Okullarda Öğrenme İklimi Ölçeği

Özet

Okullarda Öğrenme İklimi Ölçeği (OÖİÖ), 2020 yılında Gökhan Savaş ve Necla Demirkasımoğlu tarafından geliştirilmiş olan bir ölçme aracıdır. Bu ölçeğin temel amacı, eğitim kurumları içerisindeki öğrenme iklimi algısını geçerli ve güvenilir bir şekilde değerlendirmektir. Ölçek, okul ortamının öğrencilerin ve öğretmenlerin akademik, sosyal ve duygusal gelişimleri üzerindeki etkisini inceleyen psikometrik bir çalışmanın ürünüdür. Geliştirme çalışması, ölçeğin yapısal geçerliğini ve iç tutarlılığını kanıtlamaya odaklanmıştır.

Ölçek, eğitim yönetimi ve psikoloji alanlarında, okul ortamının niteliğini ve öğrenci başarısını etkileyen faktörleri tespit etmek amacıyla kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Bu çalışma, Türk eğitim sistemine özgü bir öğrenme iklimi değerlendirme aracı kazandırmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Öğrenme İklimi, Okul İklimi, Psikometri, Ölçek Geliştirme, Eğitim Yönetimi, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Gökhan SAVAŞ, Necla Demirkasımoğlu

Amaç

Okullarda Öğrenme İklimi Ölçeği’nin (OÖİÖ) birincil amacı, okullarda var olan öğrenme ve çalışma ortamının algılanan kalitesini sistematik olarak ölçmektir. Bu ölçek, öğretmenler, öğrenciler veya yöneticiler tarafından doldurulmak üzere tasarlanmış olup, okulun fiziksel, sosyal ve pedagojik boyutlarının birleşimi olan öğrenme iklimi kavramını hedeflemektedir.

Ölçek, eğitim araştırmacılarına ve okul yöneticilerine, iyileştirme alanlarını belirleme, müdahale programlarının etkinliğini değerlendirme ve genel okul başarısını artırmaya yönelik stratejiler geliştirme konusunda somut veriler sağlamayı amaçlamaktadır. Ölçeğin geliştirilmesi, ulusal bağlama uygun, kültürel olarak hassas bir değerlendirme aracı ihtiyacından doğmuştur.

Yapı

Ölçeğin ölçtüğü temel psikolojik yapı, Okullarda Öğrenme İklimi (School Learning Climate) kavramıdır. Bu yapı, genellikle birden fazla alt boyutu içerir. Geliştirme çalışmasına göre, bu alt boyutlar arasında öğrenci katılımı, öğretmen desteği, akademik baskı, fiziksel çevre koşulları, güvenlik algısı ve okul normları gibi faktörler bulunmaktadır.

Öğrenme iklimi, sadece fiziksel koşulları değil, aynı zamanda okuldaki ilişkilerin kalitesini, öğrencilerin kendilerini ne kadar değerli hissettiklerini ve okulun akademik hedeflerine ne kadar odaklandığını da kapsayan çok boyutlu bir yapıdır. OÖİÖ, bu karmaşık yapının farklı yönlerini yakalamak üzere tasarlanmıştır.

Geçerlik

OÖİÖ’nün geçerlik (Validity) çalışmaları, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ölçtüğünü göstermek için yapılmıştır. Ölçek geliştirme çalışmasında genellikle Kapsam Geçerliği (uzman görüşleri ile) ve Yapı Geçerliği (Faktör Analizi ile) yöntemleri kullanılmıştır.

Savaş ve Demirkasımoğlu (2020) tarafından yürütülen çalışmada, ölçeğin yapısal geçerliği, hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenmiştir. Bu analizler, ölçeğin teorik yapıyla uyumlu, anlamlı ve ayrık faktörlerden oluştuğunu desteklemektedir. Kaynak metinde spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, yayınlanan akademik makale, ölçeğin kabul edilebilir düzeyde yapısal geçerlik gösterdiğini rapor etmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik (Reliability) analizleri, ölçme sonuçlarının tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Ölçek geliştirme çalışmalarında en yaygın kullanılan yöntem, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa değeridir.

2020 tarihli çalışmada, OÖİÖ’nün genel iç tutarlılık katsayısının yüksek olduğu ve alt faktörler bazında da yeterli düzeyde güvenirlik sağladığı belirtilmiştir. Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda homojen olduğunu ve ölçüm sonuçlarının zamandan bağımsız olarak kararlı kaldığını işaret etmektedir.

Faktör Analizi

OÖİÖ’nün geliştirilmesi sürecinde Faktör Analizi (Factor Analysis) merkezi bir rol oynamıştır. Çalışmanın ilk aşamasında, ölçeğin temel yapısını ortaya çıkarmak için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. AFA sonuçları, ölçeğin kaç boyuttan oluştuğunu ve hangi maddelerin hangi boyuta yüklendiğini belirlemiştir.

AFA’nın ardından, belirlenen faktör yapısının farklı bir örneklem grubunda doğrulanıp doğrulanmadığını kontrol etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA sonuçları genellikle uyum iyiliği indeksleri (CFI, TLI, RMSEA vb.) ile rapor edilir ve bu indekslerin kabul edilebilir değerlerde olması, ölçeğin çok boyutlu yapısının istatistiksel olarak doğrulandığını gösterir. Bu çift aşamalı analiz, ölçeğin yapısal geçerlik kanıtlarını güçlendirmiştir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme (Self-Report/Öz Bildirim Temelli)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Kesin derecelendirme bilgisi kaynakta yer almamakla birlikte, standart geliştirme ölçeklerinde 4’lü veya 5’li Likert tipi kullanılır.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Eğitim Kurumları Çalışanları ve Öğrencileri (Okul Bağlamı)

Yaş Grubu: Ortaokul, Lise ve Yetişkinler (Öğretmenler)

Popülasyon Detayları: Ölçek, Türkiye’deki resmi ve özel okullarda görev yapan öğretmenler veya öğrenim gören öğrenciler üzerinde uygulanmıştır/uygulanabilir. Spesifik örneklem detayları için ana referans makaleye bakılmalıdır.

Test Metodolojisi: Ölçek geliştirme çalışması, literatür taraması, madde havuzu oluşturma, uzman görüşü alma, pilot uygulama, AFA ve DFA ile yapısal geçerlik analizi ve son olarak güvenirlik analizi adımlarını içermiştir.

Anahtar Kelimeler

OÖİÖ, Pamukkale Üniversitesi, Eğitim Fakültesi Dergisi, İç Tutarlılık, Yapı Geçerliği, Okul Psikolojisi, Öğrenme Ortamı.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi Kaynakta Mevcut Değildir.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Bilgi Kaynakta Mevcut Değildir (Genellikle yazarların görev yaptığı üniversite/kurum adresi kullanılır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin geliştirildiği yıl 2020‘dir. Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı genellikle sorumlu yazarın iznine tabidir. Ticari kullanım veya geniş çaplı uygulamalar için yazarla iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım ücreti bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi, kaynak metinde belirtilmiştir. Orijinal PDF’e bu bağlantıdan erişilebilir: okullarda-ogrenme-iklimi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Savaş, G. ve Demirkasımoğlu, N. (2020). Okullarda öğrenme iklimi ölçeği’nin (oöiö) geliştirilmesi: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, doi:10.9779.pauefd. 781446

Okullarda Öğrenme İklimi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, kaynak metinde sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi için, Savaş ve Demirkasımoğlu (2020) tarafından yayımlanan hakemli makaleye başvurulması gerekmektedir.