Ortaokul Öğrencilerine Yönelik Çevre Eğitimi Kavramları Farkındalık Ölçeği

Özet

Ortaokul Öğrencilerine Yönelik Çevre Eğitimi Kavramları Farkındalık Ölçeği, 2017 yılında Yağmur Ötün ve çalışma arkadaşları (Artun, Temur ve Tozlu) tarafından geliştirilmiş, ortaokul düzeyindeki öğrencilerin temel çevre eğitimi kavramlarına dair bilgi ve farkındalık düzeylerini ölçmeye odaklanan standart bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, özellikle Türkiye Cumhuriyeti eğitim sistemi bağlamında, öğrencilerin sahip olduğu ekolojik okuryazarlık ve sürdürülebilirlik konularındaki kavramsal yeterliliklerini bilimsel yöntemlerle değerlendirmeyi amaçlamıştır.

Ölçeğin geliştirme süreci, sağlam psikometrik özelliklere sahip olduğunu kanıtlamak üzere yürütülmüştür. Bu çalışma, eğitim araştırmacılarına ve uygulayıcılara, çevre eğitimi programlarının etkililiğini ölçmede ve kavram yanılgılarını tespit etmede kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir araç sunmaktadır. Ölçeğin detaylı istatistiksel analizleri, 2017 yılında hakemli bir akademik dergide yayımlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Çevre eğitimi, farkındalık, ortaokul öğrencileri, ölçek geliştirme, geçerlik, güvenirlik, ekolojik okuryazarlık, çevre kavramları, sürdürülebilirlik.

Yazarlar

Yağmur Ötün, Hatice Artun, Adem Temur, İbrahim Tozlu.

Amaç

Ortaokul Öğrencilerine Yönelik Çevre Eğitimi Kavramları Farkındalık Ölçeği’nin temel amacı, ortaöğretim seviyesinde (5. ila 8. sınıflar) öğrenim gören öğrencilerin, çevre bilimi ve ilgili müfredata dahil edilen temel kavramlara ilişkin bilgi ve farkındalık düzeylerini objektif ve standart bir biçimde ölçmektir. Bu araç, öğrencilerin çevresel konulara ne derece hâkim olduğunu ve bu kavramları günlük yaşamla ilişkilendirme yeteneklerini ortaya koymayı hedeflemektedir.

Geliştirme çalışması, Türkiye’deki mevcut çevre eğitimi programlarının etkililiğini değerlendirmede kullanılabilecek, kültürel açıdan uyarlanmış, yüksek geçerlik ve güvenirlik değerlerine sahip bir araç sağlamayı amaçlamıştır. Ölçek sayesinde eğitimciler, öğrencilerin hangi kavramlara hakim olduğunu veya hangi alanlarda yaygın kavram yanılgılarına sahip olduğunu belirleyebilir, böylece gelecekteki eğitim müdahalelerini daha hedef odaklı ve etkili hale getirebilirler.

Yapı (Ölçülen Kavram)

Ölçek, psikometrik açıdan “Çevre Eğitimi Kavramları Farkındalığı” yapısını ölçmektedir. Bu yapı, öğrencilerin yalnızca ezberlenmiş bilgiye sahip olmasından öte, temel çevre bilimi terimlerini (örneğin; ekosistemler, biyolojik çeşitlilik, sürdürülebilir kalkınma, doğal kaynak yönetimi, çevre kirliliği gibi) tanıma, anlama ve bu kavramların çevresel sorumluluk bağlamındaki önemini idrak etme becerisini kapsamaktadır.

Ölçülen farkındalık, öğrencilerin çevre sorunlarına karşı duyarlılığının ve bu sorunların çözümüne yönelik kavramsal altyapısının bir göstergesidir. Bu çok boyutlu yapı, öğrencilerin çevresel konularda eleştirel düşünme ve bilgi sentezi yapabilme kapasitelerine de dolaylı olarak ışık tutmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışmasında (Ötün vd., 2017), aracın ölçmek istediği yapıyı ne derece doğru ve tam olarak ölçtüğünü belirlemek amacıyla titiz geçerlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Geçerlik çalışmaları, ölçeğin bilimsel standartlara uygunluğunu kanıtlamıştır.

• Kapsam Geçerliği (İçerik Geçerliği): Ölçek maddelerinin, ortaokul çevre eğitimi müfredatındaki temel kavramları yeterli ve temsili düzeyde kapsayıp kapsamadığı, alanında uzman akademisyen ve eğitimcilerin görüşleri alınarak değerlendirilmiştir. Uzman görüşleri doğrultusunda gerekli düzeltmeler yapılmıştır.
• Yapı Geçerliği: Ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle uyumunu incelemek amacıyla Faktör Analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin kavramsal olarak tek boyutlu mu yoksa birden fazla alt boyuta mı sahip olduğunu belirleyerek yapısal geçerliğini desteklemiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin tutarlılığını ve farklı uygulamalarda kararlı sonuçlar üretme yeteneğini test etmek amacıyla kapsamlı güvenirlik çalışmaları yürütülmüştür. Elde edilen yüksek güvenirlik katsayıları, aracın ölçüm hatasını minimize ettiğini göstermektedir.

• İç Tutarlılık: Ölçek maddelerinin birbirleriyle ne kadar uyumlu olduğunu gösteren Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Bu katsayının yüksek çıkması, tüm maddelerin aynı temel “farkındalık” yapısını ölçtüğünü işaret etmektedir.
• Kararlılık (Test-Tekrar Test Güvenirliği): Orijinal makalede detayları sunulan kararlılık çalışmaları, ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini değerlendirmek için belirli bir zaman aralığıyla aynı öğrenci grubuna tekrar uygulanmasıyla gerçekleştirilmiştir.

Faktör Analizi

Ortaokul Öğrencilerine Yönelik Çevre Eğitimi Kavramları Farkındalık Ölçeği’nin temel psikometrik özelliklerinden biri olan yapı geçerliğini desteklemek amacıyla Faktör Analizi uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin nihai formunun ve puanlama yapısının belirlenmesinde kritik bir rol oynamıştır.

Geliştiriciler, ölçeğin çok boyutlu bir yapıya sahip olup olmadığını tespit etmek için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemlerini kullanmışlardır. Bu istatistiksel işlemler sonucunda, maddelerin hangi alt boyutlar altında gruplandığı ve ölçeğin toplam puanının hangi kavramsal bileşenlerden oluştuğu netleştirilmiştir. Faktör yükleri ve varyans açıklama oranları, ölçeğin yapısal bütünlüğünü teyit etmiştir.

Ölçek Bilgileri (Enstrüman)

Test Türü: Geliştirme çalışması sonucu ortaya çıkmış, bilişsel ve duyuşsal unsurları içeren, çevre kavramlarına yönelik bilgi ve farkındalığı ölçen Öz Bildirim Envanteri.

Format: Ölçek maddeleri genellikle Likert Tipi derecelendirme formatını kullanır. Öğrenciler, sunulan ifadelerle ne ölçüde hemfikir olduklarını belirtirler (Örneğin: 5’li veya 4’lü derecelendirme seçenekleri).

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Akademik araştırmalar, program değerlendirmeleri ve eğitim uygulamaları için Ortaokul Öğrencileri.

Yaş Grubu: Tipik olarak 10-14 yaş aralığı (5. sınıftan 8. sınıfa kadar öğrenim gören öğrenciler).

Popülasyon Detayları: Türkiye Cumhuriyeti’nde resmi ortaöğretim kurumlarında öğrenim gören, genel eğitim müfredatına tabi öğrenciler.

Test Metodolojisi: Bireysel veya grup halinde uygulanabilen, kağıt-kalem ya da dijital platformlar aracılığıyla doldurulabilen Öz Bildirim Ölçeği yöntemidir.

Anahtar Kelimeler

Çevre bilinci, ekolojik okuryazarlık, sürdürülebilir kalkınma, çevre kavramları, eğitim psikolojisi, pedagoji, ortaokul öğrencisi, çevre eğitimi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Yağmur Ötün

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Makalede açıkça belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Sorumlu yazarın iletişim e-posta adresi: [email protected]

Correspondence Address: Yazışma adresi olarak, makalenin yayınlandığı tarihteki yazarların bağlı bulundukları kurumsal adresleri geçerlidir.

İzinler, Ücret ve Geliştirme Yılı

Ölçek, Ötün ve arkadaşları tarafından 2017 yılında geliştirilmiş ve yayınlanmıştır. Ölçeğin akademik araştırmalar veya eğitim uygulamaları kapsamında kullanımı için sorumlu yazar Yağmur Ötün ile iletişime geçilerek izin alınması zorunludur. Akademik amaçlı kullanımlarda genellikle ücret talep edilmemekle birlikte, ticari kullanımlar için özel düzenlemeler gerekebilir.

Ölçeğin geliştirilmesine dair detaylı analizleri içeren orijinal makale, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi üzerinden erişilebilirdir. Makalenin doğrudan PDF bağlantısı aşağıda sunulmuştur: YYÜ Eğitim Fakültesi Dergisi Makale Bağlantısı.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi ayrıca buradan indirilebilir: ortaokul-ogrencilerine-yonelik-cevre-egitimi-kavramlari-farkindalik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Bu ölçeğin geliştirilmesine ilişkin temel referans ve yayın kaynağı aşağıdadır:

• Ötün, Y., Artun, H., Temur, A. ve Tozlu, İ. (2017). Ortaokul Öğrencilerine Yönelik Çevre Eğitimi Kavramları Farkındalık Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. YYÜ Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(1), 511-528.

Ortaokul Öğrencilerine Yönelik Çevre Eğitimi Kavramları Farkındalık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kaynak içerikte ölçek maddeleri sağlanmamıştır. Kullanıcılar, maddelerin tam listesi için lütfen referans verilen orijinal makaleye (Ötün vd., 2017) başvurmalıdır.