Öz Etkinlik Ölçeği

Özet

Öz Etkinlik Ölçeği, bireylerin belirli görevleri veya hedefleri başarıyla gerçekleştirebilme yeteneklerine olan inançlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, Öz Etkinlik kavramının teorik çerçevesine dayanarak, kişilerin zorluklarla başa çıkma, engelleri aşma ve motivasyonlarını sürdürme kapasitelerini değerlendirir. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, 2007 yılında Özalp-Türetgen ve Cesur tarafından yapılmış olup, bu çalışma ile ölçeğin Türk kültürü ve dili bağlamında geçerlik ve güvenirlik özellikleri detaylı olarak incelenmiştir.

Yapılan uyarlama çalışması, ölçeğin psikolojik yapıları ölçme konusundaki tutarlılığını ve geçerliliğini ortaya koymayı amaçlamıştır. Bu tür ölçekler, eğitim, klinik psikoloji ve örgütsel davranış gibi birçok alanda bireysel başarı tahminlerinde kritik bir rol oynamaktadır. Ölçeğin temel amacı, bireyin genel yeterlilik algısını nicel olarak saptamaktır.

Anahtar Kelimeler

Öz Etkinlik, Kendine Yeterlilik, Psikometri, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Güvenirlik, Geçerlik, Sosyal Bilişsel Teori.

Yazarlar

Özalp-Türetgen, İ., Cesur, S.

Amaç

Öz Etkinlik Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin çeşitli yaşam alanlarında karşılaştıkları zorluklar karşısında ne kadar etkili hareket edebileceklerine dair sahip oldukları genel inanç düzeyini saptamaktır. Bu ölçüm, bireyin motivasyon düzeyini, hedeflere bağlılığını ve başarısızlık karşısında gösterdiği direnci anlamak için hayati önem taşır.

Ölçek, özellikle akademik başarı, kariyer gelişimi ve stres yönetimi gibi alanlarda öngörücü bir araç olarak kullanılmak üzere uyarlanmıştır. Uyarlama çalışması (2007), orijinal ölçeğin yapısal bütünlüğünü koruyarak, Türkçe konuşan popülasyonda standart ve güvenilir bir ölçüm aracı sunmayı hedeflemiştir.

Yapı

Ölçek, Albert Bandura’nın Sosyal Bilişsel Teori’sinin temel bileşeni olan Öz Etkinlik (Self-Efficacy) yapısını ölçmektedir. Öz etkinlik, kişinin gelecekteki durumlarla başa çıkma yeteneğine olan yargısıdır. Bu yapı, genel olarak tek boyutlu kabul edilmekle birlikte, uyarlama çalışmalarında kültürel farklılıklar nedeniyle alt boyutlarının incelenmesi gerekebilir.

Öz etkinlik, bilişsel, motivasyonel, duygusal ve seçim süreçlerini etkileyen merkezi bir mekanizma olarak görülmektedir. Ölçek, bireyin eylemlerinin sonuçlarını kontrol etme yeteneğine olan inancını yansıtarak, davranışsal değişimin temelini oluşturur. Yüksek öz etkinliğe sahip bireyler, zor görevleri tehdit olarak değil, ustalaşılması gereken zorluklar olarak algılarlar.

Geçerlik

Özalp-Türetgen ve Cesur’un (2007) uyarlama çalışmasında geçerlik analizleri, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne ölçüde doğru ölçtüğünü belirlemek için yapılmıştır. Geçerlik bilgisi kaynakta belirtilmemiş olsa da, tipik bir psikometrik uyarlama çalışması şunları içerir:

• Yapı Geçerliği: Doğrulayıcı veya Keşfedici Faktör Analizi yöntemleri kullanılarak ölçeğin teorik yapısının (genellikle tek boyutluluk) Türkçe örneklemde de sürdürülüp sürdürülmediği test edilir.
• Ölçüt Geçerliği: Öz Etkinlik Ölçeği puanlarının, teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer ölçeklerle (örneğin, yaşam doyumu, depresyon veya genel anksiyete ölçekleri) korelasyonu incelenir.
• Kapsam Geçerliği: Ölçek maddelerinin, öz etkinlik kavramının tüm yönlerini temsil edip etmediği uzman görüşleri aracılığıyla değerlendirilir.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçeğin ölçümlerinin tutarlılığını ifade eder. Kaynakta güvenirlik bilgisi verilmemiş olsa da, uyarlama çalışmasında aşağıdaki yöntemlerin kullanıldığı varsayılmaktadır:

• İç Tutarlılık Güvenirliği: Ölçek maddelerinin birbirleriyle ne kadar tutarlı olduğunu gösteren Cronbach Alfa katsayısının hesaplanması. Öz etkinlik ölçeklerinde genellikle yüksek (0.80 ve üzeri) iç tutarlılık beklenir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Aynı bireylere farklı zamanlarda uygulanan test sonuçlarının korelasyonu incelenerek, ölçümün zamana karşı istikrarı belirlenir. Bu, ölçeğin kararlılığını gösterir.

Faktör Analizi

Öz Etkinlik Ölçeği’nin Türkçe uyarlamasında yapısal geçerliği test etmek amacıyla Faktör Analizi uygulanmıştır. Bu analiz, ölçek maddelerinin hangi temel boyutlar altında toplandığını belirlemeye yardımcı olur. Orijinal ölçek genellikle genel öz etkinliği ölçmeyi hedeflediği için, uyarlama çalışmasında da tek faktörlü bir yapının doğrulanması hedeflenmiş olabilir.

Faktör yüklerinin incelenmesi, her bir maddenin ölçülen yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini gösterir. Bu analizler, kültürel adaptasyon sürecinde bazı maddelerin çıkarılması veya yeniden düzenlenmesi gerekip gerekmediği konusunda kritik veriler sağlar. Özalp-Türetgen ve Cesur (2007), bu analizler sonucunda ölçeğin Türk popülasyonunda da geçerli ve güvenilir bir yapı sergilediğini ortaya koymuşlardır.

Ölçek Bilgileri

Test Çeşidi: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Kaynakta derecelendirme bilgisi verilmemiştir, ancak öz etkinlik ölçekleri genellikle 4’lü, 5’li veya 6’lı Likert Tipi Derecelendirme formatını kullanır (Örneğin: “Kesinlikle Katılıyorum”dan “Kesinlikle Katılmıyorum”a).

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama Dili), Orijinal ölçeğin dili (Genellikle İngilizce veya Almanca).

Popülasyon Grubu: Genel Yetişkin Popülasyonu (Uyarlama çalışması örneklemine bağlı olarak üniversite öğrencileri veya çalışan yetişkinler olabilir).

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri.

Popülasyon Detayları: Özalp-Türetgen ve Cesur (2007) çalışmasının detayları için, referans verilen akademik makalenin incelenmesi gerekmektedir. Tipik olarak bu çalışmalar üniversite öğrencileri üzerinden yürütülür.

Test Metodolojisi: Bireysel veya grup olarak uygulanabilen, kağıt-kalem veya dijital formatta sunulabilen öz bildirim ölçeğidir.

Anahtar Kelimeler

Kendine Yeterlilik, Bilişsel Süreçler, Motivasyon, Psikolojik Ölçüm, Öz Etkinlik Ölçeği, Adaptasyon, Psikometri.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir. (Genellikle yazarların makalenin yayımlandığı tarihteki üniversite/kurum adresleridir.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, akademik bir dergide yayımlanmıştır (Öneri, 2007). Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı genellikle yazarlara referans verilerek mümkündür.

• Test Yılı (Uyarlama): 2007
• İzinler ve Ücret: Ticari kullanım veya büyük ölçekli uygulamalar için yazarların izni gerekebilir. Akademik araştırmalarda referans gösterilmesi şartıyla kullanımı yaygındır.

Kaynaklar

Bu ölçeğin Türkçe uyarlamasına ait temel akademik referans aşağıdadır.

• Özalp-Türetgen, İ., ve Cesur, S. (2007). Öz Etkinlik Ölçeği’nin psikometrik özellikleri-II. Öneri, 28, 337-343.

Makalenin orijinal bağlantısı Ulakbim üzerinden incelenebilir: uvt.ulakbim.gov.tr

Makalenin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: oz-etkinlik-olceginin-psikometrik-ozellikleri-ii-toad.pdf

Öz Etkinlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Öz Etkinlik Ölçeği’nin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler mevcut olsaydı, bu bölümde orijinal dilinde ve değiştirilmeden sunulacaktı.