Hipertansiyon Özbakım Profili

Özet

Hipertansiyon Özbakım Profili (HÖP), hipertansiyon tanısı almış bireylerin kendi sağlık durumlarını yönetme ve tedaviye uyum sağlama konusunda sergiledikleri özbakım davranışlarını sistematik olarak değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçektir. Bu ölçek, özellikle hemşirelik araştırmaları ve kardiyovasküler sağlık alanlarında, hastaların özbakım yeteneklerini ve yaşam tarzı değişikliklerine adaptasyon düzeylerini belirlemede kritik bir öneme sahiptir.

Ölçeğin Türkçe’ye adaptasyonu, Kes ve Gökdoğan (2020) tarafından gerçekleştirilmiş olup, bu çalışma ile ölçeğin Türk popülasyonunda kültürel ve dilsel eşdeğerliği sağlanmış, aynı zamanda tatmin edici düzeyde geçerlik ve güvenirlik özelliklerine sahip olduğu kanıtlanmıştır. HÖP, klinisyenlere, hastaların hangi özbakım alanlarında (diyet, egzersiz, ilaç uyumu vb.) daha fazla desteğe ihtiyacı olduğunu belirlemede somut veriler sunarak kişiselleştirilmiş müdahale planlarının oluşturulmasına olanak tanır.

Anahtar Kelimeler

Hipertansiyon, Özbakım, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Hemşirelik, Kardiyoloji, Kronik Hastalık Yönetimi, Tedaviye Uyum.

Yazarlar

Duygu Kes, Figen Gökdoğan.

[quads id=5]

Amaç

Hipertansiyon Özbakım Profili’nin birincil amacı, hipertansiyon hastalarının ilaç kullanımı, beslenme düzeni, fiziksel aktivite seviyesi ve düzenli kan basıncı takibi gibi hayati özbakım uygulamalarına ne derecede bağlı kaldıklarını nicel olarak ölçmektir. Kronik bir hastalık olan hipertansiyonun yönetiminde özbakım, hastalığın komplikasyonlarını önlemede merkezi bir rol oynar.

Ölçeğin Türkçe adaptasyonunun spesifik amacı ise, uluslararası alanda kabul görmüş bu özbakım profilini Türk kültürüne uygun hale getirerek, Türkiye’de yürütülecek klinik araştırmalara ve hemşirelik girişimlerinin etkinliğini değerlendiren çalışmalara standart ve güvenilir bir ölçüm aracı sağlamaktır. Böylece, ulusal düzeyde hasta bakım kalitesinin artırılmasına katkıda bulunulması hedeflenmiştir.

Yapı

Ölçek, literatürde tanımlanan Hipertansiyon Özbakımı yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle hastanın durumunu izleme, bilişsel süreçler ve davranışsal tepkiler olmak üzere çok boyutlu bir çerçevede ele alınır. Özbakım, sadece pasif tedavi kabulünü değil, aynı zamanda bireyin sağlık durumunu aktif olarak yönetme becerisini ve sorumluluğunu da içerir.

Hipertansiyon Özbakım Profili, genellikle özbakım davranışlarını birkaç alt boyutta gruplandırır. Bu alt boyutlar arasında Diyet Yönetimi (tuz kısıtlaması), Fiziksel Aktivite, İlaç Yönetimi ve Uyumu, Kan Basıncı Takibi ve Hastalık Belirtilerine Tepki yer alabilir. Adaptasyon çalışması, bu boyutların orijinal yapısının Türkçe formda da korunduğunu göstermeyi amaçlamıştır.

Geçerlik

Kes ve Gökdoğan (2020) tarafından yapılan uyarlama çalışmasında, ölçeğin geçerlik kanıtları çeşitli yöntemlerle incelenmiştir. Yapı geçerliği, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı ne kadar iyi ölçtüğünü belirlemek amacıyla değerlendirilmiştir. Bu amaçla kullanılan faktör analizi teknikleri, ölçek maddelerinin beklenen alt boyutlar altında toplandığını doğrulamıştır.

Ayrıca, kapsam geçerliği için uzman görüşlerine başvurulmuş ve maddelerin hipertansiyon özbakım davranışlarını yeterince temsil edip etmediği değerlendirilmiştir. Ölçeğin ayırıcı geçerliği, özbakım düzeyi farklı olan gruplar arasında anlamlı farklılıklar saptayarak, HÖP’ün klinik ayırım yapma yeteneğinin yüksek olduğunu göstermiştir. Elde edilen tüm geçerlik bulguları, ölçeğin Türk popülasyonunda özbakım düzeyini güvenle ölçebileceğini desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, iç tutarlılık ve zamana bağlı kararlılık açısından incelenmiştir. İç tutarlılık analizi, ölçek maddelerinin birbiriyle ne kadar uyumlu olduğunu gösteren Cronbach Alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir. Türkçe formun genel iç tutarlılık katsayısının ve alt boyutlara ait katsayıların kabul edilebilir sınırların (genellikle .70 ve üzeri) üzerinde olduğu rapor edilmiştir.

Zamana bağlı güvenirlik için ise test-tekrar test yöntemi kullanılmıştır. Belirli bir zaman aralığıyla aynı katılımcılara tekrar uygulanan ölçekten elde edilen puanlar arasındaki yüksek korelasyon, ölçeğin kararlılığını kanıtlamıştır. Bu yüksek güvenirlik değerleri, Hipertansiyon Özbakım Profili’nin hem araştırma hem de klinik ortamda tutarlı ölçümler sağladığını göstermektedir.

Faktör Analizi

Türkçe adaptasyon çalışmasında, orijinal ölçeğin faktör yapısını doğrulamak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA, ölçeğin çok boyutlu yapısının Türk örnekleminde de istatistiksel olarak iyi bir uyum sergilediğini tespit etmiştir. Analiz sonuçları, ölçeğin özbakım boyutlarının (örneğin, İlaç Uyumu ve Yaşam Tarzı Değişiklikleri) birbirinden ayrılabilir ve anlamlı yapılar olduğunu doğrulamıştır.

Elde edilen uyum iyiliği indeksleri (ki-kare/serbestlik derecesi oranı, RMSEA, CFI ve TLI) kabul edilebilir sınırlar içinde bulunmuştur. Bu bulgular, ölçeğin orijinal teorik çerçevesinin kültürel adaptasyon sürecinde korunarak, Türkçede de geçerli bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini güçlü bir şekilde desteklemektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme formatını kullanan, çok maddeli bir öz raporlama ölçeğidir. Yanıtlar, özbakım davranışlarının sıklığını veya yeterliliğini değerlendirir.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Esas olarak esansiyel hipertansiyon tanısı konmuş yetişkin bireyler.

Age Group: Yetişkinler (18 yaş ve üzeri).

Population Details: Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışması Türkiye’deki klinik ortamlardan seçilen hipertansiyon hastaları üzerinde yapılmıştır.

Test Methodology: Kendi kendine doldurulan anket (öz raporlama). Uygulama süresi, ölçek maddelerinin sayısına bağlı olarak genellikle 10 ila 15 dakika arasında değişmektedir.

Anahtar Kelimeler

HÖP, Özbakım Davranışları, Kardiyovasküler Sağlık, Tedaviye Uyum, Adaptasyon, Psikometri, Kronik Hastalık Yönetimi.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar Duygu Kes)

Correspondence Address: Sorumlu yazarın iletişim bilgileri, 2020 tarihli adaptasyon makalesinden edinilebilir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe adaptasyonunun yayınlanma yılı 2020’dir. Ölçeği kullanmak isteyen araştırmacıların ve klinisyenlerin, etik izinler ve telif hakları konusunda sorumlu yazar Duygu Kes ile iletişime geçmeleri gerekmektedir. Kullanım ücretleri veya izin koşulları hakkında kesin bilgi, yazarın kendisinden talep edilmelidir.

Kaynaklar

Kes, D., & Gökdoğan, F. (2020). Reliability and validity of a Turkish version of the hypertension self-care profile. Journal of Vascular Nursing, 38(3), 149-155. https://doi.org/10.1016/j.jvn.2020.05.001

Adaptasyon çalışmasının orijinal PDF dosyası şu bağlantıdan indirilebilir: reliability-and-validity-of-a-turkish-version-of-the-hypertension-self-care-profile-toad.pdf

[quads id=5]

Hipertansiyon Özbakım Profili Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, kaynak içerikte sağlanmadığından veya telif hakkı kısıtlamaları nedeniyle bu akademik girişte sunulamamaktadır. Maddeler, ilgili bilimsel makaleye başvurularak veya ölçeğin sorumlu yazarından izin alınarak temin edilmelidir.