Öz-Yeterlik İçin Semptom Yönetim Ölçeği

Özet

Öz-Yeterlik İçin Semptom Yönetim Ölçeği, bireylerin çeşitli sağlık durumlarında semptomlarını etkin bir şekilde yönetme konusundaki inançlarını ve yeterlilik algılarını ölçmek amacıyla uyarlanmış psikometrik bir araçtır. Ölçeğin Türkiye popülasyonuna adaptasyonu, 2017 yılında Filiz Özel ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma, ölçeğin Türkçe formunun dil, kapsam ve yapısal geçerliliğini incelemeyi hedeflemiştir. Elde edilen bulgular, ölçeğin Türkiye’deki sağlık bilimleri araştırmalarında ve klinik uygulamalarda kullanılabilecek güvenilir ve geçerli bir araç olduğunu göstermektedir. Ölçek, özellikle kronik hastalıklarla yaşayan bireylerin kendi bakım kapasitelerini değerlendirmede kritik bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Öz-Yeterlik, Semptom Yönetimi, Ölçek Uyarlaması, Geçerlik, Güvenirlik, Yapısal Eşitlik Modellemesi, Sağlık Psikolojisi.

Yazarlar

Filiz Özel, Ayşe Özkaraman, Funda Şenuzun Aykar

Amaç

Öz-Yeterlik İçin Semptom Yönetim Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin yaşadıkları sağlık sorunlarına bağlı semptomları kontrol etme ve yönetme becerilerine duydukları inanç düzeyini nicel olarak ölçmektir. Bu özel çalışma, orijinal ölçeğin Türkçe konuşan popülasyon için kültürel ve dilsel adaptasyonunu sağlamak ve elde edilen Türkçe formun geçerlik (Geçerlik) ve güvenirlik özelliklerini bilimsel yöntemlerle araştırmaktır. Bu adaptasyon, hemşirelik ve halk sağlığı alanlarında semptom yönetimi eğitimlerinin etkinliğini değerlendirmek için standart bir araç sunmayı amaçlamıştır.

Yapı

Ölçek, psikolojideki temel kavramlardan biri olan öz-yeterlik (Self-Efficacy) kuramına dayanmaktadır. Ölçülen yapı, bireylerin belirli bir görevi (bu durumda semptomları yönetme) başarıyla yerine getirebileceklerine dair kişisel yargılarıdır. Yüksek öz-yeterlik skorları, bireyin semptomlarını hafifletmek, başa çıkma stratejileri geliştirmek ve sağlık sonuçlarını iyileştirmek için proaktif adımlar atma olasılığının yüksek olduğunu gösterir.

Ölçek, kişisel yeterlilik algısını semptom yönetimi bağlamında inceleyerek, özellikle kronik hastalıklar ve uzun süreli bakım gerektiren durumlar için önemli bir prognostik gösterge sunar.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe formunun geçerliği, kapsamlı bir yaklaşımla incelenmiştir. İlk olarak, ölçeğin kültürel uygunluğunu ve dilsel eşdeğerliğini sağlamak amacıyla dil geçerliliği ve uzman görüşleri ile kapsam geçerliliği test edilmiştir. Bu aşamalar, maddelerin Türk kültürüne ve dil yapısına uygunluğunu garantilemiştir.

Ölçeğin yapısal geçerliliği, modern istatistiksel tekniklerden biri olan yapısal eşitlik modellemesi (YEM) kullanılarak detaylıca araştırılmıştır. Yapısal eşitlik modellemesi (Structural Equation Modeling – SEM), ölçeğin teorik yapısının ampirik veriyle ne kadar uyumlu olduğunu belirlemede güçlü bir yöntemdir. Bu analizler, 13 maddelik ölçeğin ölçtüğü temel yapının tutarlı olduğunu ve orijinal ölçeğin teorik boyutlarını koruduğunu desteklemiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizine dair spesifik istatistiksel değerler (örneğin, Cronbach Alfa katsayısı gibi) kaynak özette belirtilmemiş olsa da, çalışmanın başlığı (geçerlik ve güvenirlik çalışması) güvenirlik analizlerinin de yapıldığını göstermektedir. Güvenirlik çalışmaları genellikle iç tutarlılık, test-tekrar test güvenirliği veya yarımlama güvenirliği yöntemlerini içerir ve bu ölçeğin tutarlı sonuçlar ürettiğini varsaymak gerekmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliliğinin yapısal eşitlik modellemesi (YEM) ile incelenmesi, ölçeğin faktör yapısının doğrulayıcı bir yaklaşımla test edildiğini işaret eder. YEM, geleneksel faktör analizinden daha ileri bir teknik olup, araştırmacıların önceden belirlenmiş teorik faktör yapısının veri tarafından desteklenip desteklenmediğini test etmelerine olanak tanır.

Bu analiz, 13 maddeden oluşan Türkçe formun, öz-yeterlik yapısını temsil eden tek bir faktörlü ya da çok faktörlü bir yapıya sahip olup olmadığını kesinleştirmeyi amaçlamıştır. Başarılı YEM sonuçları, ölçeğin yapısal bütünlüğünün korunduğunu ve geçerli bir şekilde puanlanabileceğini gösterir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Madde Sayısı: 13 madde

Format: Derecelendirme formatı (Likert tipi veya benzeri bir ölçek kullanıldığı varsayılmaktadır, ancak derecelendirme aralığı belirtilmemiştir.)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama dili)

Popülasyon Grubu: Sağlık Bilimleri Kongresi bağlamında, genellikle hasta popülasyonları veya sağlık hizmeti alan bireyler.

Yaş Grubu: Belirtilmemiştir.

Popülasyon Detayları: Çalışmanın Adnan Menderes Üniversitesi 1. Uluslararası Sağlık Bilimleri Kongresi’nde sunulması, örneklemin genellikle klinik veya akademik ortamlardan toplandığını düşündürmektedir.

Test Metodolojisi: Psikometrik doğrulama çalışması (Dilsel eşdeğerlik, kapsam geçerliliği ve yapısal eşitlik modellemesi kullanılarak yapısal geçerlilik).

Anahtar Kelimeler

Sağlık Bilimleri, Klinik Psikoloji, Geçerlik, Uyarlanmış Ölçekler, Filiz Özel, Kongre Bildirisi, Psikometri.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Filiz Özel

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanmamıştır.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Kastamonu Üniversitesi (E-posta adresi üzerinden çıkarım yapılmıştır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım Ücreti: Kullanım ve izin koşulları için sorumlu yazar Filiz Özel ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Test Yılı (Uyarlama Yılı): 2017

PDF Kaynağı: Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: oz-yeterlik-icin-semptom-yonetim-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Özel, F., Özkaraman, A.,& Şenuzun Aykar, F. (2017). Öz-Yeterlik İçin Semptom Yönetim Ölçeği’nin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Adnan Menderes Üniversitesi 1. Uluslararası Sağlık Bilimleri Kongresi, (ss. 895). 29 Haziran-1 Temmuz 2017. Aydın: Adnan Menderes Üniversitesi.

Öz-Yeterlik İçin Semptom Yönetim Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçeğin orijinal maddeleri, kaynak bilgide yer almamaktadır. Ölçek, toplam 13 maddeden oluşmaktadır. Detaylı maddelere ulaşmak için ilgili kongre bildirisine veya sorumlu yazara başvurulması gerekmektedir.