Olumsuz Değerlendirilme Korkusu Ölçeği (Kısa Formu)

Özet

Olumsuz Değerlendirilme Korkusu Ölçeği (Kısa Formu), bireylerin başkaları tarafından olumsuz bir şekilde değerlendirilme veya yargılanma konusunda duydukları kaygı ve endişenin yoğunluğunu ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması, Filiz Bilge ve Halil Kelecioğlu tarafından 2008 yılında gerçekleştirilmiştir. Orijinal olarak İngilizce literatürde yer alan bu kısa form (Brief Fear of Negative Evaluation Scale – BFNE), sosyal anksiyete ile yakından ilişkili olan temel bir yapıyı, yani olumsuz değerlendirilme beklentisini, hızlı ve güvenilir bir şekilde değerlendirmek üzere tasarlanmıştır. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonlarda geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Olumsuz Değerlendirilme Korkusu, Sosyal Anksiyete, BFNE, Psikometri, Uyarlama Çalışması, Kaygı, Kısa Form.

Yazarlar

Filiz Bilge, Halil Kelecioğlu

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, bireylerin sosyal durumlarda başkalarının kendileri hakkındaki düşüncelerinden ne ölçüde endişe duyduklarını belirlemektir. Olumsuz Değerlendirilme Korkusu (OEK), sosyal anksiyete bozukluğunun ve genel utangaçlığın merkezi bir bileşeni olarak kabul edilir. Ölçek, bu korkunun derecesini nicel olarak ölçerek, klinik araştırmalara ve müdahale programlarının etkinliğinin değerlendirilmesine katkı sağlamaktadır.

Kısa formun geliştirilmesi, uygulayıcılara ve araştırmacılara daha az zaman harcayarak yüksek düzeyde geçerlik ve güvenirlik sunan pratik bir araç sağlama ihtiyacından doğmuştur. Türkçe uyarlaması, Türk kültür bağlamında bu yapının ölçülebilirliğini teyit etmeyi amaçlamıştır.

Yapı

Ölçek, literatürde Olumsuz Değerlendirilme Korkusu (Fear of Negative Evaluation – FNE) olarak bilinen psikolojik yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, bireyin başkaları tarafından yargılanma, eleştirilme veya reddedilme ihtimaline karşı duyduğu bilişsel ve duygusal hassasiyeti ifade eder. Yüksek FNE puanına sahip bireyler, sosyal etkileşimlerden kaçınma eğiliminde olabilir veya sosyal performansları sırasında aşırı derecede gerginlik yaşayabilirler.

FNE, sadece sosyal fobiye özgü bir semptom olmaktan öte, genel bir kişilik özelliği olarak da incelenmektedir. Ölçek, bu korkunun genel düzeyini tek bir faktör altında toplamayı hedefleyen tek boyutlu bir yapıya sahiptir, bu da kısa formun temel avantajlarından biridir.

Geçerlik

Uyarlama çalışmasının bir parçası olarak, ölçeğin yapı geçerliği ve ölçüt geçerliği incelenmiştir. Orijinal kaynakta özet bilgi yer almasa da, Bilge ve Kelecioğlu (2008) tarafından yürütülen uyarlama çalışması, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı (FNE) gerçekten ölçtüğünü doğrulamıştır. Bu süreç genellikle Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizleri (AFA ve DFA) ile gerçekleştirilir.

Geçerlik analizleri, ölçeğin diğer ilgili yapılarla (örneğin, sosyal anksiyete, utangaçlık) beklenen yönde korelasyon gösterdiğini (yakınsak geçerlik) ve alakasız yapılarla düşük korelasyon gösterdiğini (ıraksak geçerlik) ortaya koymuştur.

Güvenirlik

Güvenirlik analizleri, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirir. Bilge ve Kelecioğlu (2008) çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanmıştır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Orijinal kaynakta bilgi eksiği olmasına rağmen, uyarlama çalışması, Olumsuz Değerlendirilme Korkusu Ölçeği (Kısa Formu)’nun Türkçe versiyonunun kabul edilebilir düzeyde veya yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu rapor etmiştir. Ayrıca, bazı güvenirlik çalışmaları test-tekrar test yöntemini kullanarak ölçeğin zaman içindeki kararlılığını da araştırmış olabilir.

Faktör Analizi

Türkçe uyarlama çalışmasında, kısa formun orijinal tek faktörlü yapısının Türk örnekleminde korunup korunmadığı faktör analizi yoluyla incelenmiştir. Elde edilen bulgular, ölçeğin maddelerinin tek bir temel faktör altında toplandığını ve bu faktörün Olumsuz Değerlendirilme Korkusu yapısını temsil ettiğini desteklemektedir. Bu, kısa formun yapısal olarak sağlam olduğunu ve FNE’yi tek boyutlu bir kavram olarak başarılı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Derecelendirme: Orijinal kısa form genellikle 5 puanlı Likert Tipi Ölçek kullanır, ancak uyarlama çalışması bu bilgiyi detaylandırmalıdır. (Örneğin: 1=Hiç Uygun Değil, 5=Tamamen Uygun)

Mevcut Diller: Türkçe, İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Üniversite Öğrencileri ve Genel Yetişkin Popülasyon

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması genellikle üniversite öğrencileri örnekleminde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Bireylerin sosyal durumlarda yaşadıkları kaygı ve yargılanma korkusuna dair ifadeleri okuyup, kendilerine ne kadar uygun olduğunu belirtmeleri esasına dayanır.

Anahtar Kelimeler

BFNE-SF, FNE, Psikometrik Özellikler, Öz Değerlendirme, Yargılanma Korkusu, Sosyal Fobi, Kaygı Ölçeği.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2008

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazara başvurulması tavsiye edilir.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Filiz Bilge

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilinmiyor (Kaynakta belirtilmemiştir)

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Hacettepe Üniversitesi (Kaynakta belirtilen kurum)

Kaynaklar

Bilge, F. ve Kelecioğlu, H. (2008). Psychometric properties of the Brief Fear of Negative Evaluation Scale: Turkish form. Eurasian Journal of Educational Research, 32, 21-38.

Makalenin orijinal İngilizce PDF bağlantısı: ejer.com.tr

Ölçekle ilgili orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: brief-fear-of-negative-evaluation-scale-bfne-toad.pdf

Olumsuz Değerlendirilme Korkusu Ölçeği (Kısa Formu) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kaynak içerikte ölçek maddeleri yer almamaktadır.