Okul Yönetiminde Kayırmacılığa İlişkin Ölçek

Özet

Okul Yönetiminde Kayırmacılığa İlişkin Ölçek, Erdem ve Meriç (2012) tarafından geliştirilmiş, okul yönetim süreçlerinde algılanan kayırmacılık düzeylerini ölçmeyi amaçlayan psikometrik bir araçtır. Ölçek, toplam 25 maddeden ve dört alt boyuttan oluşmaktadır: Değerlendirme, Koordinasyon, Örgütleme ve Planlama. Yüksek düzeyde güvenilirliğe sahip olan bu ölçek, sosyal bilimler araştırmalarında okul yöneticilerinin etik dışı uygulamalarını ve bunların öğretmenler üzerindeki etkilerini incelemek için tasarlanmıştır. Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme kullanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Okul Yönetimi, Kaydırmacılık, Yönetimde Etik, Ölçek Geliştirme, Eğitim Yönetimi, Örgütsel Adalet.

Yazarlar

Murat Erdem, Erdal Meriç

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, eğitim kurumlarında görev yapan öğretmenlerin, okul yönetiminin çeşitli idari fonksiyonları (planlama, örgütleme, koordinasyon ve değerlendirme) sırasında uyguladığı veya uyguladığını düşündüğü kayırmacılık eylemlerinin düzeyini belirlemektir. Ölçek, özellikle idari kararların şeffaflığı ve adil olup olmadığına dair algıları nicel olarak ölçmeye odaklanmıştır.

Yapı

Ölçek, okul yönetiminde kayırmacılık algısı yapısını ölçmektedir. Bu yapı, dört temel yönetim fonksiyonu üzerinden somutlaştırılmıştır. Bu dört boyut, yönetimsel süreçlerdeki adaletsizlik algısının farklı yönlerini temsil ederken, toplamda okul yönetimi bağlamındaki kayırmacılık olgusunu bütüncül bir şekilde ele almaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, yapılan faktör analizi sonuçlarıyla desteklenmektedir. Analizler, ölçeğin maddelerinin yüksek düzeyde faktör yüklerine sahip olduğunu göstermiştir. Madde yük değerleri en az 0,416 ve en fazla 0,852 arasında değişmektedir, bu da maddelerin ilgili oldukları alt boyutları temsil etme gücünün yüksek olduğunu işaret eder. Dört faktörün toplamda kayırmacılık yapısının %73 gibi yüksek bir oranını açıklaması, ölçeğin sosyal bilimler standartları için güçlü bir geçerliliğe sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenilirliği, Cronbach’s Alfa analizi ile test edilmiştir. Bu analiz sonucunda elde edilen değer 0,962’dir. Sosyal bilimlerde 0,70 üzerindeki değerler güvenilir kabul edilirken, bu yüksek değer (0,962), ölçeğin mükemmel derecede güvenilir olduğunu göstermektedir. Ayrıca, ölçek maddelerinin madde-toplam korelasyonları 0,487 ile 0,764 arasında değişmekte olup, bu aralık, tüm maddelerin genel yapıya önemli katkı sağladığını ve ölçek bütünlüğünün yüksek olduğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçek, Açımlayıcı Faktör Analizi sonucunda dört alt boyuta ayrılmıştır. Bu dört faktör, ölçülen toplam varyansın %73’ünü açıklamaktadır. Faktörlerin açıkladığı bireysel varyans oranları aşağıdaki gibidir:

• Birinci Faktör (Değerlendirme): Toplam varyansın %20,963’ünü açıklamaktadır.
• İkinci Faktör (Koordinasyon): Toplam varyansın %20,579’unu açıklamaktadır.
• Üçüncü Faktör (Örgütleme): Toplam varyansın %19,723’ünü açıklamaktadır.
• Dördüncü Faktör (Planlama): Toplam varyansın %11,798’ini açıklamaktadır.

Faktör yapısının bu yüksek açıklayıcılık oranı, ölçeğin kayırmacılık yapısını alt boyutlarıyla birlikte başarıyla ölçtüğünü göstermektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Özgün Ölçek)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Eğitim Kurumlarında Görev Yapan Çalışanlar (Öğretmenler, Yöneticiler)

Yaş Grubu: Yetişkinler (Çalışan Popülasyon)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki okullarda görev yapan öğretmenler ve idareciler üzerinde standardizasyon çalışması yapılmıştır.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanılmıştır. Yanıt seçenekleri 1 (hiçbir zaman) ile 5 (her zaman) arasında değişmektedir.

Anahtar Kelimeler

Eğitim Yöneticiliği, Okul İdaresi, İdari Kararlar, Cronbach’s Alfa, Yapı Geçerliği.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Ordu Üniversitesi (Erdal Meriç’in sorumlu yazar olarak belirtilen kurumu)

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2012 yılında yayımlanmıştır. Kullanım izinleri ve ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Erdal Meriç ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir:
okul-yonetiminde-kayirmaciliga-iliskin-olcek-toad.pdf

Referanslar

Erdem, M., Meriç, E. (2012). Okul yönetiminde kayırmacılığa ilişkin ölçek geliştirme çalışması. Eğitim Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 2(2), 141-154.

Okul Yönetiminde Kayırmacılığa İlişkin Ölçek Maddeleri

Ölçek, 4 alt boyut ve 25 maddeden oluşmaktadır. Alt boyutlar ve ilgili oldukları yönetim süreçleri aşağıda sunulmuştur:

• Değerlendirme (9 madde): Görevini aksatan öğretmenlerin cezalandırılmalarında kayırmacılık.
• Koordinasyon (5 madde): Öğretmenlere izin vermede kayırmacılık.
• Örgütleme (7 madde): Öğretmenler arasında işbölümü yapılmasında kayırmacılık.
• Planlama (4 madde): Öğretmenlerin haftalık ders programlarının hazırlanmasında kayırmacılık.