Ortaöğretim Öğrencilerinin Biyoloji Bilimine ve Dersine Yönelik Tutum Ölçeği

Özet

Ortaöğretim Öğrencilerinin Biyoloji Bilimine ve Dersine Yönelik Tutum Ölçeği (BBDTÖ), lise düzeyindeki öğrencilerin hem genel olarak Biyoloji bilimine hem de okul müfredatındaki Biyoloji dersine karşı geliştirdikleri tutumları ölçmek amacıyla geliştirilmiş geçerli ve güvenilir bir psikometrik araçtır. Ölçek, öğrencilerin Biyolojiye yönelik İlgi, dersten aldıkları Zevk ve derse dair yaşadıkları Kaygı boyutlarını kapsayan üç faktörlü bir yapıya sahiptir. Yapılan analizler, ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Bu ölçek, eğitim araştırmacıları ve öğretmenler için öğrencilerin Biyoloji dersine yönelik duygusal ve motivasyonel durumlarını tespit etmede kritik bir araç sağlamakta ve müfredat geliştirme çalışmalarına bilimsel bir temel sunmaktadır. Ölçek, 5’li Likert Ölçeği formatında derecelendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Biyoloji, Tutum, Ortaöğretim, Ölçek Geliştirme, İlgi, Zevk, Kaygı, Güvenirlik, Geçerlik.

Yazarlar

Atik, A. D., Kayabaşı, Y., Yağcı, E., Erkoç, F. Ü.

Amaç

BBDTÖ’nün temel amacı, Türkiye’deki ortaöğretim (lise) düzeyindeki öğrencilerin Biyoloji bilimine ve okulda aldıkları Biyoloji dersine karşı geliştirdikleri duygusal, bilişsel ve davranışsal eğilimleri (tutumları) geçerli ve güvenilir bir şekilde saptamaktır. Ölçek, öğrencilerin Biyolojiye yönelik motivasyon düzeylerini, dersi ne kadar keyifli bulduklarını ve derse yönelik ne düzeyde kaygı taşıdıklarını belirlemeyi hedefler.

Bu ölçek, özellikle eğitim bilimciler ve Biyoloji öğretmenleri için, öğrencilerin öğrenme süreçlerindeki engelleri veya destekleyici faktörleri tanımlamak ve böylece daha etkili öğretim stratejileri geliştirmek adına önemli bir tanı aracı olarak tasarlanmıştır. Ölçek geliştirme çalışması, bu amaç doğrultusunda kapsamlı geçerlik ve güvenirlik analizlerini içermiştir.

Yapı

Ortaöğretim Öğrencilerinin Biyoloji Bilimine ve Dersine Yönelik Tutum Ölçeği, öğrencilerin tutumlarını üç temel faktör veya boyutta incelemektedir:

• İlgi Boyutu: Öğrencinin Biyoloji bilimine ve konularına duyduğu merak, gönüllü olarak ek bilgi edinme çabası ve ders dışı kaynakları takip etme isteği.
• Zevk Boyutu: Öğrencinin Biyoloji dersini almaktan duyduğu memnuniyet, derste kendini iyi hissetme ve dersin içeriğinden keyif alma düzeyi.
• Kaygı Boyutu: Öğrencinin Biyoloji dersini veya konularını zor, karmaşık ya da stres verici bulması; derse yönelik olumsuz duygusal tepkiler ve başarısızlık korkusu.

Bu üç boyut, öğrencilerin genel Biyoloji tutumunu kapsamlı bir şekilde yansıtmak üzere tasarlanmıştır. Bu boyutlar arasındaki ilişkiler, ölçeğin yapısal geçerliğini desteklemek amacıyla korelasyon analizleri ile incelenmiştir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla, ölçekte yer alan üç faktör (İlgi, Zevk ve Kaygı) arasındaki korelasyonel ilişkiler analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, faktörler arasında istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif ilişkilerin bulunduğunu göstermiştir. Bu durum, faktörlerin birbirini destekleyen ancak kavramsal olarak ayrışan yapılar olduğunu işaret etmektedir.

• İlgi ve Zevk Boyutları Arasındaki İlişki: Bu iki boyut arasında yüksek düzeyde pozitif ve anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir (r=0.726, p<0.001). Bu, Biyolojiye ilgi duyan öğrencilerin aynı zamanda dersten daha fazla zevk aldığını göstermektedir.
• İlgi ve Kaygı Boyutları Arasındaki İlişki: İlgi ve Kaygı boyutları arasında pozitif yönde, orta düzeyde anlamlı bir ilişki bulunmuştur (r=0.394, p<0.001).
• Zevk ve Kaygı Boyutları Arasındaki İlişki: Zevk boyutu ile Kaygı boyutu arasında da pozitif yönde anlamlı bir ilişki saptanmıştır (r=0.546, p<0.01).

Bu korelasyon değerleri, ölçek boyutlarının güçlü bir şekilde ilişkili olduğunu ve aynı genel tutum yapısına hizmet ettiğini göstermektedir. Bu bulgular, ölçeğin amaca uygun yapısal geçerliğe sahip olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek amacıyla Cronbach Alpha İç Tutarlılık Katsayısı hesaplanmıştır. Elde edilen katsayılar, ölçeğin yüksek düzeyde güvenirliğe sahip olduğunu ve maddelerin tutarlı bir biçimde aynı yapıyı ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

BBDTÖ’nün genel güvenirlik katsayısı (Cronbach Alpha) 0.928 olarak tespit edilmiştir, bu da mükemmel bir iç tutarlılık düzeyini temsil eder. Alt boyutlar için hesaplanan katsayılar ise şöyledir:

• İlgi Boyutu İçin Cronbach Alpha: 0.887
• Zevk Boyutu İçin Cronbach Alpha: 0.897
• Kaygı Boyutu İçin Cronbach Alpha: 0.786

Tüm alt boyutların güvenirlik katsayılarının kabul edilebilir sınırların (genellikle 0.70) oldukça üzerinde olması, ölçeğin alt yapılarının da ayrı ayrı yüksek düzeyde güvenirlik taşıdığını göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinde, ortaöğretim öğrencilerinin Biyoloji tutumlarını ölçen BBDTÖ’nün yapısal geçerliğini ortaya koymak için faktör analizi tekniklerinden yararlanılmıştır. Analizler sonucunda ölçeğin, İlgi, Zevk ve Kaygı olmak üzere üç faktörlü bir yapı sergilediği belirlenmiştir. Bu üç faktörlü yapı, öğrencilerin Biyolojiye yönelik tutumlarının tek boyutlu değil, çok boyutlu olduğunu ortaya koymaktadır.

Üç faktör arasında yapılan korelasyon incelemeleri, faktörlerin istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif ilişkiler gösterdiğini doğrulayarak, bu boyutların Biyolojiye yönelik genel tutum yapısı içinde tutarlı bir bütün oluşturduğunu kanıtlamıştır. Bu bulgular, ölçeğin psikometrik açıdan sağlam bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir.

Ölçüm Aracı

Test Türü:

Geliştirme (Özgün bir Türkçe ölçek)

Format:

5’li Likert Ölçeği

Derecelendirme:

1 = kesinlikle katılmıyorum, 2 = katılmıyorum, 3 = kararsızım, 4 = katılıyorum, 5 = kesinlikle katılıyorum.

Mevcut Diller:

Türkçe

Popülasyon Grubu:

Ortaöğretim Öğrencileri (Lise)

Yaş Grubu:

Genellikle 14-18 yaş aralığı

Popülasyon Detayları:

Türkiye’deki ortaöğretim kurumlarında öğrenim gören lise öğrencileri.

Test Metodolojisi:

Öz bildirim ölçeği (Self-report scale).

Anahtar Kelimeler

Biyoloji dersi, Tutum, Lise öğrencileri, Psikometri, Yapısal eşitlik, Cronbach Alpha, Ölçek geliştirme.

Yazarlar

Sorumlu Yazar:

Ali Derya Atik

İletişim Adresi:

[email protected]

Yazar ORCID Tanımlayıcısı:

Veri Kaynakta Belirtilmemiştir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri:

Veri Kaynakta Belirtilmemiştir.

Yazışma Adresi:

Veri Kaynakta Belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı:

2015

İzinler ve Ücret:

Ölçek, akademik çalışmalarda kullanım için genellikle referans gösterilmek suretiyle ücretsizdir. Ticari kullanım için sorumlu yazar (Ali Derya Atik) ile iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

Atik, A. D., Kayabaşı, Y., Yağcı, E. ve Erkoç, F. Ü. (2015). Ortaöğretim öğrencilerinin biyoloji bilimine ve dersine yönelik tutum ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik analizi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(36), 1-18.

Makalenin orijinaline aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: edergi.mehmetakif.edu.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: ortaogretim-ogrencilerinin-biyoloji-bilimine-ve-dersine-yonelik-tutum-olcegi-toad.pdf

Ortaöğretim Öğrencilerinin Biyoloji Bilimine ve Dersine Yönelik Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• İlgi : “Biyoloji bilimi hakkında kitaplar okumaktan hoşlanırım.”
• Zevk : “Biyoloji dersinde kendimi iyi hissediyorum.”
• Kaygı : “Biyoloji kolay bir derstir.”