Güvenilirliği Yüksek Hava Trafik Örgütleri İçin Örgütsel Öğrenme Kabiliyeti Ölçeği

Özet

Güvenilirliği Yüksek Hava Trafik Örgütleri İçin Örgütsel Öğrenme Kabiliyeti Ölçeği, 2015 yılında Şekerli ve Taslak tarafından geliştirilmiş bir ölçektir. Ölçeğin temel amacı, emniyetin hayati önem taşıdığı yüksek güvenilirlikli örgütler (YGÖ) sınıfına giren Hava Trafik Kontrol (HTK) birimlerindeki örgütsel öğrenme kabiliyeti düzeyini ölçmektir. Bu ölçek, örgütlerin hatalardan ders çıkarma, açık iletişim kurma ve öğrenme süreçlerine liderlik desteği sağlama yeteneklerini dört temel alt boyut üzerinden değerlendirmektedir. Toplam 18 maddeden oluşan bu araç, havacılık sektöründe operasyonel güvenliği ve performansı artırmaya yönelik örgütsel kültürü incelemek için geçerli ve güvenilir bir yöntem sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Örgütsel öğrenme kabiliyeti, Hava Trafik Kontrol (ATC), Yüksek güvenilirlikli örgütler, Ölçek geliştirme, Doğrulayıcı faktör analizi, Havacılık emniyeti.

Yazarlar

Şekerli, E. B., Taslak, S.

Amaç

Bu ölçeğin birincil amacı, özellikle hata toleransının düşük olduğu ve sürekli öğrenmenin kritik olduğu Hava Trafik Kontrol (HTK) birimleri gibi yüksek riskli ortamlarda görev yapan personelin örgütsel öğrenme kabiliyetini sistematik olarak ölçebilecek, psikometrik açıdan sağlam bir araç geliştirmektir. Ölçek, örgütlerin deneyimlerinden ne ölçüde ders çıkardığını, bilgi akışını nasıl yönettiğini ve öğrenmeye ne kadar destekleyici bir kültür oluşturduğunu belirlemeyi hedefler. Elde edilen veriler, örgütsel gelişim programlarının ve emniyet yönetim sistemlerinin iyileştirilmesi için temel teşkil eder.

Yapı

Güvenilirliği Yüksek Hava Trafik Örgütleri İçin Örgütsel Öğrenme Kabiliyeti Ölçeği, örgütsel öğrenme kabiliyetini teorik literatürle uyumlu dört temel alt boyut altında yapılandırmaktadır. Bu boyutlar, bir örgütün öğrenme döngüsünü tamamlaması için gerekli olan bilişsel, davranışsal ve kültürel unsurları kapsamaktadır. Ölçek, toplam 18 madde ile bu dört alt boyutu ölçmektedir:

• Öğrenme Odaklılık (6 madde): Hata ve olayların birer bilgi kaynağı olarak görülmesi ve bunlardan aktif olarak ders çıkarılmasına verilen önemi ölçer.
• Açık İletişim (5 madde): Çalışanlar arasındaki güven düzeyini, bilginin serbestçe ve dürüstçe paylaşılma derecesini ölçer.
• Öğrenme Desteği (4 madde): Çalışanlara öğrenme ve gelişim faaliyetleri için yeterli zaman, kaynak ve teşvik sağlanıp sağlanmadığını değerlendirir.
• Liderlik Desteği (3 madde): Yönetimin ve şeflerin, çalışanları önemli karar alma süreçlerine dahil etme ve öğrenme çabalarını aktif olarak destekleme derecesini ölçer.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliliği, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. DFA sonuçları, ölçeğin dört faktörlü yapısının teorik model ile uyumlu olduğunu göstermektedir. Analiz sonucunda Ki Kare (χ²=185.71) ve serbestlik derecesi (df=129) oranı (χ²/df=1.68) olarak belirlenmiştir. Bu oranın 2’nin altında olması, modelin iyi bir uyuma sahip olduğunu işaret etmektedir (Şimşek, 2007: 14).

İncelenen uyum iyiliği indeks değerleri, modelin kabul edilebilir ve mükemmel düzeyde uyum gösterdiğini kanıtlamaktadır:

• Mükemmel Uyum İndeksleri: NFI (0.95), NNFI (0.98), CFI (0.98), IFI (0.98) ve RMSEA (0,043).
• Kabul Edilebilir Uyum İndeksleri: RFI (0.94), RMR (0.061), GFI (0.91), AGFI (0.88).

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığını ve güvenilirliğini belirlemek amacıyla çeşitli analizler yapılmıştır. İç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa değeri 0.90 olarak hesaplanmıştır, bu da ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Ayrıca, iki yarı güvenilirlik testleri de gerçekleştirilmiştir. Bu testlerin sonuçları şöyledir: Spearman Brown katsayısı 0.71 ve Guttman katsayısı 0.82 olarak bulunmuştur. Bu değerler de ölçeğin yeterli düzeyde güvenilirliğe sahip olduğunu teyit etmektedir. Madde toplam korelasyon değerleri ise 0.47 ile 0.67 arasında değişmektedir, bu da her bir maddenin genel ölçek puanına anlamlı katkı sağladığını göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçek, toplam 18 maddeden ve dört alt boyuttan oluşmaktadır. Yapılan Doğrulayıcı Faktör Analizi, bu dört faktörlü yapıyı doğrulamış ve ölçeğin Hava Trafik Kontrolörlerinin örgütsel öğrenme kabiliyetini ölçmek için geçerli bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymuştur. Alt boyutların madde dağılımı şöyledir: Öğrenme Odaklılık (6 madde), Açık İletişim (5 madde), Öğrenme Desteği (4 madde) ve Liderlik Desteği (3 madde).

Araç

Test Türü: Geliştirme ölçeği

Format: 5’li Likert tipi derecelendirme (1=kesinlikle katılmıyorum – 5=kesinlikle katılıyorum)

Mevcut Diller: Türkçe

Hedef Popülasyon Grubu: Hava Trafik Kontrolörleri (ATC personeli)

Yaş Grubu: Yetişkin çalışanlar

Popülasyon Detayları: Yüksek güvenilirlikli örgütlerde (HRO) çalışan profesyonel personel.

Test Metodolojisi: Öz bildirim raporlama. Katılımcılar, çalıştıkları ATC birimindeki örgütsel uygulamaları ve kültürü değerlendirirler.

Anahtar Kelimeler

Cronbach Alfa, Faktör yapısı, Hava Trafik Kontrolörleri, Güvenirlik, Yapı geçerliliği, Liderlik desteği, Açık iletişim.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Eyüp Bayram Şekerli

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değil.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2015 yılında Şekerli ve Taslak tarafından akademik bir makale kapsamında geliştirilmiştir. Kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir. Ölçeğin yayınlandığı makaleye ait link aşağıdadır: jss.gantep.edu.tr.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: guvenilirligi-yuksek-hava-trafik-orgutleri-icin-orgutsel-ogrenme-kabiliyeti-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Şekerli, E. B. ve Taslak, S. (2015).Güvenilirliği Yüksek Hava Trafik Örgütleri İçin Örgütsel Öğrenme Kabiliyeti Ölçeği geliştirme çalışması. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(3), 601-615.
• Şimşek, Ö. F. (2007). Yapısal Eşitlik Modellemesine Giriş Temel İlkeler ve LISREL Uygulamaları. Ekinoks Yayınları, Ankara.

Güvenilirliği Yüksek Hava Trafik Örgütleri İçin Örgütsel Öğrenme Kabiliyeti Ölçeği Maddeleri

Toplam 18 Madde 4 alt boyut

• Öğrenme Odaklılık (6 m): Çalıştığım ATC biriminde atlatılan hadiseler ve hatalar, sistemin sağlıklı olduğunu gösteren birer enformasyon olarak değerlendirilerek bunlardan ders çıkarılmaya çalışılmaktadır.
• Açık İletişim (5 m): Çalıştığım ATC birimindeki Hava Trafik Kontrolörleri birbirlerine güvenirler.
• Öğrenme Desteği (4 m): Çalıştığım ATC birimindeki Hava Trafik Kontrolörlerine öğrenmelerini destekleyecek yeterli zaman tahsis edilir.
• Liderlik Desteği (3 m): Çalıştığım ATC birimindeki ekip ve ünite şefleri, Hava Trafik Kontrolörlerini önemli karar alma süreçlerine dâhil ederler.