Öz Tiksinme Ölçeği

Özet

Öz Tiksinme Ölçeği (ÖTÖ), bireylerin kendilerine yönelik yaşadıkları iğrenme ve tiksinme duygularının düzeyini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bahtiyar ve Yıldırım (2019) tarafından Öz Tiksinme Ölçeği’nin Revize Formu’nun Türkçe uyarlaması, geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır. Ölçek, 14 maddeden oluşmakta olup, öz tiksinmeyi iki temel alt boyutta incelemektedir: Davranış Odaklı Öz Tiksinme ve Fiziksel Görünüm Odaklı Öz Tiksinme.

Anahtar Kelimeler

Öz Tiksinme, Öz Tiksinme Ölçeği, Psikometri, Ölçek Uyarlama, Davranış Odaklı Tiksinme, Fiziksel Görünüm, Psikolojik Yapı.

Yazarlar

Başak Bahtiyar, A. Yıldırım.

Amaç

Öz Tiksinme Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin kendilerine karşı hissettikleri tiksinti duygusunun yoğunluğunu, doğasını ve kaynaklarını sistematik olarak değerlendirmektir. Bu psikolojik yapının ölçülmesi, özellikle depresyon, anksiyete bozuklukları, yeme bozuklukları ve düşük benlik saygısı gibi durumlarla ilişkisini anlamak açısından kritik öneme sahiptir.

Bahtiyar ve Yıldırım (2019) tarafından yürütülen çalışma, ölçeğin revize edilmiş formunun Türk kültürüne ve diline uygunluğunu test etmek, geçerliğini ve güvenilirliğini kanıtlamak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu adaptasyon, ölçeğin Türkiye’deki klinik ve akademik araştırmalarda kullanılmasına zemin hazırlamıştır.

Yapı

Ölçek, bireyin kendine yönelik olumsuz ve tiksindirici algılarını ölçen çok boyutlu bir yapı olan öz tiksinmeyi ele alır. Öz tiksinme, genellikle derin bir utanç veya suçluluk duygusuyla ilişkilendirilir ve kişinin kendi varoluşunu, eylemlerini veya fiziksel özelliklerini iğrenç bulmasıyla karakterizedir.

Ölçek, bu karmaşık yapıyı iki ayrı ve teorik olarak tutarlı alt boyuta ayırmaktadır:

• Davranış Odaklı Öz Tiksinme: Bireyin geçmişteki veya mevcut davranışlarından, ahlaki hatalarından ya da karakter özelliklerinden duyduğu tiksintiyi ifade eder. Bu boyut, kişinin eylemleriyle ilgili içsel eleştiriyi yansıtır.
• Fiziksel Görünüm Odaklı Öz Tiksinme: Bireyin kendi bedeni, fiziksel görünüşü, bedensel işlevleri veya hijyen alışkanlıklarından duyduğu tiksintiyi ifade eder. Bu boyut, bedensel imaj ve algılanan kusurlarla yakından ilişkilidir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, Türk popülasyonu üzerindeki yapısal uygunluğunu doğrulamaya odaklanmıştır. Yapılan Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) sonuçları, ölçeğin teorik temeliyle ve orijinal formuyla tutarlı bir şekilde iki faktörlü yapıyı ortaya çıkarmıştır.

Bu analiz, öz tiksinmenin davranış odaklı ve fiziksel görünüm odaklı olmak üzere iki ayrı, ancak ilişkili alt boyutta ayrıştığını göstermiştir. Bu bulgular, ölçeğin öz tiksinme yapısının farklı bileşenlerini geçerli bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamakta ve yapı geçerliğini desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik katsayıları (Cronbach Alfa) yüksek düzeyde rapor edilmiştir. Bu katsayılar, ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Güvenirlik analizlerinden elde edilen katsayılar şunlardır:

• Ölçeğin tümü için iç tutarlık katsayısı: .83
• Davranışsal Öz Tiksinme alt boyutu için iç tutarlık katsayısı: .78
• Fiziksel Öz Tiksinme alt boyutu için iç tutarlık katsayısı: .71

Gerek genel ölçek, gerekse alt boyutlar için elde edilen bu katsayılar, psikometrik standartlara göre kabul edilebilir ve iyi düzeyde güvenilirliğe işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Öz Tiksinme Ölçeği’nin revize formunun yapısal özelliklerini belirlemek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi kullanılmıştır. Bu analiz, 14 maddelik ölçeğin iki temel faktör altında toplandığını doğrulamıştır.

Bu iki faktör, öz tiksinme deneyiminin farklı alanlarını temsil eder: 8 maddeden oluşan Davranış Odaklı Öz Tiksinme faktörü ve 6 maddeden oluşan Fiziksel Görünüm Odaklı Öz Tiksinme faktörü. Faktör yapısının orijinal ölçekle uyumlu olması, ölçeğin uluslararası alanda kabul görmüş öz tiksinme modelini Türk popülasyonunda da başarıyla ölçebildiğini göstermektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Türkçe Uyarlama, Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması)

Format: 14 maddeden oluşan, iki faktörlü öz bildirim ölçeği.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Uyarlama çalışması genellikle üniversite öğrencileri veya genel yetişkin örneklem üzerinde yapılmıştır.)

Popülasyon Detayları: Türkiye’de yaşayan yetişkinler üzerinde psikometrik özellikleri test edilmiştir.

Test Metodolojisi: Bireylerin kendi algılarını 7’li Likert Ölçeği üzerinde işaretlediği öz bildirim yöntemi.

Anahtar Kelimeler

Öz Tiksinme, Geçerlik, Güvenirlik, Faktör Analizi, Psikometrik Özellikler, Davranışsal Tiksinme, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Başak Bahtiyar)

Yazışma Adresi: Maltepe Üniversitesi, Psikoloji Bölümü (Tahmini Kurum)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama ve geçerlik/güvenirlik çalışması 2019 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik ve klinik amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Başak Bahtiyar ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: oz-tiksinme-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Bahtiyar, B., & Yıldırım, A. (2019). Öz Tiksinme Ölçeği-Revize Formu: Türkçe uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Klinik Psikiyatri Dergisi, 22. doi: 10.5505/kpd.2019.72692

Öz Tiksinme Ölçeği Maddeleri

Ölçek 14 madde ve iki faktörden oluşmaktadır. Derecelendirme 7’li Likert tipindedir.

Davranış Odaklı Öz Tiksinme (8 madde): Kendi davranışlarımdan bıktım.

Fiziksel Görünüm Odaklı Öz Tiksinme (6 madde): Kendi görüntüme bakmak beni rahatsız eder.