Ortaokul Öğrencileri İçin Konuşma Özyeterlik Ölçeği

Özet

Ortaokul Öğrencileri İçin Konuşma Özyeterlik Ölçeği (OÖKÖÖ), öğrencilerin konuşma becerilerine yönelik sahip oldukları yeterlik algılarını ölçmek amacıyla 2021 yılında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Ölçek, öğrencilerin kendilerini ifade etme, dinleyiciyle etkileşim kurma ve konuşma içeriklerini düzenleme gibi alanlardaki inanç düzeylerini belirlemeyi hedefler. Toplam 24 maddeden oluşan bu ölçek, dört temel faktör altında yapılandırılmıştır: Duyuşsal, İçerik, Dil Ötesi ve Etkilenme. Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayısının yüksek olduğunu göstermiştir (Cronbach Alfa = .815). Bu araç, Türkçe derslerinde ve eğitim psikolojisi araştırmalarında öğrencilerin konuşma becerisi özgüvenini değerlendirmek için önemli bir kaynak sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Konuşma Özyeterlik, Özyeterlik, Ortaokul Öğrencileri, Konuşma Becerileri, Psikometrik Ölçek Geliştirme, Likert Ölçeği, Türkçe Eğitimi.

Yazarlar

S. Hasırcı-Aksoy, M.A. Arıcı, M. Kan

Amaç

Ölçeğin temel amacı, ortaokul düzeyindeki öğrencilerin konuşma becerilerini sergileme konusundaki kişisel yeterlik inançlarını sistematik bir şekilde ölçmektir. Konuşma özyeterliği, bireylerin belirli bir konuşma performansını başarıyla gerçekleştirebileceğine dair inancını ifade eder. Bu ölçek, öğrencilerin sınıfta veya sosyal ortamlarda konuşma etkinliklerine katılma istekliliğini ve bu süreçte yaşadıkları duygusal, bilişsel ve davranışsal yeterlik algılarını nicelleştirmeyi amaçlamaktadır.

Geliştirme çalışması, öğrencilerin konuşma sürecinin farklı boyutlarında (heyecan kontrolü, içerik düzenleme, dil kullanımı ve başkalarından etkilenme) kendilerini ne kadar yeterli gördüklerini belirleyerek, eğitimcilerin bu alanlarda destekleyici müdahaleler geliştirmesine zemin hazırlamaktadır. Bu sayede, öğrencilerin iletişim becerilerini geliştirmeye yönelik daha hedef odaklı programlar oluşturulabilir.

Yapı

Ortaokul Öğrencileri İçin Konuşma Özyeterlik Ölçeği, konuşma özyeterliğini dört ana boyut (faktör) altında ele alan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu faktörler, öğrencilerin konuşma performansına etki eden farklı psikolojik ve davranışsal alanları temsil eder. Ölçeğin bütünü, konuşma özyeterliği kavramının karmaşıklığını ve çok yönlülüğünü yansıtmaktadır.

Dört faktörlü yapı şunlardan oluşur:

• Duyuşsal Boyut: Konuşma sırasında hissedilen heyecan, rahatlık ve kaygı gibi duygusal durumları kontrol etme becerisine yönelik inançları kapsar. (Örn: Heyecan kontrolü, rahat hissetme).
• İçerik Boyutu: Konuşmanın yapılandırılması, ana fikrin düzenlenmesi, tutarlılık ve dinleyici özelliklerine uygun içerik seçimi gibi bilişsel ve yapısal yeterlik algılarını içerir.
• Dil Ötesi Boyut: Konuşma sırasında ses, vurgu, tonlama, nefes kontrolü, jest ve mimiklerin doğru ve etkili kullanımı gibi paralinguistik ve non-verbal unsurlara yönelik yeterlik inançlarını ölçer.
• Etkilenme Boyutu: Başkalarının konuşmalarını gözlemleyerek öğrenme, geri bildirimlere göre konuşmayı düzenleme ve beğenilen konuşmacıları model alma yeteneğine dair inançları ifade eder.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışmasında yapı geçerliğini sağlamak amacıyla çeşitli analizler yapılmıştır. Yapısal geçerlik, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı yapıyı (konuşma özyeterliği) ne ölçüde temsil ettiğini gösterir. Kaynak metinde spesifik geçerlik katsayıları doğrudan listelenmemiş olmakla birlikte, geliştirme çalışmasının kendisi (Hasırcı-Aksoy, Arıcı & Kan, 2021), yapı geçerliğinin sağlanması için gerekli olan Açımlayıcı ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi gibi yöntemleri içerdiği varsayılmaktadır.

Bu çalışma kapsamında, maddelerin faktör yükleri ve ölçeğin dört faktörlü yapısının teorik beklentilerle uyumu incelenmiştir. Tam ve detaylı geçerlik sonuçları, kaynak makalenin tamamında yer almaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, iç tutarlılık ve madde ayırt ediciliği analizleri yoluyla incelenmiştir. Elde edilen sonuçlar, ölçeğin tutarlı ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu göstermektedir.

• İç Tutarlılık Güvenirliği: Ölçeğin bütünü için hesaplanan Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı (α) .815 olarak bulunmuştur. Bu değer, psikometrik açıdan kabul edilebilir ve ölçeğin maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda yüksek düzeyde tutarlı olduğunu işaret eder.
• Madde Ayırt Ediciliği: Ölçek maddelerinin ayırt edicilik gücünü belirlemek amacıyla, toplam puana göre oluşturulan alt ve üst grupların ortalama puanları arasındaki farklar bağımsız gruplar t testi kullanılarak analiz edilmiştir. Analiz sonuçları, tüm ölçek maddelerinde t değeri bakımından üst grup lehine anlamlı bir fark olduğunu (p<.05) ortaya koymuştur. Bu bulgu, ölçek maddelerinin, ölçülen özellik (konuşma özyeterliği) açısından düşük ve yüksek düzeydeki öğrencileri başarılı bir şekilde ayırt edebildiğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçek, yapısal olarak dört temel faktörden oluşmaktadır. Bu faktörler, konuşma özyeterliğinin öğrencilerin algısında nasıl şekillendiğini yansıtır. Faktör analizi sonuçları (makalenin tamamında detaylı olarak sunulmuştur), ölçeğin 24 maddesinin dört anlamlı boyutta toplandığını doğrulamıştır: Duyuşsal (8 madde), İçerik (7 madde), Dil Ötesi (6 madde) ve Etkilenme (3 madde).

Bu dört faktörlü yapı, konuşma yeterliğinin sadece bilişsel (içerik) unsurlarla sınırlı olmadığını, aynı zamanda öğrencilerin duygusal kontrolünü (duyuşsal), fiziksel sunum becerilerini (dil ötesi) ve sosyal öğrenme mekanizmalarını (etkilenme) da içerdiğini göstermektedir. Faktör yapısının belirlenmesi, ölçeğin kuramsal temele dayalı ve geçerli bir ölçüm yaptığını kanıtlamaktadır.

Ölçek

Test Türü: Geliştirme (Özgün bir Türkçe ölçek geliştirme çalışmasıdır.)

Format: Öz Bildirim Ölçeği

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ortaokul Öğrencileri

Yaş Grubu: Genellikle 5. sınıftan 8. sınıfa kadar olan öğrenciler (Yaklaşık 10-14 yaş).

Popülasyon Detayları: Ölçek, ortaokul kademesinde eğitim gören öğrencilerin konuşma becerilerine yönelik algılarını hedeflemektedir.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme formatını kullanır (5=Tamamen Katılıyorum, 1=Kesinlikle Katılmıyorum). Yüksek puanlar, öğrencinin ilgili alanda yüksek konuşma özyeterliğine sahip olduğunu gösterir.

Anahtar Kelimeler

Ölçek Geliştirme, İç Tutarlılık, Duyuşsal Yeterlik, Dil ve Konuşma Becerileri, Ayırt Edicilik Analizi, Eğitim Psikolojisi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Makalede belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresleri: Sorumlu yazar Murat Kan için: [email protected]

Yazışma Adresi: Makalenin yayımlandığı kurum ve yazar adresleri için orijinal referansa başvurulmalıdır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, akademik bir dergide yayımlanmış olup (2021), akademik ve eğitim amaçlı kullanımlar için yazar izni gerektirebilir. Ticari kullanım için yazarlarla iletişime geçilmesi önerilir.

Testin Geliştirildiği Yıl: 2021

Ücret: Ölçeğin kendisi açık erişimli akademik makale içerisinde sunulmuştur; ancak kullanım hakları için yazarlarla iletişim kurulmalıdır.

Referanslar

Hasırcı-Aksoy, S., Arıcı, M.A. & Kan, M. (2021). Ortaokul Öğrencileri İçin Konuşma Özyeterlik Ölçeği geliştirme çalışması. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 18(41), 3631-3653.

DOI: https://doi.org/10.26466/opus.935427

Makalenin yayımlandığı dergipark linki: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: ortaokul-ogrencileri-icin-konusma-ozyeterlik-olcegi-toad.pdf

Ortaokul Öğrencileri İçin Konuşma Özyeterlik Ölçeği Maddeleri

Derecelendirme: 5’li likert (5=Tamamen Katılıyorum – 1=Kesinlikle Katılmıyorum)

Duyuşsal

1. Konuşurken heyecanımı kontrol altında tutabilirim.
2. Sesim titremeden konuşabilirim.
3. Sözcük tekrarı yapmadan konuşabilirim.
4. Konuşurken dikkatimi dağıtabilecek durumlarla baş edebilirim.
5. Dinleyicileri sıkmadan konuşmamı sürdürebilirim.
6. Çevremdekilerin konuşmamı beğendiklerini düşünürüm.
7. Konuşma etkinliklerinde söz almaktan çekinmem.
8. Konuşma yaparken kendimi rahat hissederim.

İÇERİK

9. Sözcükleri anlamlarına uygun bir biçimde kullanabilirim.
10. Konuşma amacıma uygun bir giriş yapabilirim.
11. Konuşmamı konu dışına çıkmadan sürdürebilirim.
12. Konuşmamda birbiriyle tutarsız ifadelerden kaçınabilirim.
13. Konuşmamı belirli bir ana fikir/ana duygu etrafında düzenleyebilirim.
14. Konuşmamı bir sonuca bağlayabilirim.
15. Konuşmamı yaparken dinleyicilerin çeşitli özelliklerini (yaşları, cinsiyetleri, dikkat durumları, konuya yönelik ön bilgileri vb.) göz önünde bulundurabilirim.

DİL ÖTESİ

16. Konuşurken sözcükleri doğru bir biçimde seslendirebilirim.
17. Konuşmamda dikkat çekmek istediğim yerleri vurgulu söyleyebilirim.
18. Konuşurken doğru yerlerde nefes alıp verebilirim.
19. Sesimin yüksekliğini konuşma ortamına göre ayarlayabilirim.
20. Jest (el ve kol hareketleri) ve mimiklerimi (yüz ifadesi) söylediklerimle uyum içinde kullanabilirim.
21. Konuşmamı normal konuşma hızında (ne hızlı ne yavaş) sürdürebilirim.

ETKİLENME

22. Beğendiğim konuşmacılar gibi konuşabilirim.
23. Başkalarının konuşmalarını gözlemleyerek nasıl konuşmam gerektiğini belirleyebilirim.
24. Konuşmamla ilgili görüşlere göre konuşmamı düzenleyebilirim.