Okullarda Liderlik Kapasitesi Ölçeği

Özet

Okullarda Liderlik Kapasitesi Ölçeği (OLKÖ), okul ortamlarında liderliğin dağıtılmış yapısını ve buna bağlı kapasiteyi ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. Ölçek, 2014 yılında Kılınç, Büyüköztürk ve Akbaba-Altun tarafından Türkçe’ye uyarlama çalışması yapılarak Türk eğitim sistemi bağlamına kazandırılmıştır. Bu ölçek, okul yöneticileri, öğretmenler ve diğer paydaşlar arasında paylaşılan vizyon, iş birliği ve öğrenci başarısı algısı gibi kritik boyutları değerlendirir.

Uyarlama çalışması, ölçeğin dört alt boyutlu yapısının Türk kültürüne uygunluğunu doğrulamış ve yüksek düzeyde güvenirlik ve geçerlik değerleri sunmuştur. OLKÖ, toplam 30 maddeden oluşmakta olup, eğitim yönetimi araştırmalarında okul etkililiğini ve dağıtımcı liderlik pratiklerini incelemek için önemli bir kaynak teşkil etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Okullarda Liderlik Kapasitesi, Dağıtımcı Liderlik, Paylaşılan Vizyon, Okul Yönetimi, Ölçek Uyarlama, Cronbach’s Alpha, Eğitim Yönetimi.

Yazarlar

Ali Çağatay Kılınç, Şener Büyüköztürk, Sibel Akbaba-Altun.

[quads id=5]

Amaç

Okullarda Liderlik Kapasitesi Ölçeği’nin (OLKÖ) temel amacı, eğitim kurumlarında liderlik kapasitesi kavramının farklı boyutlarını sistematik ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Bu kapasite, sadece resmi liderlerin (müdürlerin) yeteneklerini değil, aynı zamanda okul personelinin tamamının liderlik sorumluluğunu paylaşma, iş birliği yapma ve ortak bir vizyon etrafında toplanma düzeyini değerlendirmeyi hedefler.

Ölçek, araştırmacılara ve uygulayıcılara, okulların örgütsel sağlığını ve etkililiğini artırmak için hangi liderlik kapasitesi alanlarında gelişime ihtiyaç duyulduğunu belirleme konusunda somut veriler sunmayı amaçlar. Ölçeğin Türkçe’ye uyarlanması, bu alandaki uluslararası teorik çerçevelerin Türk eğitim bağlamında geçerliliğini test etmeye olanak tanımıştır.

Yapı

Ölçek, literatürde kabul görmüş liderlik kapasitesi kuramına dayanmaktadır ve toplam 4 ana alt boyuttan oluşmaktadır. Bu boyutlar, bir okulun liderlik işlevlerini ne kadar geniş bir kitleye yayabildiğini ve bu işlevlerin ne ölçüde etkili olduğunu ölçer. Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, okulun tüm üyelerinin katılımıyla oluşturulan kolektif liderlik gücüdür.

Ölçekteki alt boyutlar, okulun işleyişindeki farklı kritik alanları kapsayacak şekilde tasarlanmıştır: Dağıtımcı liderlik pratikleri, ortak hedeflere ulaşmayı sağlayan vizyonun paylaşılması, personelin birlikte çalışma kültürü ve bu çabaların sonucunda ortaya çıkan öğrenci başarısı algısı.

Geçerlik

Okullarda Liderlik Kapasitesi Ölçeği’nin (OLKÖ) Türkçe uyarlama çalışmasında, yapısal geçerlik analizleri, özellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. Elde edilen uyum indeksleri, modelin verilerle uyumunun genel olarak iyi olduğunu göstermiştir.

Analiz sonuçları şöyledir: χ² = 940.25 (sd = 396, p < .001). Oransal ki-kare değeri (χ²/sd) 2.37 olarak bulunmuştur, bu da kabul edilebilir sınırların içinde yer almaktadır. Diğer önemli uyum indeksleri ise şunlardır: GFI (Goodness of Fit Index) = .82, RMSEA (Root Mean Square Error of Approximation) = .06, RMR (Root Mean Square Residual) = .04, NNFI (Non-Normed Fit Index) = .98 ve CFI (Comparative Fit Index) = .98. GFI değeri nispeten düşük (.90 altında) olsa da, RMSEA, NNFI ve CFI değerlerinin mükemmel uyumu işaret etmesi, model veri uyumunun güçlü olduğunu ortaya koymaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik katsayısı, Cronbach’s Alpha yöntemiyle hesaplanmıştır. Elde edilen sonuçlar, ölçeğin yüksek düzeyde güvenilirliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Alt boyutlar bazında hesaplanan iç tutarlılık katsayıları .91 ile .94 arasında değişmektedir. Bu değerler, psikometrik açıdan oldukça güçlü bir tutarlılığı işaret eder. Tüm ölçek için hesaplanan genel iç tutarlılık katsayısı ise .97 gibi istisnai derecede yüksek bir değere sahiptir, bu da ölçeğin ölçtüğü yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçek, Türkçe’ye uyarlama sürecinde, orijinal ölçeğin yapısal bütünlüğünü korumayı amaçlayan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenmiştir. Bu analizler, Okullarda Liderlik Kapasitesi Ölçeği’nin (OLKÖ) dört faktörlü yapısının Türk örnekleminde de geçerli olduğunu desteklemiştir.

Ölçek, toplam 30 maddeden oluşmakta ve bu maddeler dört ayrı, ancak ilişkili faktöre dağılmaktadır. Bu faktörler, okul ortamındaki liderlik kapasitesi kavramının çok boyutlu doğasını yansıtmaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Kesin derecelendirme aralığı belirtilmemiştir.)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Eğitim Çalışanları (Öğretmenler, Okul Yöneticileri)

Yaş Grubu: Yetişkinler (Eğitim alanında çalışan profesyoneller)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki ilk ve ortaöğretim kurumlarında görev yapan eğitim profesyonelleri.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Anahtar Kelimeler

Okul Etkililiği, Dağıtımcı Liderlik, Paylaşılan Sorumluluk, Yapısal Eşitlik Modellemesi, RMSEA, Ölçek Geliştirme, Eğitim Yönetimi.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Ali Çağatay Kılınç

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2014 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımına ilişkin izin ve ücret bilgileri için sorumlu yazar Ali Çağatay Kılınç ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal makalesi ve detaylı psikometrik bilgileri DergiPark üzerinden erişilebilir durumdadır: dergipark.ulakbim.gov.tr.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: okullarda-liderlik-kapasitesi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Kılınç, A. Ç., Büyüköztürk, Ş., ve Akbaba-Altun, S. (2014). Okullarda Liderlik Kapasitesi Ölçeği’nin (OLKÖ) Türkçeye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi Dergisi, 20(1), 23-46. DOI: 10.14527/kuey.2014.002

[quads id=5]

Okullarda Liderlik Kapasitesi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek toplam 30 maddeden oluşmaktadır ve 4 alt boyuta ayrılmıştır:

• Dağıtımcı liderlik (7 m)
• Paylaşılan okul vizyonu (9 m)
• İş birliği ve ortak sorumluluk (6 m)
• Algılanan öğrenci başarısı (8 m)