Olumlu ve Olumsuz Duygu Ölçeği

Öz

Olumlu ve Olumsuz Duygu Ölçeği, bireylerin deneyimledikleri temel duygusal durumları ölçmek üzere tasarlanmış psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, duygusal yapının iki bağımsız boyutu olan Pozitif Duygu (PA) ve Negatif Duygu (NA) eksenlerini değerlendirir. Türkiye’deki kullanımı, Çiğdem Dürü tarafından 1998 yılında Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nde sunulan yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilen bir uyarlama çalışmasına dayanmaktadır. Ölçek, özellikle stres, anksiyete ve depresyon gibi psikopatolojik durumların ayırt edici özelliklerinin incelenmesi ve genel mizaç özelliklerinin değerlendirilmesi amacıyla psikoloji alanında yaygın olarak kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Olumlu Duygu, Olumsuz Duygu, Duygu Durumu, Mizaç, Psikometrik Ölçek, Uyarlama, Anksiyete, Depresyon, Duygusallık.

Yazarlar

Çiğdem Dürü (Uyarlama), David Watson, Lee Anna Clark, Auke Tellegen (Orijinal Geliştiriciler).

Amaç

Ölçeğin birincil amacı, bireylerin belirli bir referans dönemi içerisinde (örneğin, “şu anda” veya “son bir hafta içinde”) ne kadar yoğun ve ne sıklıkta pozitif ve negatif duygular deneyimlediğini nicel olarak belirlemektir. Bu ayrım, duygusal durumun tek bir bipolar eksende değil, iki ortogonal (bağımsız) boyutta var olduğunu kabul eden teorik çerçeveyi desteklemektedir.

Türkçe uyarlama çalışması, uluslararası alanda kabul görmüş bu yapıyı Türk kültürüne ve diline uygun hale getirerek, yerel araştırmalarda güvenilir bir duygusal değerlendirme aracı sağlamayı hedeflemiştir. Bu sayede, kişilik ve psikopatoloji araştırmalarında duygusal tepkilerin özgül etkileri daha hassas bir şekilde incelenebilmektedir.

Yapı

Ölçek, psikolojik literatürde kabul görmüş olan iki temel duygusal yapı üzerine kurulmuştur. Bunlar Olumlu Duygu (Positive Affect – PA) ve Olumsuz Duygu (Negative Affect – NA) yapılarıdır. Bu iki boyut, istatistiksel olarak birbirinden bağımsızdır.

Olumlu Duygu, bireyin coşku, ilgi, aktiflik ve dikkat gibi yüksek enerji içeren hoş duygusal durumlarını kapsar. Yüksek PA, bireyin çevresiyle ne kadar meşgul olduğunu ve yaşam enerjisini yansıtır. Olumsuz Duygu ise sıkıntı, suçluluk, korku, sinirlilik ve gerginlik gibi genel hoş olmayan duygusal durumları içerir. Yüksek NA, genel stres ve memnuniyetsizlik düzeyini gösterir. Ölçek, bu iki yapıyı ölçmek üzere tasarlanmış farklı sıfat listelerinden oluşur ve bireyin duygusal deneyiminin karmaşıklığını tek bir skor yerine iki ayrı skorla ifade etmeyi mümkün kılar.

Geçerlik

Kaynak olarak belirtilen yüksek lisans tezi içeriğinde, ölçeğin geçerlik çalışmalarına dair istatistiksel sonuçlar (örneğin, yapı geçerliği korelasyonları veya uyum indeksleri) sunulmamıştır. Ancak, bir uyarlama çalışmasının temel gerekliliklerinden biri, orijinal ölçeğin teorik yapısının hedef kültürde korunup korunmadığını incelemektir.

Bu tür ölçeklerde en önemli geçerlik kanıtı, ölçeğin gerçekten iki bağımsız faktörü (PA ve NA) ölçtüğünü gösteren yapı geçerliğidir. Bunun için genellikle, ölçek maddelerinin beklenen iki faktöre yüklendiğini gösteren Faktör Analizi sonuçlarının raporlanması gerekir. Ayrıca, ilgili dış ölçütlerle (örneğin, depresyon veya anksiyete ölçekleri) korelasyonlarının incelendiği ölçüt geçerliği de önemlidir.

Güvenirlik

Sunulan kaynak verilerinde, ölçeğin güvenirlik katsayılarına ilişkin spesifik değerler (Cronbach Alfa veya test-tekrar test korelasyonları) yer almamaktadır. Bir ölçeğin güvenilir kabul edilmesi için, farklı zamanlarda veya farklı madde setleriyle tutarlı sonuçlar üretmesi beklenir.

Özellikle iç tutarlılık, ölçekteki tüm maddelerin aynı yapıyı ne kadar iyi temsil ettiğini gösterir. Bu ölçeğin alt boyutları olan Pozitif Duygu ve Negatif Duygu için ayrı ayrı yüksek Cronbach Alfa katsayıları (genellikle 0.70 ve üzeri) raporlanmalıdır. Test-tekrar test güvenirliği ise, kısa bir zaman aralığı içinde uygulandığında sonuçların kararlılığını gösterir.

Faktör Analizi

Olumlu ve Olumsuz Duygu Ölçeği, iki faktörlü bir yapıya sahip olduğu teorik varsayımıyla geliştirilmiştir. Bu nedenle, Türkçe uyarlama sürecinde, ölçek maddelerinin iki ayrı faktöre (Pozitif Duygu ve Negatif Duygu) ayrılıp ayrılmadığını belirlemek amacıyla Faktör Analizi uygulanmıştır veya uygulanması gerekmektedir. Bu analizler, genellikle temel bileşenler analizi veya doğrulayıcı faktör analizi şeklinde yürütülür.

Başarılı bir faktör yapısı, pozitif duyguları temsil eden maddelerin yalnızca PA faktörüne, negatif duyguları temsil eden maddelerin ise yalnızca NA faktörüne yüksek yüklenim gösterdiğini ortaya koyar. Bu istatistiksel ayrışma, ölçeğin teorik temellerine uygunluğunu ve yapısal geçerliğini kanıtlamanın temel yoludur.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation) / Öz Bildirim Ölçeği

Format: Kaynakta derecelendirme bilgisi belirtilmemiştir. Orijinal ölçek genellikle 5 veya 7 noktalı Likert Tipi bir dereceleme formatı kullanır (Örnek: 1=Hiç veya çok az, 5=Çok fazla).

Language Available: Türkçe (Türk Adaptasyonu)

Population Group: Yetişkinler ve Ergenler

Age Group: Genellikle 16 yaş ve üzeri

Population Details: Ölçeğin uyarlama çalışması (Dürü, 1998), bir yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirildiği için, örneklem grubunun büyük olasılıkla üniversite öğrencileri veya genç yetişkinlerden oluştuğu varsayılmaktadır.

Test Methodology: Katılımcılardan, kendilerine sunulan bir dizi duygu durumunu (örneğin, ilgili, gergin, coşkulu) listelenen zaman dilimi içinde ne kadar hissettiklerini belirtmeleri istenir. Puanlama, Pozitif Duygu ve Negatif Duygu alt ölçekleri için ayrı ayrı yapılır.

Anahtar Kelimeler

Pozitif Duygusallık, Negatif Duygusallık, Psikometri, Cronbach Alfa, Geçerlik Kanıtı, Faktör Analizi, Tez Çalışması, Duygu Ölçümü.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: Bilgi mevcut değildir.

Correspondence Address: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal versiyonu (PANAS), akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle izin gerektirmemektedir. Türkiye uyarlama çalışması 1998 yılında tamamlanmıştır. Ticari amaçlı kullanımlar veya resmi izin gerektiren durumlarda, adaptasyonu gerçekleştiren yazar (Çiğdem Dürü) veya orijinal ölçeğin telif hakkı sahipleri ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

• Dürü, Ç. (1998). Anxiety and depression: Searching the distinctive and overlapping features (Master’s thesis). Middle East Technical University Social Sciences Institute, Ankara.

• Bu tezin Ulusal Tez Merkezi üzerindeki erişim linki: tez.yok.gov.tr

• Orijinal ölçeğin geliştiricileri: Watson, D., Clark, L. A., & Tellegen, A. (1988). Development and validation of brief measures of positive and negative affect: The PANAS scales. Journal of Personality and Social Psychology, 54(6), 1063-1070.

Olumlu ve Olumsuz Duygu Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu ölçeğe ait orijinal maddeler kaynak içerikte bulunmamaktadır. Maddeler, bireyin deneyimlediği duyguları temsil eden sıfatlardan (örneğin, ilgili, coşkulu, gergin, korkmuş) oluşmaktadır ve katılımcıdan bu duyguları ne ölçüde hissettiğini belirtmesi istenir.