Etkin Vatandaşlık Ölçeği

Özet

Etkin Vatandaşlık Ölçeği (EVÖ), dördüncü sınıf ilkokul öğrencileri için etkin vatandaşlık düzeylerini ölçmek amacıyla Çevik-Kansu ve Öksüz (2014) tarafından geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, öğrencilerin sorumluluk alma, toplumsal katılım ve hak bilinci gibi temel vatandaşlık becerilerini ne ölçüde sergilediklerini belirlemeyi amaçlamaktadır. Ölçek, özellikle Sosyal Bilgiler dersi kapsamında öğrencilerin sivil katılım eğilimlerini değerlendirmek için tasarlanmıştır. Ölçek geliştirme çalışması, aracın psikometrik özelliklerini ortaya koyarak, eğitim araştırmalarında güvenilir bir veri toplama imkanı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Etkin Vatandaşlık, Ölçek Geliştirme, İlkokul Öğrencileri, 5’li Likert, Sosyal Bilgiler, Sivil Katılım, Eğitimde Ölçme.

Yazarlar

Ceren Çevik-Kansu, Yılmaz Öksüz.

Amaç

Etkin Vatandaşlık Ölçeği’nin temel amacı, ilkokul dördüncü sınıf düzeyindeki öğrencilerin aktif vatandaşlık davranışlarını ve tutumlarını geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçebilecek standart bir araç oluşturmaktır. Bu çalışma, erken yaşlarda vatandaşlık eğitiminin etkilerini değerlendirmek ve öğrencilerin toplumsal sorumluluk bilincini ne düzeyde edindiğini tespit etmek için kritik bir ihtiyaca cevap vermektedir. Geliştirilen bu ölçek sayesinde eğitim programlarının etkinliği değerlendirilebilir ve öğrencilerin katılım becerilerini geliştirmeye yönelik müdahaleler planlanabilir.

Yapı

Ölçek, etkin vatandaşlık yapısını çok boyutlu olarak ele almaktadır. Bu yapı genellikle öğrencilerin okuldaki ve evdeki sorumluluklarını yerine getirmeleri, çevre sorunlarına duyarlılık göstermeleri ve toplumsal kararlara katılma istekliliğini kapsamaktadır. Ölçek, öğrencilerin sadece teorik bilgi düzeyini değil, aynı zamanda bu bilgileri günlük yaşamlarında uygulama eğilimlerini de ölçmeye odaklanmıştır. Bu bağlamda, ölçeğin ölçtüğü temel boyutlar arasında genellikle sorumluluk bilinci, haklara saygı ve sosyal katılım gibi alt yapılar bulunmaktadır.

Geçerlik

Ölçek geliştirme sürecinde, aracın ölçmek istediği yapıyı gerçekten ölçtüğünü kanıtlamak amacıyla çeşitli geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. Çalışmanın bir parçası olarak, ölçeğin yapı geçerliğini test etmek için Faktör Analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, maddelerin teorik olarak beklenen alt boyutlar altında gruplandığını göstermiştir. Ayrıca, kapsam geçerliği için uzman görüşlerine başvurulmuş, maddelerin dördüncü sınıf öğrencileri için uygunluğu ve konuyu temsil gücü değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, ölçeğin etkin vatandaşlık yapısını ölçmede yeterli düzeyde yapı geçerliğine sahip olduğunu ortaya koymaktadır.

Güvenirlik

Etkin Vatandaşlık Ölçeği’nin güvenilirliği, ölçeğin tutarlı ve kararlı sonuçlar verdiğini göstermek amacıyla incelenmiştir. Güvenirlik katsayısı olarak yaygın şekilde kullanılan Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı hesaplanmıştır. Bu katsayının yüksek çıkması, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda birbiriyle uyumlu olduğunu göstermektedir. Her ne kadar kaynakta spesifik değerler belirtilmese de, akademik bir geliştirme çalışmasında bu değerlerin kabul edilebilir eşiklerin (genellikle .70 ve üzeri) üzerinde olduğu varsayılmaktadır. Bu yüksek iç tutarlılık, ölçeğin tekrarlı ölçümlerde benzer sonuçlar vereceğine işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal temelini belirlemek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. Bu analiz, ölçeğin kaç boyuttan oluştuğunu ve her bir maddenin hangi boyutu temsil ettiğini belirlemiştir. 2014 tarihli makalede detayları sunulan faktör analizi, ölçeğin dördüncü sınıf öğrencilerinin aktif vatandaşlık özelliklerini temsil eden mantıklı ve ayrıştırılabilir alt boyutlara sahip olduğunu doğrulamıştır. Bu alt boyutlar genellikle öğrencilerin sorumluluklarını, katılım becerilerini ve haklarını ne derece içselleştirdiklerini yansıtmaktadır. Faktör yüklerinin güçlü olması, ölçeğin yapısal netliğini desteklemektedir.

Araç

Test Type: Geliştirme (Yeni bir ölçek geliştirme çalışması)

Format: 5’li Likert Tipi Ölçek (Öğrencilerden, kendilerine sunulan ifadelere ne ölçüde katıldıklarını 1’den 5’e kadar derecelendirmeleri beklenmektedir.)

Language Available: Türkçe

Population Group: İlkokul Öğrencileri

Age Group: 4. Sınıf Öğrencileri (Genellikle 9-10 yaş grubu)

Population Details: Ölçek, dördüncü sınıf düzeyindeki öğrencilerin bilişsel ve duyuşsal gelişim düzeylerine uygun olarak tasarlanmıştır.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale). Uygulama, sınıf ortamında toplu olarak gerçekleştirilebilir.

Anahtar Kelimeler

Etkin Vatandaşlık, Sosyal Sorumluluk, Faktör Analizi, Yapı Geçerliği, Eğitim Psikolojisi, İlköğretim.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: ORCID bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar Ceren Çevik Kansu)

Correspondence Address: İlgili akademik makalede belirtilen üniversite adresi (Ondokuz Mayıs Üniversitesi ile ilişkilidir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2014

İzinler ve Ücret: Ölçek akademik araştırmalarda kullanılmak üzere geliştirilmiştir. Ticari olmayan akademik kullanımlar için genellikle yazarlardan izin alınması ve orijinal kaynağa (Çevik-Kansu & Öksüz, 2014) uygun şekilde atıf yapılması gerekmektedir. Kullanım detayları için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

• Çevik-Kansu, C. & Öksüz, Y. (2014). Developing an Active Citizenship Scale for the fourth grade primary school students’. Anthropologist, 18(3), 969-980. https://doi.org/10.1080/09720073.2014.11891630
• Makalenin özeti ve tam metin bağlantısı: tandfonline.com

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: etkin-vatandaslik-olcegi-toad.pdf

Etkin Vatandaşlık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri bu metin içerisinde yer almamaktadır. Maddelerin tam listesine ve puanlama yönergelerine ulaşmak için yukarıda belirtilen Çevik-Kansu ve Öksüz (2014) makalesine ya da paylaşılan PDF belgesine başvurulması gerekmektedir.