Okullarda Dumansız Hava Sahası Tutum Ölçeği

Özet

Okullarda Dumansız Hava Sahası Tutum Ölçeği (ODHSTÖ), okul ortamlarında tütün ürünleri kullanımına yönelik kısıtlamaların uygulanmasına dair bireylerin tutumlarını belirlemek amacıyla Türkçeye uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Köksal Banoğlu tarafından 2011 yılında uyarlanan bu ölçek, tek boyutlu yapısıyla okullarda sigara yasağının katı bir şekilde uygulanması gerektiği yönündeki inanç düzeyini ölçmeyi hedefler. Ölçek, eğitim yönetimi ve halk sağlığı alanlarında, okul politikalarının etkinliğini değerlendirmek isteyen araştırmacılar için tasarlanmıştır. Ölçeğin derecelendirmesi 5’li Likert formatındadır.

Anahtar Kelimeler

Tutum ölçeği, sigara yasağı, dumansız hava sahası, okul yönetimi, Likert ölçeği, uyarlama, eğitim, halk sağlığı.

Yazarlar

Köksal Banoğlu

Amaç

Okullarda Dumansız Hava Sahası Tutum Ölçeği’nin temel amacı, orijinal formu bulunan ölçeği Türk kültürüne ve eğitim sistemine adapte ederek, geçerlik ve güvenirlik çalışmalarını gerçekleştirmektir. Ölçek, özellikle okullardaki yöneticilerin, öğretmenlerin ve diğer personelin, eğitim kurumlarını dumansız hava sahası olarak koruma politikalarına yönelik sahip oldukları tutumları nicel olarak belirlemeyi amaçlamaktadır.

Bu ölçek aracılığıyla elde edilen veriler, tütün kontrolü politikalarının okul ortamında ne ölçüde desteklendiğini ve bu politikaların uygulanmasında karşılaşılabilecek potansiyel direnç noktalarını anlamak için kritik öneme sahiptir. Böylece, daha etkili eğitim yönetimi stratejileri geliştirilebilir.

Yapı

Ölçek, bireylerin okul ortamlarında tütün ürünleri kullanımının kısıtlanmasına yönelik gösterdikleri genel kabul veya direnç düzeyini ölçen tek bir psikolojik yapıyı temsil eder. Bu yapı, birincil olarak davranışsal tutumu ve okul kurallarına bağlılık inancını kapsar. Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, okul personelinin ve paydaşların, yasal düzenlemelerle belirlenen dumansız hava sahası uygulamalarına ne kadar destekleyici veya karşıt olduklarını ortaya koyar.

Geçerlik

Okullarda Dumansız Hava Sahası Tutum Ölçeği’nin Türkçeye uyarlama çalışması, ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma kapsamında, ölçeğin maddelerinin kuramsal olarak ölçmek istenilen tek yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini belirlemek için faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır. Elde edilen bulgular, ölçeğin Türk popülasyonunda tutum yapısını geçerli bir şekilde ölçtüğünü göstermiştir. (Detaylı katsayılar ve analiz sonuçları için Banoğlu (2011) makalesine başvurulmalıdır.)

Güvenirlik

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin ölçüm tutarlılığını değerlendirmek üzere güvenirlik analizleri yapılmıştır. Güvenirlik, genellikle iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa değeri hesaplanarak raporlanmıştır. Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda birbiriyle uyumlu olduğunu ve ölçeğin kararlı sonuçlar verdiğini işaret etmektedir. Bu sonuçlar, ölçeğin eğitim ve psikoloji araştırmalarında güvenilir bir araç olarak kullanılabileceğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Okullarda Dumansız Hava Sahası Tutum Ölçeği, yapılan istatistiksel analizler sonucunda tek boyutlu bir yapı sergilemektedir. Bu tek faktörlü yapı, toplam 12 maddenin tamamının, okullarda sigara yasağının uygulanmasına yönelik genel tutumu ölçmeye hizmet ettiğini göstermektedir. Bu bulgu, ölçeğin uygulanması ve skorlanması sırasında tek bir toplam puanın hesaplanması gerektiğini işaret eder.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği

Format: Yazılı Anket (Öz Bildirim)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Eğitim kurumlarında çalışan veya eğitim gören bireyler (Öğretmenler, yöneticiler, öğrenciler).

Yaş Grubu: Yetişkinler ve ergenler (Uyarlama çalışmasında genellikle öğretmenler ve yöneticiler hedef alınmıştır).

Popülasyon Detayları: Ölçek, özellikle okullardaki eğitim yönetimi personeli ve öğretmenler üzerinde sigara yasağına yönelik politik algıları ve tutumları belirlemek için kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5’li Likert derecelendirme sistemi kullanılarak uygulanır. Cevap seçenekleri 1’den 5’e kadar sıralanmıştır:

• 1 = kesinlikle katılmıyorum
• 2 = katılmıyorum
• 3 = kararsızım
• 4 = katılıyorum
• 5 = kesinlikle katılıyorum

Yüksek puanlar, okullarda dumansız hava sahası uygulamalarına yönelik daha olumlu ve destekleyici tutumu ifade etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Köksal Banoğlu, tütün kontrolü, okul sağlığı, tutum, psikometri, 2011, geçerlik, güvenirlik.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Köksal Banoğlu tarafından 2011 yılında Türkçeye uyarlanmış ve yayınlanmıştır. Ölçeğin akademik veya ticari amaçlarla kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Sorumlu yazarın iletişim adresi aşağıda belirtilmiştir.

Test Yılı: 2011 (Uyarlama)

Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

Kaynaklar

Banoğlu, K. (2011). Okullarda Dumansız Hava Sahası Ölçeğinin Türkçeye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi Dergisi, 17(3), 301-315.

Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden ulaşılabilir: dergipark.ulakbim.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: okullarda-dumansiz-hava-sahasi-tutum-olcegi-toad.pdf

Okullarda Dumansız Hava Sahası Tutum Ölçeği Maddeleri

Ölçek toplam 12 maddeden oluşmaktadır. Ölçeğin yapısını temsil eden örnek madde şöyledir:

Okullarda sigara yasağı katı bir şekilde uygulanmalıdır.