Olerud-Molander Ayak Bileği Skoru

Özet

Olerud-Molander Ayak Bileği Skoru (OMAS), özellikle ayak bileği travması ve malleol kırığı sonrası hastaların subjektif fonksiyonel sonuçlarını değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş, yaygın olarak kullanılan bir ölçektir. Bu ölçek, hastanın günlük yaşam aktiviteleri sırasında yaşadığı ağrı, sertlik ve fonksiyonel kısıtlılıkları değerlendiren bir Hasta Tarafından Bildirilen Sonuç Ölçütü (PROM) olarak hizmet eder. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, 2017 yılında Büker ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilmiş olup, Türk popülasyonunda ayak bileği kırığı olan hastalarda geçerlik ve güvenilirliğinin gösterilmesi hedeflenmiştir. OMAS, ortopedi ve fizyoterapi alanlarında tedavi etkinliğini izlemek ve standardize etmek için kritik bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Olerud-Molander Ayak Bileği Skoru, OMAS, Malleol kırığı, Ayak bileği fonksiyonu, Sonuç ölçütü, Adaptasyon, PROM, Ortopedi.

Yazarlar

S. Olerud, H. Molander (Orijinal Geliştiriciler); N. Büker, Raziye Şavkın, O. Gökalp, N. Ök (Türkçe Uyarlama).

Amaç

Ölçeğin temel amacı, ayak bileği yaralanmaları, özellikle de malleol kırıkları sonrası cerrahi veya konservatif tedaviyi takiben hastaların fonksiyonel iyileşme düzeylerini ve subjektif şikayetlerini standardize edilmiş bir şekilde ölçmektir. OMAS, klinisyenlere ve araştırmacılara, tedavi sonuçlarını karşılaştırmak ve hastanın yaşam kalitesindeki değişiklikleri zaman içinde takip etmek için nesnel bir araç sunar.

Türkçe uyarlama çalışması, yerel klinik uygulamalarda ve araştırmalarda kullanılabilecek, kültürel ve dilsel olarak geçerli bir ölçüm aracının literatüre kazandırılmasını amaçlamıştır. Bu, Türk popülasyonundaki ayak bileği patolojilerinin değerlendirilmesinde uluslararası standartlara uygunluk sağlamaktadır ve böylece tedavi protokollerinin uluslararası çalışmalarla karşılaştırılmasına olanak tanır.

Yapı

Olerud-Molander Ayak Bileği Skoru, temelde hastanın kendi algıladığı işlevsellik ve semptom şiddeti olmak üzere iki ana yapıyı ölçer. Bu yapı, 9 ana bileşenden oluşur ve her bir bileşen, günlük yaşamdaki farklı fonksiyonel zorlukları temsil eder. Ölçülen bileşenler arasında ağrı düzeyi, sertlik, şişlik, merdiven çıkma, koşma, zıplama, çömelme, destek kullanımı ve iş/aktivite kısıtlılığı yer alır.

Her bir madde, hastanın yaşadığı zorluğa göre puanlanır, bu da skorun subjektif iyileşmenin kapsamlı bir göstergesi olmasını sağlar. Toplam skor 0 ile 100 arasında değişir; 100 mükemmel fonksiyonu ve semptomsuzluğu ifade ederken, 0 ise maksimum kısıtlılık ve şiddetli semptomları gösterir. Yüksek skorlar, daha iyi bir klinik sonucu işaret eder.

Geçerlik

Orijinal ölçek, çeşitli klinik çalışmalarla yüksek düzeyde yapı geçerliği (construct validity) sergilemiştir. Türkçe versiyonunun geçerlik çalışması (Büker vd., 2017), ölçeğin malleol kırığı olan Türk hastalarda ayak bileği fonksiyonunu geçerli bir şekilde ölçtüğünü göstermiştir. Çalışmada genellikle kriter geçerliği ve yapı geçerliği incelenir, ancak kaynak içerikte spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiştir.

Uyarlama çalışmasında, OMAS’ın klinik durumla tutarlılığı (bilinen grup karşılaştırmaları) ve diğer geçerli fonksiyonel ölçütlerle korelasyonu (eş zamanlı geçerlik) değerlendirilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin Türkiye’deki ortopedik rehabilitasyon ortamlarında güvenle kullanılabileceğini desteklemektedir ve ölçeğin beklenen teorik yapıyı ölçme yeteneği doğrulanmıştır.

Güvenirlik

Olerud-Molander Ayak Bileği Skoru, hem orijinal formunda hem de Türkçe uyarlamasında yüksek düzeyde güvenirlik (reliability) göstermiştir. Büker ve arkadaşlarının 2017 tarihli çalışmasında, Türkçe versiyonunun iç tutarlılığı (Cronbach alfa katsayısı) ve test-tekrar test güvenirliği incelenmiştir. İç tutarlılık değerleri, ölçeğin maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamıştır.

Yüksek test-tekrar test güvenirliği, ölçeğin kısa zaman aralıklarında kararlı sonuçlar verdiğini, yani hastanın durumunda gerçek bir değişiklik olmadıkça puanların stabil kaldığını göstermektedir. Bu, OMAS’ı tedavi etkinliğini izlemek için güçlü bir araç haline getirmektedir ve skorların ölçüm hatasından minimum düzeyde etkilendiğini ortaya koymaktadır.

Faktör Analizi

Orijinal Olerud-Molander Ayak Bileği Skoru genellikle tek boyutlu (unidimensional) bir yapı olarak ele alınır ve toplam skor üzerinden değerlendirilir. Ölçeğin 9 maddesi, tek bir genel “Ayak Bileği Fonksiyonu ve Semptom Şiddeti” faktörünü temsil edecek şekilde tasarlanmıştır.

Türkçe uyarlama çalışmasında faktör yapısına dair detaylı bir analiz rapor edilmemiş olsa da, uluslararası literatürdeki çalışmalar, temel bileşenler analizinde güçlü bir tek faktör yüklemesi olduğunu desteklemektedir. Bu, ölçeğin tek bir genel iyileşme indeksi olarak kullanılmasının metodolojik olarak uygun olduğunu göstermektedir.

Enstrüman

Test Type: Uyarlama (Adaptation) / Hasta Tarafından Bildirilen Sonuç Ölçütü (PROM)

Format: 9 maddelik anket, Likert benzeri derecelendirme ile toplam 0-100 puan aralığı.

Language Available: Türkçe, İngilizce (Orijinal), İsveççe (Orijinal) ve diğer birçok dil.

Population Group: Ayak bileği travması veya cerrahisi geçirmiş hastalar.

Age Group: Genellikle 18 yaş ve üzeri yetişkinler.

Population Details: Özellikle malleol kırığı, pilon kırıkları veya ciddi bağ yaralanmaları sonrası fonksiyonel sonuçları değerlendirilen hastalar.

Test Methodology: Hastanın kendi kendine doldurduğu anket (Self-administered questionnaire). Doldurma süresi kısadır (genellikle 5 dakikadan az).

Anahtar Kelimeler

Fonksiyonel değerlendirme, Ortopedik skor, Ayak bileği rehabilitasyonu, Olerud-Molander Ankle Score, Skala, Güvenirlik, Geçerlik, Travma.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Raziye Şavkın (Sorumlu Yazar, Türkçe Uyarlama).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Olerud-Molander Ayak Bileği Skoru‘nun orijinal formu S. Olerud ve H. Molander tarafından 1984 yılında yayımlanmıştır. Türkçe uyarlama ve geçerlik çalışması ise 2017 yılında tamamlanmıştır.

Ölçek, klinik ve akademik amaçlı kullanımlar için genellikle ücretsiz ve kamuya açık domainde kabul edilmektedir. Ancak, ölçeği ticari amaçlarla kullanmadan veya büyük ölçekli çok merkezli çalışmalara dahil etmeden önce, telif hakkı sahipleri veya sorumlu yazarlar ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir. Türkçe uyarlamanın kullanımı için sorumlu yazar (Raziye Şavkın) ile iletişim kurulabilir.

Kaynaklar

Büker, N., Şavkın, R., Gökalp, O., & Ök, N. (2017). Validity and reliability of Turkish version of Olerud-Molander Ankle Score in patients with malleolar fracture. The Journal of Foot and Ankle Surgery, 56(6), 1209-1212. DOI: 10.1053/j.jfas.2017.06.002

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: olerud-molander-ankle-score-toad.pdf

Olerud-Molander Ayak Bileği Skalasının Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Orijinal kaynak içeriğinde ölçeğin maddeleri metin olarak sunulmamıştır. Ancak Olerud-Molander Ayak Bileği Skoru, aşağıdaki 9 ana semptom ve fonksiyonel alanı değerlendiren maddelerden oluşur ve her bir madde belirli bir puan aralığında derecelendirilir:

• Ağrı (Pain)
• Sertlik (Stiffness)
• Şişlik (Swelling)
• Merdiven Çıkma (Stairs)
• Koşma (Running)
• Zıplama (Jumping)
• Çömelme (Squatting)
• İş/Aktivite Kısıtlılığı (Work/Activity Restriction)
• Destek Kullanımı (Need for support)