Akran Zorbalığı Ölçeği

Özet

Akran Zorbalığı Ölçeği (AZÖ), Funda Kutlu ve Gökhan Aydın tarafından 2010 yılında Türk çocuk ve gençlerinin akran ilişkilerindeki zorbalık ve mağduriyet yaşantılarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir kendini bildirim formudur. Ölçek geliştirme ön çalışması olarak hazırlanan bu araç, toplam 45 maddeden oluşmakta ve zorbalık eylemlerini hem fail (zorba) hem de mağdur (kurban) perspektifinden ele almaktadır. Yapılan analizler sonucunda, ölçeğin Zorba, Kurban ve yanlı yanıtları azaltmayı hedefleyen Dolgu olmak üzere üç alt boyuttan oluştuğu ve tatmin edici düzeyde yapı geçerliliği ve iç güvenirliğe sahip olduğu gösterilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Akran Zorbalığı, Zorba, Kurban, Ölçek Geliştirme, Kendini Bildirim, Türk Psikolojisi, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Funda Kutlu, Gökhan Aydın.

Amaç

Akran Zorbalığı Ölçeği’nin temel amacı, Türk çocuk ve gençlerinin akran ilişkilerinde deneyimlediği zorbalık eylemlerini ve mağduriyet durumlarını güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçebilecek, kültüre özgü bir kendini bildirim aracı geliştirmektir. Ölçek, zorbalık olgusunu sadece mağduriyet açısından değil, aynı zamanda zorbalık yapma eğilimi açısından da değerlendirerek kapsamlı bir profil sunmayı hedeflemektedir.

Ölçek, literatürdeki zorbalık kavramlarını dikkate alarak, Türk gençlerinin sosyal yaşantılarına uygun düşen maddelerle hazırlanmıştır. Özellikle tek yönlü veya yanlı yanıtları en aza indirmek amacıyla 15 adet dolgu maddesi eklenmiş olup, bu sayede yanıtlayıcıların sosyal beğenirlik kaygısıyla hareket etmesinin önüne geçilmesi amaçlanmıştır.

Yapı

Akran Zorbalığı Ölçeği, akran zorbalığı davranışlarını ve mağduriyetlerini ölçen üç temel alt boyuttan oluşmaktadır. Toplam 45 maddelik bu ölçekte, Zorba ve Kurban boyutları zorbalık eylemlerini doğrudan değerlendirirken, Dolgu boyutu ise metodolojik amaçlarla kullanılmıştır.

• Zorba Alt Ölçeği (15 Madde): Bireyin akranlarına karşı zorbalık eylemlerini gerçekleştirme sıklığını veya eğilimini betimler (Örn: Kavga çıkarırım).
• Kurban Alt Ölçeği (15 Madde): Bireyin akranları tarafından zorbalığa maruz kalma deneyimlerini betimler (Örn: Diğer çocuklar bana küfür eder).
• Dolgu Alt Ölçeği (15 Madde): Genel ilgi alanlarını veya yapılmaktan hoşlanılan nötr eylemleri betimler. Bu maddeler, yanlı yanıtları azaltmak amacıyla eklenmiştir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliliği, geliştirme çalışması kapsamında bir pilot ve ana çalışma ile kapsamlı bir şekilde analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, ölçeğin teorik olarak beklenen üç faktörlü yapısını desteklemektedir: Zorba, Kurban ve Dolgu.

Yapılan temel bileşenler faktör analizi sonuçları, Akran Zorbalığı Ölçeği’nin zorbalık ve mağduriyet boyutlarını başarılı bir şekilde ayırt edebildiğini göstermiştir. Bu sonuçlar, ölçeğin Türk çocuk ve gençlerinin akran ilişkilerindeki zorbalık yaşantılarını ölçme konusunda geçerli bir araç olduğunu ortaya koymaktadır.

Güvenirlik

Akran Zorbalığı Ölçeği’nin iç güvenirliği, Cronbach Alfa katsayıları ile değerlendirilmiş ve alt ölçekler için oldukça yüksek değerler elde edilmiştir. Bu yüksek katsayılar, ölçeğin maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Güvenirlik analizleri sonucunda alt ölçekler için elde edilen iç güvenirlik katsayıları şöyledir: Kurban alt ölçeği için α = .86, Zorba alt ölçeği için α = .83 ve Dolgu alt ölçeği için α = .70. Özellikle zorbalık ve mağduriyet boyutlarının iç tutarlılık düzeyleri (α > .80), ölçeğin psikometrik açıdan güçlü olduğunu kanıtlamaktadır. Ayrıca, Zorba ve Kurban alt ölçeklerinin birbiriyle orta düzeyde ilişkili olduğu (r = .41) bulunmuştur, bu da zorba ve kurban rollerinin zaman zaman kesişebileceğine işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Akran Zorbalığı Ölçeği’nin yapı geçerliliğinin sınanması amacıyla yapılan temel bileşenler faktör analizi, ölçeğin beklenen üç faktörlü yapısını doğrulamıştır. Madde yükleri incelendiğinde, kurban alt ölçeği maddelerinin yüklerinin .35 ile .62 arasında değiştiği görülmüştür. Zorba alt ölçeği maddelerinin yükleri ise (41. madde hariç) -.40 ile -.70 arasında değişmektedir. Dolgu alt ölçeğini oluşturan maddelerin yükleri ise .35 ile .53 arasında dağılım göstermektedir.

Bu analiz sonuçları, her bir alt ölçeğin kendi faktörüne yeterli düzeyde katkı sağladığını ve faktör yapısının güçlü olduğunu göstermiştir. Üç faktörlü yapının geçerli olduğu ve Zorba ile Kurban alt ölçeklerinin istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki sergilediği (r = .41) tespit edilmiştir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Kendini Bildirim Formu)

Format: 45 maddelik, 3 alt boyutlu psikometrik ölçek.

Mevcut Dil: Türkçe.

Hedef Kitle: Çocuklar ve gençler.

Yaş Grubu: Çalışmanın yapıldığı popülasyon detayları kaynakta belirtilmemekle birlikte, ilkokul ve ortaokul öğrencilerini kapsadığı varsayılmaktadır.

Popülasyon Detayları: Türk çocuk ve gençlerinin akran ilişkilerindeki yaşantıları dikkate alınarak geliştirilmiştir.

Test Metodolojisi: 5’li Likert Ölçeği kullanılmıştır. Derecelendirme şu şekildedir: 1= Hiç katılmıyorum – 5= Tümüyle katılıyorum.

Anahtar Kelimeler

Zorbalık Mağduriyeti, Zorbalık Eğilimi, Psikolojik Yapı Geçerliliği, İç Güvenirlik, Okul Ortamı, Sosyal İlişkiler.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Funda Kutlu

Yazar ORCID Tanımlayıcı: ORCID bilgisi kaynakta mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Kurum bilgisi kaynakta mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Funda Kutlu ile iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Ücret: Ücret bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Test Yılı: Ölçek, 2010 yılında yayımlanan ön çalışma ile geliştirilmiştir.

Kaynakça

Kutlu, F. ve Aydin, G. (2010). Akran zorbalığı ölçek gelistirme ön çalismasi: Kendini bildirim formu. Türk Psikoloji Yazilari, 13(25), 1-12.

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: akran-zorbaligi-olcegi-toad.pdf

Akran Zorbalığı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• Zorba (15 m): Kavga çıkarırım.
• Kurban (15 m): Diğer çocuklar bana küfür eder.
• Dolgu (15 m): Arkadaşlarıma espri yapmayı severim.