Okuma Motivasyonu ve Okumaya Adanmışlık Ölçeği

Özet

Okuma Motivasyonu ve Okumaya Adanmışlık Ölçeği (OMOAÖ), bireylerin okumaya yönelik sahip oldukları motivasyon düzeylerini ve bu eyleme olan bağlılıklarını (adanmışlıklarını) ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, orijinal bir yapının Türkçeye Uyarlama çalışması sonucunda psikoloji ve eğitim araştırmalarına kazandırılmıştır. Ölçek, özellikle okuma davranışının ardındaki bilişsel ve duyuşsal süreçleri derinlemesine incelemek isteyen araştırmacılar için değerli bir kaynak sunmaktadır.

Ölçek, toplamda 39 maddeden ve bu maddeleri kapsayan 7 farklı alt boyuttan oluşmaktadır. Yapılan uyarlama çalışmasında, ölçeğin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik analizleri başarıyla tamamlanmış olup, elde edilen istatistiksel sonuçlar, aracın Türk kültürüne uygunluğunu ve yüksek düzeyde psikometrik özelliklere sahip olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Okuma Motivasyonu, Okumaya Adanmışlık, Uyarlama, Psikometrik Özellikler, İç Tutarlılık, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Mustafa Yıldız, Nuri Aktaş

Amaç

Okuma Motivasyonu ve Okumaya Adanmışlık Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin okuma eylemini gerçekleştirme isteklerinin altında yatan itici güçleri (motivasyon) ve okuma faaliyetine ne kadar zaman, enerji ve dikkat ayırdıklarını (adanmışlık/bağlılık) belirlemektir. Bu araç, öğrencilerin veya yetişkinlerin akademik başarıları ile okuma alışkanlıkları arasındaki ilişkiyi anlamak için kritik veriler sağlar.

Ölçek, eğitim bilimleri ve psikoloji alanlarında yapılan araştırmalarda, Okuma Motivasyonu kavramının çok boyutlu doğasını ortaya koymayı hedeflemektedir. Bu sayede, okuma becerilerini geliştirmeye yönelik müdahale programlarının etkinliği ölçülebilir ve bireysel farklılıklar daha iyi anlaşılabilir.

Yapı

OMOAÖ, okuma motivasyonu ve adanmışlığı gibi karmaşık psikolojik yapıları ölçmek üzere tasarlanmıştır. Ölçek, yedi (7) farklı alt boyutu temsil eden toplam otuz dokuz (39) maddeden meydana gelmektedir. Bu alt boyutlar, okumanın farklı yönlerine (örneğin, içsel motivasyon, dışsal motivasyon, sosyal motivasyon, zorluk toleransı ve adanmışlık bileşenleri) odaklanarak, bireyin okuma davranışının kapsamlı bir profilini çıkarmaktadır.

Ölçekteki maddeler, bireylerin okuma deneyimlerine ve inançlarına dair ifadeler içerir ve yanıtlar 4’lü Likert Ölçeği formatında toplanır. Ölçeğin çok boyutlu yapısı, araştırmacıların yalnızca genel bir puan yerine, okuma davranışının spesifik tetikleyicilerini analiz etmesine olanak tanır.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasında yapı geçerliğini test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin orijinal yedi faktörlü yapısının Türkçe örneklemde de doğrulandığını göstermektedir.

Uyum iyiliği indeksleri incelendiğinde, Normlandırılmış Ki-kare (χ2/df) değeri 2.30 olarak elde edilmiştir. Bu değer, kabul edilebilir uyum aralığı içinde yer almaktadır. Diğer önemli uyum indeksleri ise şu şekildedir:

• RMSEA (Yaklaşık Hata Karekök Ortalaması): .06
• RMR (Karekök Kalıntı Ortalaması): .04
• GFI (İyilik Uyum İndeksi): .92
• CFI (Karşılaştırmalı Uyum İndeksi): .93

Bu indeks değerlerinin tamamı, ölçeğin yapısal modelinin veriyle mükemmel veya çok iyi düzeyde uyum sağladığını göstererek, aracın yüksek düzeyde yapı geçerliğine sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Okuma Motivasyonu ve Okumaya Adanmışlık Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, İç Tutarlılık yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. İç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne ölçüde ölçtüğünü gösteren bir göstergedir.

Yapılan hesaplamalar sonucunda, ölçeğin genel güvenirlik katsayısı (Cronbach Alfa) .84 olarak bulunmuştur. Psikometrik standartlara göre .70 ve üzeri değerler kabul edilebilir düzeyde güvenilirliği işaret ederken, .84 değeri ölçeğin maddelerinin yüksek düzeyde tutarlı olduğunu ve güvenilir ölçümler sağladığını ortaya koymaktadır. Bu sonuç, ölçeğin tekrarlanan ölçümlerde benzer sonuçlar verebileceği anlamına gelmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını doğrulamak amacıyla kullanılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), 7 alt boyuttan oluşan modelin Türkçeye çevrilmiş formda da geçerliliğini koruduğunu göstermiştir. DFA, uyarlama çalışmalarında orijinal yapının kültürel ve dilsel farklılıklara rağmen korunup korunmadığını test etmek için hayati öneme sahiptir.

Elde edilen uyum indeksleri (χ2/df=2.30, RMSEA=.06, GFI=.92, CFI=.93), modelin teorik yapısının güçlü bir şekilde desteklendiğini ve ölçeğin okuma motivasyonu ve adanmışlığını ölçmek için yapısal olarak sağlam bir araç olduğunu teyit etmektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: 39 maddeden oluşan, 7 alt boyutlu öz bildirim ölçeği.

Derecelendirme: 4’lü Likert Ölçeği (1= Kesinlikle Katılmıyorum – 4= Kesinlikle Katılıyorum)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Eğitim bilimleri ve psikoloji alanlarında okuma davranışını incelemek isteyen araştırmacılar için genel popülasyon veya öğrenci grupları.

Yaş Grubu: Uyarlama çalışmasının yapıldığı örneklem belirtilmemiş olmakla birlikte, genellikle ortaokul, lise ve üniversite öğrencileri üzerinde kullanılmaya uygundur.

Popülasyon Detayları: Orijinal çalışmanın yayımlandığı makalede detaylı örneklem bilgileri mevcuttur.

Test Metodolojisi: Psikometrik ölçüm, öz bildirim yöntemiyle gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Okuma Motivasyonu, Adanmışlık, İç Tutarlılık, DFA, Psikoloji, Eğitim, Ölçek Geliştirme, Güvenirlik.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Mustafa Yıldız

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Gazi Üniversitesi (Uyarlama çalışması sırasında yazarın bağlı olduğu kurum).

İzinler, Ücretler ve Test Yılı

Ölçek, Yıldız ve Aktaş tarafından 2015 yılında Türkçeye uyarlanmıştır. Ölçeğin akademik çalışmalarda kullanımı için sorumlu yazar Mustafa Yıldız ile iletişime geçilmesi önerilir. Ticari kullanım ve telif hakları hakkında kesin bilgi için yazarlarla doğrudan temasa geçilmelidir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: okuma-motivasyonu-ve-okumaya-adanmislik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Yıldız, M., & Aktaş, N. (2015). Okuma motivasyonu ve okumaya adanmışlık ölçeği: Türkçeye uyarlama çalışması. International Journal of Human Sciences, 12(2), 1349-1365.

DOI Referansı: http://dx.doi.org/10.14687/ijhs.v12i2.3379

Makale Bağlantısı: j-humansciences.com

Okuma Motivasyonu ve Okumaya Adanmışlık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, orijinal kaynak içerikte sağlanmamıştır. Ölçek, 7 alt boyut ve 39 maddeden oluşmaktadır. Maddelerin tamamına, yukarıda belirtilen kaynak makalenin eklerinden veya yazarlarla iletişime geçilerek ulaşılabilir.