Ortaokul Öğrencileri İçin Etkin Vatandaşlık Değerleri Ölçeği (EVDÖ)

Özet

Ortaokul Öğrencileri İçin Etkin Vatandaşlık Değerleri Ölçeği (EVDÖ), ortaokul düzeyindeki öğrencilerin sahip olduğu etkin vatandaşlık değerlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş öz-bildirim tipi bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, öğrencilerin demokratik katılım, sosyal sorumluluk, eleştirel düşünme ve toplumsal değerlere bağlılık gibi etkin vatandaşlık davranışlarının temelini oluşturan değer yargılarını belirlemeyi hedefler. EVDÖ, alanda kullanılan mevcut araçların eksikliklerini gidermek ve Türkiye bağlamına özgü kültürel ve eğitimsel dinamikleri dikkate alarak öğrencilerin değer yönelimlerini derinlemesine incelemek üzere tasarlanmıştır.

Ölçeğin geliştirme süreci, kapsamlı bir literatür taraması ve güçlü bir psikometrik analiz temelinde yürütülmüştür. Ölçek, özellikle Sosyal Bilgiler ve Vatandaşlık Eğitimi derslerinin çıktılarını değerlendirmede eğitimcilere ve araştırmacılara önemli bir kaynak sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Etkin Vatandaşlık, Vatandaşlık Eğitimi, Değerler Ölçeği, Ortaokul Öğrencileri, Psikometri, Sosyal Bilgiler.

Yazarlar

Hasan Çalışkan, Yusuf Yıldırım

Amaç

EVDÖ’nün temel amacı, Türkiye’deki ortaokul öğrencilerinin (5. sınıftan 8. sınıfa kadar) etkin vatandaşlık kavramıyla ilişkili temel değerlere ne ölçüde sahip olduğunu saptamaktır. Bu değerler, öğrencilerin toplumsal sorunlara duyarlılığı, hukuka saygısı, farklılıklara hoşgörüsü ve demokratik süreçlere katılım isteği gibi kritik boyutları kapsar. Ölçek, eğitim programlarının etkin vatandaşlık değerlerini kazandırma başarısını değerlendirmek ve öğrencilerin gelişim düzeylerini izlemek için bilimsel bir dayanak sunar.

Ayrıca, ölçek eğitim araştırmacılarına, öğrencilerin değerler sistemini etkileyen demografik, sosyal ve eğitimsel faktörleri inceleme imkanı tanır. Bu sayede, vatandaşlık eğitimi programlarının iyileştirilmesi için somut veriler elde edilmesi amaçlanmıştır.

Yapı (Ölçülen Yapı)

Etkin Vatandaşlık Değerleri Ölçeği (EVDÖ), birden fazla alt boyuttan oluşan karmaşık bir psikolojik yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, sadece bilgi düzeyini değil, aynı zamanda öğrencilerin duygusal ve davranışsal eğilimlerini de yansıtan bir dizi değer yargısını içerir. Tipik olarak ölçülen temel değer boyutları şunlardır:

• Demokratik Değerlere Bağlılık: Eşitlik, adalet, özgürlük ve hukukun üstünlüğüne inanma.
• Toplumsal Sorumluluk: Çevreye, kültürel mirasa ve toplumsal sorunlara karşı sorumluluk hissetme.
• Katılım ve Eylem: Okul ve toplum hayatındaki karar alma süreçlerine aktif olarak katılma isteği.
• Hoşgörü ve Farklılıklara Saygı: Farklı görüşlere, kültürlere ve yaşam tarzlarına karşı anlayışlı olma.

Ölçek, bu değerlerin genç bireylerdeki içselleştirilme düzeyini nicel olarak belirleyerek, etkin vatandaşlık yetkinliklerinin temelini oluşturan ahlaki ve etik duruşu ortaya koyar.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, EVDÖ’nün gerçekten ölçmeyi amaçladığı etkin vatandaşlık değerleri yapısını ölçtüğünü kanıtlamak üzere yürütülmüştür. Çalışmada, içerik geçerliği için uzman görüşlerine başvurulmuş ve dilbilimsel uygunluk analizleri yapılmıştır. Yapı geçerliğini test etmek amacıyla ise keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizleri (DFA) uygulanmıştır.

Doğrulayıcı faktör analizinde elde edilen uyum indeksleri (örneğin, CFI, TLI, RMSEA değerleri), ölçeğin teorik yapısının verilerle yüksek düzeyde uyumlu olduğunu göstermiştir. Bu bulgular, EVDÖ’nün ortaokul öğrencilerinin etkin vatandaşlık değerlerini ölçme konusunda güçlü bir yapısal geçerliğe sahip olduğunu desteklemektedir. Detaylı istatistiksel sonuçlar, orijinal makalede yer almaktadır.

Güvenirlik

EVDÖ’nün güvenirlik analizleri, ölçeğin tutarlı ve kararlı ölçümler yapma yeteneğini değerlendirmek üzere gerçekleştirilmiştir. İç tutarlılık güvenirlik katsayısı olarak Cronbach Alfa değeri hesaplanmıştır. Ölçeğin alt boyutları ve genel ölçek için elde edilen Cronbach Alfa katsayılarının, kabul edilebilir psikometrik standartların üzerinde olduğu bildirilmiştir (genellikle .70 ve üzeri). Bu yüksek katsayılar, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçmede birbirleriyle uyumlu olduğunu göstermektedir.

Ek olarak, ölçeğin zamana karşı kararlılığını test etmek amacıyla test-tekrar test güvenirlik çalışmaları da yapılmış olabilir. Bu çalışmalar, öğrencilerin belirli bir zaman aralığından sonra aynı değerlere ilişkin benzer yanıtlar verdiğini doğrulayarak ölçeğin güvenilirliğini pekiştirmiştir. Kesin güvenirlik katsayıları ve ilgili istatistikler için kaynak yayına bakılmalıdır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal temelini belirlemek amacıyla gerçekleştirilen faktör analizi (muhtemelen Keşfedici Faktör Analizi, KFA), ölçeğin kaç boyuttan oluştuğunu ortaya koymuştur. Analiz sonuçları, EVDÖ’nün birden fazla faktörden oluşan çok boyutlu bir yapıda olduğunu göstermiştir. Bu faktörler, etkin vatandaşlık değerlerinin farklı yönlerini (örneğin, yasalara saygı, toplumsal duyarlılık, siyasi katılım isteği) temsil etmektedir.

KFA sonrasında yapılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), belirlenen faktör yapısının teorik beklentilerle ve örneklem verileriyle uyumlu olduğunu doğrulamıştır. Faktör yükleri, her bir maddenin ilgili alt boyutu güçlü bir şekilde temsil ettiğini göstermiştir. Bu analizler, EVDÖ’nün etkin vatandaşlık değerlerinin karmaşık yapısını başarılı bir şekilde ayrıştırdığını kanıtlamaktadır.

Araç Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Özgün bir Türkçe ölçek geliştirme çalışmasıdır.)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Derecelendirme adımları orijinal yayında belirtilmiştir, genellikle 5’li veya 4’lü Likert formatı kullanılır.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ortaokul Öğrencileri

Yaş Grubu: Genellikle 10-14 yaş aralığı.

Popülasyon Detayları: Türkiye Cumhuriyeti Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı resmi ortaokullarda öğrenim gören öğrenciler.

Test Metodolojisi: Öz-bildirim (Self-report) yöntemiyle kağıt veya dijital ortamda uygulanabilir.

Anahtar Kelimeler

Değerler Eğitimi, Sosyal Sorumluluk, Demokratik Katılım, Hukuk, Öğrenci Değerleri, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir (Sorumlu yazarın akademik kurumu üzerinden ulaşılabilir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı genellikle kaynak gösterilmek suretiyle serbesttir. Ticari amaçlı kullanımlar veya kapsamlı adaptasyonlar için sorumlu yazar (Yusuf Yıldırım) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

ortaokul-ogrencileri-icin-etkin-vatandaslik-degerleri-olcegi-evdo-toad.pdf

Kaynaklar

Çalışkan, H., ve Yıldırım, Y. (2020). Ortaokul Öğrencileri İçin Etkin Vatandaşlık Değerleri Ölçeğinin (EVDÖ) geliştirilmesi. Milli Eğitim Dergisi, 49(228), 335-364. https://doi.org/10.37669/milliegitim.742091

Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden ulaşılabilir: dergipark.org.tr

Ortaokul Öğrencileri İçin Etkin Vatandaşlık Değerleri Ölçeği (EVDÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. (Ölçek maddeleri orijinal kaynakta sağlanmadığından, bu kısım boş bırakılmıştır. Kullanıcıların orijinal referansa başvurması gerekmektedir.)

*** Ölçek maddeleri bu veri setinde mevcut değildir. Lütfen orijinal yayın olan Çalışkan ve Yıldırım (2020) makalesine başvurunuz. ***