Bireysel Düzeyde Organizasyonel Rezilyans Kapasitesi Ölçeği

Özet

Bireysel Düzeyde Organizasyonel Rezilyans Kapasitesi Ölçeği, bireylerin örgütsel zorluklar veya krizler karşısında gösterdikleri ilişkisel ve operasyonel rezilyans (yine/yenilenme) kapasitesini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Merve Gerçek ve Deniz Yılmaz Börekçi tarafından 2017 yılında yayımlanan bu ölçek, organizasyonel davranış ve yönetim alanındaki bireysel adaptasyon yeteneğini değerlendirmeyi hedefler. Ölçek, toplam 18 madde ve dört alt boyuttan oluşmaktadır. Geliştirme süreci, hem Keşfedici Faktör Analizi (KFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile desteklenmiş olup, elde edilen sonuçlar ölçeğin yüksek düzeyde geçerli ve güvenilir olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Organizasyonel rezilyans, ilişkisel rezilyans, operasyonel rezilyans, ölçek geliştirme, psikometri, adaptasyon, kriz yönetimi.

Yazarlar

Merve Gerçek, Deniz Yılmaz Börekçi

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin örgütsel bağlamda karşılaştıkları olumsuzluklar ve kriz durumları karşısında toparlanma, uyum sağlama ve iş süreçlerini sürdürme yeteneklerini ifade eden organizasyonel rezilyans kapasitelerini bireysel düzeyde ölçmektir. Bu kapasite, özellikle bireyin sosyal ağlarını kullanma (ilişkisel rezilyans) ve temel işlevleri yerine getirme (operasyonel rezilyans) becerileri üzerinden değerlendirilmektedir.

Yapı

Ölçek, bireyin organizasyonel bağlamdaki rezilyansını, zorluklar karşısında gösterilen tepkilere göre iki ana kategori altında incelemektedir: İlişkisel Rezilyans ve Operasyonel Rezilyans. Her iki ana kategori de, kriz durumunda hayatta kalma (sağkalım) ve bu durumdan ders çıkararak gelişme (sürdürülebilirlik) boyutlarına ayrılmıştır. Bu dört faktörlü yapı, bireyin hem sosyal destek mekanizmalarını kullanma hem de iş süreçlerini esnek bir şekilde yönetme kabiliyetini ölçmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizleri ile detaylıca test edilmiştir. Pilot uygulama örneklemi (N=208) üzerinde gerçekleştirilen Keşfedici Faktör Analizi (KFA) sonucunda, kuramsal altyapıya uygun olarak ayrışan ve 18 ifadeden oluşan 4 faktörlü bir yapı elde edilmiştir.

Ana uygulama örneklemi (N=206) üzerinde uygulanan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), bu yapıyı doğrulamıştır. DFA sonuçlarına göre elde edilen uyum indeksleri mükemmel uyum aralıklarında yer almaktadır: Ki kare değerinin serbestlik derecesine oranı (χ²/sd) 1,42 (p<0,01) olarak belirlenmiştir. Diğer önemli uyum indeksleri şunlardır: Kök Ortalama Hata Yaklaşımı (RMSEA) 0,050; Standartlaştırılmış RMR değeri 0,025; Karşılaştırmalı Uyum İndeksi (CFI) 0,99; Normlu Uyum İndeksi (NFI) 0,96 ve İyilik Uyum İndeksi (GFI) 0,90. Bu sonuçlar, ölçek yapısının güçlü bir yapısal geçerliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı, Cronbach alfa (α) katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. Ölçeğin geneli için hesaplanan Cronbach α değeri 0,907 olup, bu değer ölçeğin bütününde yüksek düzeyde bir güvenilirliğe işaret etmektedir.

Alt boyutlar bazında güvenirlik katsayıları ise aşağıdaki gibidir:

• İlişkisel Rezilyans Sağkalım (Faktör 1): α = 0,890 (Yüksek düzeyde güvenilir)
• Operasyonel Rezilyans Sürdürülebilirlik (Faktör 2): α = 0,828 (Yüksek düzeyde güvenilir)
• Operasyonel Rezilyans Sağkalım (Faktör 3): α = 0,688 (Yeterli düzeyde güvenilir)
• İlişkisel Rezilyans Sürdürülebilirlik (Faktör 4): α = 0,671 (Yeterli düzeyde güvenilir)

Özdamar (2016) kriterleri temel alındığında, ölçeğin genelinin ve ilk iki faktörünün yüksek düzeyde güvenilir olduğu, diğer iki faktörün ise bilimsel çalışmalar için kabul edilebilir, yeterli güvenilirlik düzeyine sahip olduğu sonucuna varılmıştır.

Faktör Analizi

Ölçek, 18 maddeden oluşan ve dört alt boyutu barındıran çok boyutlu bir yapıya sahiptir. Keşfedici Faktör Analizi (KFA), 208 kişilik pilot örneklemde gerçekleştirilmiştir. KFA sonucunda ortaya çıkan dört faktör, ölçeğin kuramsal çerçevesini destekler nitelikte olup, bireysel organizasyonel rezilyansın hem sosyal hem de işlevsel yönlerini kapsamaktadır.

Dört faktörlü yapı ve madde sayıları şöyledir:

• İlişkisel Rezilyans Sağkalım: 6 madde
• Operasyonel Rezilyans Sürdürülebilirlik: 5 madde
• Operasyonel Rezilyans Sağkalım: 4 madde
• İlişkisel Rezilyans Sürdürülebilirlik: 3 madde

Bu faktör yapısı, 206 kişilik ana örneklem üzerinde gerçekleştirilen Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile istatistiksel olarak teyit edilmiş ve kabul görmüştür.

Araç

Test Türü: Geliştirme

Format: 4 alt boyut ve 18 maddeden oluşan öz bildirim ölçeği.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çalışanlar ve organizasyonel bağlamdaki bireyler.

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: Ölçek geliştirme çalışması, toplam 414 katılımcı (Pilot N=208, Ana N=206) ile gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme (1= kesinlikle katılmıyorum – 5= kesinlikle katılıyorum) kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Örgütsel davranış, psikometri, Likert ölçeği, iş performansı, kurumsal adaptasyon, krizde toparlanma.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2017 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı, akademik çalışmalar ve ticari olmayan araştırmalar için sorumlu yazar Merve Gerçek ile iletişime geçilerek izin alınmasını gerektirmektedir.

Sorumlu Yazar E-posta Adresi: [email protected]

PDF Kaynağı: Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: bireysel-duzeyde-organizasyonel-rezilyans-kapasitesi-olcegi-toad.pdf

Kaynakça

Gerçek, M. ve Yılmaz Börekçi, D. (2017). Birey düzeyinde ilişkisel ve operasyonel rezilyans (yine/yenilenme) kapasitesi: Bir ölçek geliştirme çalışması. İşletme Araştırmaları Dergisi, 9(3), 149-176. doi: 10.20491/isarder.2017.293

Özdamar, K. (2016). Paket programlar ile istatistiksel veri analizi (12. Baskı). Eskişehir: Kaan Kitabevi.

Ölçek Maddeleri

Ölçek, toplamda 4 alt boyut ve 18 maddeden oluşmaktadır:

• İlişkisel rezilyans sağkalım (6 m): Olumsuzluklarla karşılaştığımda başkalarının deneyimlerinden yararlanmaya çalışırım.
• Operasyonel rezilyans sürdürülebilirlik (5 m): İşimi yaparken bana engel olan bir durumla karşılaşırsam sorunu çözmek için yeni yollar ararım.
• Operasyonel rezilyans sağkalım (4 m): Gerektiğinde işin aksamasına engel olmak için yöneticimin ve iş arkadaşlarımın sorumluluklarını geçici olarak devralabilirim.
• İlişkisel rezilyans sürdürülebilirlik (3 m): Kriz durumlarında iş ilişkilerimin bana engel olmasını istemem.