Olumsuz Değerlendirilme Korkusu Ölçeği Kısa Formu-II (ODKÖK-II)

Özet

Olumsuz Değerlendirilme Korkusu Ölçeği Kısa Formu-II (ODKÖK-II), orijinal olarak Olumsuz Değerlendirilme Korkusu (Fear of Negative Evaluation – FNE) yapısını ölçmek için geliştirilmiş olan ölçeğin Türkçe’ye uyarlanmış kısa formudur. Bu ölçek, bireylerin başkaları tarafından olumsuz yargılanma, eleştirilme veya reddedilme endişelerinin yoğunluğunu değerlendirmeyi amaçlar. ODKÖK-II’nin Türkçe uyarlaması, ölçeğin psikometrik özelliklerinin Türk kültürü bağlamında geçerli ve güvenilir olduğunu göstermek üzere Battal Göktürk Gök ve Özlem Yalçınkaya-Alkar tarafından gerçekleştirilmiştir.

ODKÖK-II, özellikle sosyal anksiyete bozukluğu ve ilgili psikolojik durumların klinik ve araştırma ortamlarında hızlı ve etkin bir şekilde taranması için tasarlanmıştır. Bu kısa form, kapsamlı ölçeklere göre uygulama kolaylığı sağlayarak araştırmacılara ve klinisyenlere zaman kazandırmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Olumsuz Değerlendirilme Korkusu, ODKÖK-II, BFNE-II, Sosyal Anksiyete, Psikometri, Türkçe Uyarlama, Kısa Form, Psikolojik Değerlendirme.

Yazarlar

Gok, B. G., Yalcinkaya-Alkar, O.

Amaç

ODKÖK-II’nin temel amacı, olumsuz değerlendirilme korkusu (ODK) düzeyini, klinik ve araştırma amaçlarına uygun olarak, ekonomik ve kısa bir form aracılığıyla güvenilir bir şekilde ölçmektir. Bu uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin yapısal geçerliliğini ve güvenilirliğini Türkçe konuşan popülasyonlarda koruduğunu kanıtlamayı hedeflemiştir. Ölçek, sosyal fobi ve sosyal kaygı spektrumundaki bireylerin değerlendirilmesinde kritik bir araçtır.

Kısa formun geliştirilmesi, uzun ölçeklerin getirdiği yorgunluğu ve zaman kaybını azaltarak hem klinik uygulamada hem de büyük ölçekli araştırmalarda ölçeğin kullanımını optimize etmiştir. Bu sayede, sosyal anksiyetenin temel bileşeni olan ODK, daha pratik yöntemlerle izlenebilir hale gelmiştir.

Yapı

ODKÖK-II, psikolojideki temel bir psikolojik yapı olan Olumsuz Değerlendirilme Korkusu’nu (ODK) ölçmektedir. ODK, bireyin başkalarının kendisi hakkındaki düşüncelerine aşırı derecede odaklanması ve olumsuz bir izlenim bırakma olasılığına karşı yoğun endişe duyması ile karakterize edilen bilişsel bir özelliktir. Bu yapı, özellikle sosyal anksiyetenin merkezinde yer alır ve sosyal etkileşimlerden kaçınma davranışlarının ana itici gücüdür.

Ölçek, bireylerin sosyal durumlarda nasıl algılandıklarına dair duyarlılıklarını ve bu algılanan tehditlere verdikleri duygusal tepkileri değerlendirir. ODKÖK-II’nin kısa ve öz maddeleri, bu temel kaygı eğilimini hızlıca yakalamak üzere tasarlanmıştır, böylece ölçülen yapının saflığını koruması amaçlanmıştır.

Geçerlik

Olumsuz Değerlendirilme Korkusu Ölçeği Kısa Formu-II’nin Türkçe uyarlama çalışmasında (Gök & Yalçınkaya-Alkar, 2020), ölçeğin yapısal geçerliliği ve ölçüt bağlantılı geçerliliği titizlikle incelenmiştir. Yapısal geçerliliğin sağlanması için genellikle doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılır ve bu analiz, ölçeğin teorik olarak tek boyutlu yapısını Türk örnekleminde de desteklediğini göstermelidir.

Ölçüt bağlantılı geçerlilik kapsamında, ODKÖK-II puanlarının, sosyal anksiyete, depresyon ve benzeri duygusal bozuklukları ölçen diğer geçerli ölçeklerle beklenen yön ve büyüklükte korelasyonlar göstermesi beklenir (yakınsak geçerlilik). Çalışmada, ODKÖK-II’nin sosyal anksiyete ile güçlü pozitif korelasyonlar sergilediği bildirilmiştir. Ancak, spesifik geçerlik katsayıları ve detaylı bulgular için orijinal referans makalesine başvurulmalıdır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, ODKÖK-II’nin iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) ve muhtemelen test-tekrar test yöntemleri kullanılarak değerlendirilmiştir. İç tutarlılık analizi, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar homojen bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Gök ve Yalçınkaya-Alkar (2020) tarafından yapılan uyarlama çalışmasında, ODKÖK-II’nin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu ve bu yönüyle güvenilir bir araç olarak kullanılabileceği sonucuna varılmıştır.

Yüksek Cronbach Alfa katsayıları, ölçeğin kısa form olmasına rağmen ölçtüğü yapının (ODK) tutarlı bir şekilde değerlendirilebildiğini işaret etmektedir. Bu, ölçeğin tekrarlanan uygulamalarda benzer sonuçlar verme kapasitesini destekler.

Faktör Analizi

Brief Fear of Negative Evaluation Scale-II (BFNE-II) orijinal olarak tek faktörlü bir yapıya sahiptir. Türkçe uyarlama sürecinde de bu tek faktörlü yapının korunup korunmadığı araştırılmıştır. Genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak yapılan analizler, ODKÖK-II’nin Türk örnekleminde de güçlü bir şekilde tek boyutta toplandığını ve model uyum indekslerinin kabul edilebilir düzeyde olduğunu göstermiştir. Bu durum, ölçeğin sadece tek bir puan üzerinden yorumlanması gerektiğini teyit etmektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği (Self-Report Scale)

Dil Seçenekleri: Türkçe (Orijinal: İngilizce)

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon ve Klinik Örneklemler

Yaş Grubu: Yetişkinler (Çalışma genellikle üniversite öğrencileri ve yetişkinler üzerinde yapılmıştır.)

Popülasyon Detayları: Türkçe uyarlama çalışması, Türkiye’deki üniversite öğrencileri ve/veya genel yetişkin popülasyonundan toplanan verilerle gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Likert Tipi Derecelendirme (Derecelendirme detayları orijinal makalede yer almaktadır, ancak kaynakta belirtilmemiştir.)

Anahtar Kelimeler

Sosyal Kaygı, Psikometrik Özellikler, BFNE-II, Olumsuz Değerlendirilme, Adaptasyon, Psikolojik Ölçüm, Tek Faktörlü Yapı.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Battal Göktürk Gök

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin kullanımı için orijinal yazarlarla (Gok & Yalcinkaya-Alkar) iletişime geçilmesi önerilir. Akademik araştırmalarda kullanım genellikle kaynak gösterilerek serbest olabilir, ancak ticari veya klinik kullanım için izin gerekebilir.

Ücret: Ölçeğin kendisi genellikle araştırmalarda ücretsizdir, ancak yayınlanan makaleye erişim (dergi aboneliği vb.) ücretli olabilir.

Test Yılı: Türkçe uyarlama çalışması 2020 yılında yayınlanmıştır.

Kaynaklar

• Gok, B. G., & Yalcinkaya-Alkar, O. (2020). Brief Fear of Negative Evaluation Scale-II and Brief Fear of Negative Evaluation Scale-Straightforward Items: psychometric properties of the Turkish versions. Dusunen Adam The Journal of Psychiatry and Neurological Sciences, 33(4), 410-420. https://doi.org/10.14744/DAJPNS.2020.00109
• Makalenin tam metin PDF dosyasına dergi üzerinden erişim sağlanabilir: dusunenadamdergisi.net

Ölçeğin orijinal PDF dökümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: olumsuz-degerlendirilme-korkusu-olcegi-kisa-formu-ii-odkok-ii-toad.pdf

Olumsuz Değerlendirilme Korkusu Ölçeği Kısa Formu-II (ODKÖK-II) Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri orijinal kaynak metinde sağlanmamıştır. Maddeler, yukarıda belirtilen Gök ve Yalçınkaya-Alkar (2020) referans çalışmasının eklerinde veya tam metninde bulunmaktadır. Maddeler, Olumsuz Değerlendirilme Korkusu yapısını ölçen kısa formun özgün ifadelerinden oluşur ve Türkçe uyarlamada kullanılan nihai formu temsil eder.