Okul Öncesi Akran Zorbalığı Ölçeği Öğretmen Formu

Özet

Okul Öncesi Akran Zorbalığı Ölçeği Öğretmen Formu, okul öncesi dönemdeki çocukların akranlarına yönelik sergiledikleri zorbalık davranışlarını öğretmen gözlemleri aracılığıyla değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçektir. Zeynep Nur Besnili tarafından 2019 yılında yürütülen bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilen bu araç, 14 maddeden oluşmakta ve iki temel faktör altında toplanmaktadır: Fiziksel/İlişkisel Zorbalık ve Sözlü Zorbalık. Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılarak çocukların davranış sıklığını ölçmektedir. Geliştirme süreci, açımlayıcı ve doğrulayıcı Faktör Analizi teknikleriyle desteklenmiş olup, ölçeğin geçerlik ve güvenirlik standartlarını karşıladığı belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Okul Öncesi, Akran Zorbalığı, Öğretmen Formu, Ölçek Geliştirme, Faktör Analizi, Güvenirlik, Geçerlik.

Yazarlar

Zeynep Nur Besnili

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, okul öncesi eğitim kurumlarında görev yapan öğretmenlerin gözlemleri doğrultusunda, 3-6 yaş aralığındaki çocukların akranlarına karşı gösterdiği zorbalık davranışlarının türünü ve sıklığını güvenilir ve geçerli bir şekilde belirlemektir. Ölçek, özellikle erken çocukluk döneminde zorbalık davranışlarının erken tespiti ve önlenmesi çalışmalarına bilimsel bir zemin sağlamayı hedeflemektedir.

Araç, hem fiziksel hem de ilişkisel zorbalık boyutlarını kapsayarak, öğretmenlerin sınıf ortamındaki sosyal etkileşimleri sistematik olarak değerlendirmesine olanak tanır. Elde edilen veriler, risk altındaki çocukların belirlenmesi ve uygun müdahale programlarının geliştirilmesi için kritik öneme sahiptir.

Yapı

Ölçek, okul öncesi dönemde görülen saldırgan ve zorlayıcı davranışları ölçen çok boyutlu bir yapıya sahiptir. Temel psikolojik yapı, çocukların akranlarına karşı uyguladığı kasıtlı ve tekrarlayan olumsuz eylemler olan Akran Zorbalığıdır.

Yapılan faktör analizleri sonucunda ölçek, iki ana faktör altında toplanmıştır:

• Fiziksel/İlişkisel Zorbalık: Daha çok fiziksel temas içeren saldırganlık eylemlerini (vurma, itme) ve sosyal dışlama/ilişkisel manipülasyonu içeren maddelerden oluşur.
• Sözlü Zorbalık: Akranlara yönelik tehdit, gözdağı verme veya sözel taciz içeren davranışları kapsamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin yapısal Geçerlik çalışmaları Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. AFA sonucunda ölçek, 14 maddeden oluşan iki faktörlü bir yapıya indirgenmiştir.

DFA ile bu iki faktörlü yapı sınanmış ve test edilen modelin kabul edilebilir uyum endekslerine sahip olduğu saptanmıştır. Bu bulgular, ölçeğin teorik olarak öngörülen iki boyutlu yapıyı ampirik olarak doğruladığını ve dolayısıyla güçlü bir yapısal geçerliğe sahip olduğunu göstermektedir. Bu yöntemler, psikometrik araçların sağlamlığını kanıtlamada kritik rol oynamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık Güvenirlik analizi, hem AFA hem de DFA örneklem grupları üzerinde ayrı ayrı yapılmıştır. Güvenirlik analizleri sonucunda, ölçeğin madde toplam iç tutarlılık katsayısının her iki grup için de yüksek olduğu (.88) tespit edilmiştir.

Bu yüksek iç tutarlılık değeri, ölçekteki maddelerin birbirleriyle uyumlu olduğunu ve aynı yapıyı (akran zorbalığı) ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. .88 katsayısı, ölçeğin bilimsel araştırmalarda ve uygulamada güvenle kullanılabileceğini işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirilmesi sürecinde iki aşamalı Faktör Analizi uygulanmıştır. İlk aşamada uygulanan Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), ölçeğin nihai 14 maddelik ve iki faktörlü yapısını ortaya çıkarmıştır. Bu faktör yapısı, kuramsal beklentilerle uyumlu olarak zorbalığın farklı biçimlerini ayrıştırmıştır.

İkinci aşamada, modelin veri ile uyumunu test etmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, iki faktörlü modelin kabul edilebilir uyum endeksleri sergilediğini ve ölçeğin yapısal geçerliğinin psikometrik standartlara uygun olduğunu kanıtlamıştır. Ölçeğin faktör dağılımı şöyledir:

• Faktör 1: Fiziksel/İlişkisel Zorbalık (12 madde)
• Faktör 2: Sözlü Zorbalık (1 madde)

Araç

Test Türü: Geliştirme

Format: 14 maddelik, iki faktörlü yapı.

Kullanılabilir Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğretmenler (Okul öncesi öğrencilerini değerlendirmek için).

Yaş Grubu: Okul öncesi dönem çocukları (Genellikle 3-6 yaş).

Popülasyon Detayları: Gaziantep Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü’nde yürütülen yüksek lisans tezi kapsamında belirlenen örneklem. Ölçek, öğretmenlerin gözlemlerine dayanmaktadır.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme (0=hiç, 1=nadiren, 2=bazen, 3=sıklıkla ve 4=her zaman) kullanılarak, öğretmenin öğrencinin zorbalık davranışlarını ne sıklıkla sergilediğini işaretlemesi esasına dayanır.

Anahtar Kelimeler

Okul Öncesi Eğitim, Zorbalık Türleri, Fiziksel Zorbalık, Sözlü Zorbalık, DFA, AFA, Likert Ölçeği, Çocuk Psikolojisi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Gaziantep Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Gaziantep.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Zeynep Nur Besnili’nin 2019 yılında tamamladığı yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin kullanım ve izin koşulları için sorumlu yazar ve/veya Gaziantep Üniversitesi ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Tez kaynağına YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: tez.yok.gov.tr

Kaynakça

Besnili Z. N. (2019). Okul Öncesi Akran Zorbalığı Ölçeği Öğretmen Formu: Bir ölçek geliştirme çalışması (Yüksek lisans tezi). Gaziantep Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Gaziantep.

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: okul-oncesi-akran-zorbaligi-olcegi-ogretmen-formu-toad.pdf

Okul Öncesi Akran Zorbalığı Ölçeği Öğretmen Formunun Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek 14 madde iki faktörlü yapıdadır.

• Fiziksel/İlişkisel Zorbalık (12m): Sınıf arkadaşını/arkadaşlarını itmek, tokatlamak, yumruklamak, çimdiklemek ya da tekmelemek.
• Sözlü Zorbalık (1m): Sınıf arkadaşına/arkadaşlarına sözlü olarak gözdağı vermek.