Okullarda Sosyal Adalet Ölçeği

Özet

Okullarda Sosyal Adalet Ölçeği (OSAÖ), Karacan, Bağlıbel ve Bindak (2015) tarafından, eğitim ortamlarında algılanan sosyal adalet düzeyini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle okul yöneticileri ve öğretmenlerin öğrencilere yönelik uygulamalarında sergilediği adil davranışları değerlendirmeyi hedefler. Ölçek, sosyal adaletin üç temel boyutunu (katılımcı, tanıyıcı ve dağıtıcı adalet) okul bağlamına uyarlayarak, öğrencilerin okul iklimi içerisindeki hakkaniyet algılarını tespit etmeyi sağlar. Toplam 19 maddeden oluşan bu geliştirme ölçeği, eğitim psikolojisi ve yönetim bilimleri alanlarında, okullardaki sosyal adalet uygulamalarının kalitesini analiz etmek için önemli bir kaynak sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sosyal adalet, okul yönetimi, katılımcı adalet, tanıyıcı adalet, dağıtıcı adalet, ölçek geliştirme, okul iklimi, eğitim.

Yazarlar

Hüseyin Karacan, Mehmet Bağlıbel, Rıdvan Bindak.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, okullarda görev yapan eğitim personelinin (öğretmenler ve yöneticiler) öğrencilerle olan ilişkilerinde, disiplin süreçlerinde ve kaynak dağıtımında sergiledikleri adalet davranışlarının öğrencilerin algıları üzerinden güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçülmesidir. Bu çalışma, okul ortamında adaletin sağlanmasının öğrencilerin akademik başarısı ve genel refahı üzerindeki potansiyel etkilerini araştırmak isteyen eğitim araştırmacılarına standart bir ölçüm aracı sunmayı amaçlamıştır.

Ölçek, sosyal adalet teorisinin okul uygulamalarına nasıl yansıdığını inceleyerek, eğitim kurumlarındaki eşitsizlikleri veya adil olmayan pratikleri belirlemede kritik bir rol üstlenir. Geliştiriciler, özellikle azınlık öğrencilerine veya anlaşmazlık yaşayan öğrencilere yönelik tarafsız ve hakkaniyetli muameleyi ölçmeyi önceliklendirmiştir.

Yapı

Okullarda Sosyal Adalet Ölçeği, sosyal adaleti üç ayrı ancak birbiriyle ilişkili alt boyutta ele almaktadır. Bu üç boyut, sosyal adalet literatüründe sıklıkla vurgulanan temel adalet biçimlerini temsil eder ve okul ortamındaki spesifik davranışları yansıtır:

• Katılımcı Adalet (6 madde): Bu boyut, öğrencilerin karar alma süreçlerine katılım haklarının tanınması ve anlaşmazlık çözümlerinde tarafsızlığın sağlanması ile ilgilidir. Örneğin, “Öğrenciler arasında çıkan anlaşmazlıklarda taraf tutmaz” maddesi bu boyutu ölçer.
• Tanıyıcı Adalet (6 madde): Tanınma adaleti, öğrencilerin kimliklerinin, etnik kökenlerinin veya kültürel geçmişlerinin ayrımcılığa uğramadan kabul edilmesi ve değer görmesi prensibine odaklanır. Bu boyut, okul personelinin tüm öğrencilere eşit saygı göstermesini değerlendirir.
• Dağıtıcı Adalet (7 madde): Bu boyut, kaynakların, fırsatların ve cezai yaptırımların adil bir şekilde dağıtılmasıyla ilgilidir. Özellikle disiplin yönetmeliklerinin tüm öğrencilere eşit ve hakkaniyetli bir biçimde uygulanıp uygulanmadığını inceler.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışması (Karacan vd., 2015), ölçeğin yapı geçerliğini sağlamak amacıyla Faktör Analizi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Orijinal kaynakta spesifik geçerlik katsayıları detaylı olarak belirtilmemiş olsa da, ölçek geliştirme süreci yapı geçerliğini destekleyen bir analiz yolunu izlemiştir. Ölçeğin üç faktörlü yapısının teorik beklentilerle uyumlu olması, kavramsal geçerliğin yüksek olduğunu düşündürmektedir. Gelecekteki araştırmalar, bu ölçeğin diğer sosyal adalet ölçütleriyle olan korelasyonunu (yakınsak geçerlik) ve farklı öğrenci gruplarında test edilmesini (ayrışma geçerliği) inceleyebilir.

Güvenirlik

Ölçek geliştirme çalışmalarında, ölçüm aracının tutarlılığını gösteren güvenirlik analizlerinin yapılması zorunludur. Orijinal kaynak içeriğinde spesifik Cronbach Alfa katsayıları sunulmamıştır. Ancak, geliştirme sürecinde ölçeğin iç tutarlılığının sağlanmış olması beklenir. Güvenirlik sonuçları, ölçeğin aynı kavramı farklı zamanlarda veya farklı madde setleriyle tutarlı bir şekilde ölçme yeteneğini teyit eder. Kullanıcıların, ölçeğin güvenirlik değerleri için orijinal makaleye (sbed.mku.edu.tr) başvurması tavsiye edilir.

Faktör Analizi

Okullarda Sosyal Adalet Ölçeği, 19 maddeden ve üç alt boyuttan oluşan bir yapıya sahiptir. Yapılan faktör analizi sonucunda, maddeler teorik olarak beklenen üç farklı adalet boyutuna ayrılmıştır:

• Dağıtıcı Adalet: 7 madde
• Katılımcı Adalet: 6 madde
• Tanıyıcı Adalet: 6 madde

Bu Faktör Analizi, ölçeğin yapısal olarak güçlü olduğunu ve sosyal adalet kavramını eğitim bağlamında çok boyutlu bir şekilde ölçebildiğini göstermektedir. Maddelerin faktör yüklerinin yüksek olması, her bir maddenin ilgili alt boyutu temsil etme gücünün yüksek olduğunu işaret eder.

Araç

Test Türü: Geliştirme ölçeği, kişisel algı ve tutum ölçümü.

Format: 5’li Likert Ölçeği. Cevap seçenekleri 1 (hiç katılmıyorum) ile 5 (kesinlikle katılıyorum) arasında değişmektedir.

Mevcut Dil: Türkçe.

Hedef Kitle: Öğrenciler (Öğretmen ve okul yönetiminin adalet uygulamalarına dair algılarını ölçmek için).

Yaş Grubu: Ortaokul ve lise öğrencileri veya eğitim ortamında adalet algısını değerlendirebilecek ilgili yaş grupları.

Popülasyon Detayları: Ölçek, Türkiye’deki okullarda öğrenim gören öğrenciler üzerinde geliştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) yöntemiyle öğrencilerin okul personelinin davranışlarına yönelik algılarını değerlendirmesi esasına dayanır.

Anahtar Kelimeler

Okul iklimi, adalet algısı, psikometrik özellikler, eğitim yönetimi, Likert, katılımcılık, tanınma.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresleri: Hüseyin Karacan (Sorumlu Yazar): [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir (Orijinal makale detaylarına bakılmalıdır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2015.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için genellikle sorumlu yazar Hüseyin Karacan ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım izni ve olası ücretlendirme bilgisi için yazar ile doğrudan iletişim kurulması önerilir.

Kaynaklar

Karacan, H., Bağlıbel, M. ve Bindak, R. (2015). Okullarda Sosyal Adalet Ölçeğinin geliştirilmesi, Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi , 12(31), 54-68. Makalenin orijinal bağlantısı: sbed.mku.edu.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: okullarda-sosyal-adalet-olcegi-toad.pdf

Okullarda Sosyal Adalet Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

3 alt boyut ve 19 madde

• Katılımcı (6 m): Öğrenciler arasında çıkan anlaşmazlıklarda taraf tutmaz.
• Tanıyıcı (6 m): Öğrencilerin etnik geçmişinden dolayı ayırımcılık yapmazlar.
• Dağıtıcı (7 m): Öğrenci disiplin yönetmeliğini adil bir şekilde uygularlar.