Biyoloji Öğretmenlerinin Laboratuvar Dersine Yönelik Tutum Ölçeği

Özet

Biyoloji Öğretmenlerinin Laboratuvar Dersine Yönelik Tutum Ölçeği (BÖLDYTÖ), 2002 yılında Gülay Ekici tarafından biyoloji öğretmenlerinin laboratuvar derslerine karşı geliştirdikleri tutumları kapsamlı bir şekilde ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, öğretmenlerin laboratuvar çalışmalarına yönelik inançlarını, güvenlerini ve bu derslerden aldıkları hazzı değerlendiren dört temel alt boyuttan oluşmaktadır. Toplam 22 maddeden oluşan BÖLDYTÖ, 5’li Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanır (1= kesinlikle katılmıyorum, 5= tamamen katılıyorum). Ölçeğin psikometrik özellikleri incelendiğinde, yüksek düzeyde iç tutarlılığa (Cronbach Alfa: 0.93) ve güçlü bir faktör yapısına sahip olduğu belirlenmiştir, bu da onu biyoloji eğitimi alanındaki araştırmalar için güvenilir bir araç haline getirmektedir.

Anahtar Kelimeler

Biyoloji eğitimi, tutum ölçeği, laboratuvar dersi, öğretmen tutumları, psikometrik, ölçek geliştirme, fen eğitimi.

Yazarlar

Gülay Ekici

[quads id=5]

Amaç

Biyoloji Öğretmenlerinin Laboratuvar Dersine Yönelik Tutum Ölçeği (BÖLDYTÖ), biyoloji öğretmenlerinin laboratuvar derslerine yönelik gösterdikleri duygusal, bilişsel ve davranışsal eğilimleri belirlemek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçeğin temel amacı, öğretmenlerin laboratuvar uygulamalarının biyoloji öğretimi sürecindeki gerekliliğine, önemine ve bu uygulamaları yürütme konusundaki kişisel yeterlik algılarına dair sahip oldukları tutumları nicel verilerle ortaya koymaktır.

Elde edilen sonuçlar, eğitim fakültelerinde verilen öğretmen yetiştirme programlarının içeriğini gözden geçirmek, laboratuvar derslerinin verimliliğini artırmaya yönelik hizmet içi eğitim programları planlamak ve nihayetinde biyoloji öğretim kalitesini yükseltmek için temel teşkil etmektedir.

Yapı

BÖLDYTÖ, laboratuvar derslerine yönelik tutumu çok boyutlu bir yapı olarak ele alır ve toplam 22 madde ile dört farklı alt boyutu ölçer. Bu alt boyutlar, tutumun farklı yönlerini temsil etmektedir:

• Genel Tutum (11 madde): Öğretmenin laboratuvar derslerinin biyoloji öğretimi açısından genel gerekliliğine ve faydasına ilişkin inançlarını kapsar.
• Zevk (5 madde): Öğretmenin laboratuvar çalışmalarını yapmaktan duyduğu kişisel memnuniyet ve hazzı ölçer. Bu boyut, laboratuvar ortamında geçirilen zamandan keyif alma derecesini yansıtır.
• Güven (3 madde): Öğretmenin laboratuvar çalışmalarını yürütme, deneyleri yönetme ve laboratuvar araçlarını kullanma konusundaki kişisel yetkinlik ve güven algısını ifade eder.
• Önemlilik (2 madde): Öğretmenin laboratuvar derslerinin konuyu kavramada ve öğrencilerin öğrenme sürecine katkıda bulunmada taşıdığı değeri algılama düzeyini ölçer.

Geçerlik

BÖLDYTÖ’nün yapı geçerliği, faktör analizi yöntemleri kullanılarak test edilmiştir. Geçerlik çalışmalarının ilk aşamasında, verilerin faktör analizine uygunluğu incelenmiştir. Bu inceleme sonucunda Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) değeri 0.88 olarak bulunmuştur. 0.88 değeri, verilerin faktör analizi için son derece uygun olduğunu göstermektedir (KMO değerinin 0.60 ve üzeri olması beklenir).

Ayrıca, değişkenler arasındaki korelasyonun yeterliliğini test eden Barlett Küresellik Testi değeri 3367.79 olarak rapor edilmiştir (p < 0.001 düzeyinde anlamlı). Ölçek taslağında yer alan 21 maddeye ilişkin faktör yükleri 0.45 ile 0.95 arasında değişmektedir. Maddelerin büyük bir çoğunluğu (20 madde), 0.60 faktör yükünün üzerinde yük sergileyerek ölçeğin yapısal geçerliğini desteklemiştir. Bu sonuçlar, ölçeğin teorik olarak belirlenen tutum yapılarını başarılı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirliği, Cronbach Alfa katsayısı ile hesaplanmıştır. BÖLDYTÖ’nün bütün maddeleri için hesaplanan genel Cronbach Alfa değeri 0.93 gibi çok yüksek bir düzeyde bulunmuştur. Bu yüksek katsayı, ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde biyoloji öğretmenlerinin laboratuvar derslerine yönelik tutumlarını ölçtüğünü göstermektedir.

Alt boyutlar için hesaplanan Cronbach Alfa değerleri ise aşağıdaki gibidir:

• Zevk boyutu: 0.90
• Güven boyutu: 0.80
• Önemlilik boyutu: 0.72

Görüldüğü üzere, tüm alt boyutların Cronbach Alfa değerleri 0.70 eşiğinin üzerinde olup, bu da her bir alt boyutun kendi içinde yüksek veya kabul edilebilir düzeyde güvenilir olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinde uygulanan faktör analizi, BÖLDYTÖ’nün dört faktörlü bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymuştur. Bu dört faktör, ölçeğin teorik yapısıyla uyumludur ve toplam 22 maddeden oluşmaktadır. Faktör yüklerinin dağılımı, maddelerin ilgili alt boyutlara net bir şekilde ayrıldığını göstermiştir. Maddelerin büyük çoğunluğunun yüksek faktör yüküne sahip olması (özellikle 0.60 üzeri), her bir faktörün ölçülen alt boyutu güçlü bir şekilde temsil ettiğini teyit etmektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Tutum Ölçeği)

Format: 5’li Likert tipi derecelendirme ölçeği (1= kesinlikle katılmıyorum – 5= tamamen katılıyorum). Ölçek toplam 22 madde ve 4 alt boyuttan oluşur.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Biyoloji Öğretmenleri

Yaş Grubu: Yetişkin (Öğretmenlik mesleğini icra edenler)

Popülasyon Detayları: Ölçek, ortaöğretim kurumlarında görev yapan ve laboratuvar dersleriyle ilgili deneyime sahip olan biyoloji öğretmenlerinin tutumlarını ölçmek üzere tasarlanmıştır.

Test Metodolojisi: Katılımcılardan, laboratuvar derslerine yönelik verilen her bir ifadeye ne ölçüde katıldıklarını belirtmeleri istenir. Cevaplar 1’den 5’e kadar puanlanır ve genel tutum puanı ile alt boyut puanları hesaplanarak yorumlanır.

Anahtar Kelimeler

Eğitim psikolojisi, fen eğitimi, laboratuvar tutumu, BÖLDYTÖ, öğretmen yeterlikleri, tutum ölçme, Hacettepe Üniversitesi.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Gazi Üniversitesi (Yazarın iletişim bilgisine göre varsayılmıştır.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek 2002 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik çalışmalarda kullanımı genellikle yazarın iznine tabidir. Ticari kullanım veya geniş çaplı uygulamalar için sorumlu yazar Gülay Ekici ile doğrudan iletişim kurulması önerilir.

Kaynaklar

Ekici, G. (2002). Biyoloji Öğretmenlerinin Laboratuvar Dersine Yönelik Tutum Ölçeği (BÖLDYTÖ). Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(22), 62-66. (Makale bağlantısı: efdergi.hacettepe.edu.tr)

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: biyoloji-ogretmenlerinin-laboratuvar-dersine-yonelik-tutum-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Biyoloji Öğretmenlerinin Laboratuvar Dersine Yönelik Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

Ölçek 4 alt boyut ve 22 maddeden oluşmaktadır. Alt boyutlar ve ilgili maddeler (m) aşağıdadır:

• Genel (11 m): Laboratuvar dersi biyoloji öğretimi için gerekli değildir.
• Zevk (5 m): Laboratuvar dersi bilgi ve yeteneğimi göstermemi sağlar
• Güven (3 m): Laboratuvar çalışması konusuyla ilgili daha çok bilgi öğrenmek isterim.
• Önemlilik (2 m): Laboratuvar dersinin konuyu öğretmeye faydalı olmadığını düşünüyorum.