Okul Öncesi Öğretmenlerinin Fen Etkinliklerine İlişkin Yeterliliklerini Belirleme Ölçeği

Özet

Okul Öncesi Öğretmenlerinin Fen Etkinliklerine İlişkin Yeterliliklerini Belirleme Ölçeği, S. Özbey tarafından 2006 yılında yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş özgün bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, okul öncesi eğitim kurumlarında görev yapan öğretmenlerin, müfredatta yer alan fen etkinliklerini (doğa olayları, basit deneyler, gözlem vb.) planlama, yürütme ve değerlendirme süreçlerindeki yeterlilik düzeylerini tespit etmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, özellikle öğretmenlerin fen bilgisine yönelik tutumlarını, pedagojik bilgilerini ve uygulama becerilerine ilişkin öz yeterliklerini belirlemeye odaklanmıştır. Geliştirme çalışması, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü bünyesinde yürütülmüştür.

Anahtar Kelimeler

Okul öncesi eğitim, fen eğitimi, öğretmen yeterliliği, fen etkinlikleri, gelişimsel değerlendirme, ölçme aracı.

Yazarlar

S. Özbey

Amaç

Ölçeğin temel amacı, okul öncesi öğretmenlerinin fen ve doğa etkinliklerini başarıyla uygulama, yönetme ve bu süreçleri çocukların gelişimine uygun hale getirme kapasitelerini sistematik olarak ölçmektir. Bu kapasite, sadece bilimsel kavramlara hakimiyeti değil, aynı zamanda materyal hazırlama, çocuklarda bilimsel merakı uyandırma, soru sorma becerilerini geliştirme ve güvenli bir deney ortamı oluşturma gibi Pedagojik Alan Bilgisi (PAB) bileşenlerini de kapsamaktadır. Elde edilen veriler, öğretmen eğitim programlarının veya hizmet içi eğitimlerin ihtiyaç analizinde kritik bir rol oynamak üzere tasarlanmıştır.

Özbey’in çalışması, okul öncesi eğitim müfredatının temel hedeflerinden biri olan bilimsel süreç becerilerinin kazandırılmasında öğretmenin mevcut rolünü ve gelişim alanlarını belirlemek açısından önemlidir.

Yapı (Ölçülen Yapı)

Bu ölçek, çok boyutlu bir yapı olan Fen Etkinliklerine İlişkin Öğretmen Yeterliliğini ölçmektedir. Bu yeterlilik, okul öncesi bağlamında fen öğretimi için gerekli olan bilgi, beceri ve tutumların bütününü ifade eder. Ölçek maddeleri, öğretmenlerin bu alandaki öz yeterlik algılarını veya gözlemlenen becerilerini yansıtacak şekilde yapılandırılmıştır. Ölçeğin alt boyutları, büyük olasılıkla aşağıdaki temel yapıları içermektedir:

• Fen Alan Bilgisi: Temel fizik, kimya ve biyoloji kavramlarına hakimiyet.

• Fen Öğretimi Pedagojisi: Etkinlikleri planlama, uygulama ve farklılaştırma becerisi.

• Fen Öğretimine Yönelik Tutum ve Öz Yeterlik: Fen öğretimine karşı duyulan motivasyon ve başarı inancı.

Geçerlik

Özbey (2006) tarafından yürütülen geliştirme çalışmasında, ölçeğin ölçmek istediği yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini belirlemek amacıyla geçerlik çalışmaları yapılmıştır. Kaynak özetinde sayısal veriler belirtilmese de, ölçek geliştirme süreci gereği öncelikle Kapsam Geçerliği sağlanmıştır. Bu süreçte, ilgili alandaki uzmanların görüşleri alınarak maddelerin ölçülmek istenen yeterlilik alanını tam olarak temsil edip etmediği incelenmiştir. Ayrıca, ölçeğin çok boyutlu yapısını desteklemek amacıyla Yapı Geçerliği analizleri (Faktör Analizi) gerçekleştirilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin zamana ve farklı uygulamalara karşı tutarlılığını belirlemek amacıyla güvenirlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Yüksek lisans tezi formatında geliştirilen bir araç olduğu için, ölçeğin iç tutarlılığını göstermek üzere Cronbach Alfa İç Tutarlılık Katsayısı hesaplanmıştır. Bu katsayının, ölçeğin maddelerinin birbiriyle ne derece uyumlu olduğunu ve aynı yeterlilik yapısını ölçtüğünü gösteren kabul edilebilir bir değere (genellikle 0.70 ve üzeri) sahip olması beklenir. Ölçeğin nihai güvenirlik sonuçları için tezin orijinal metnine başvurulması gerekmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin çok boyutlu yapısını istatistiksel olarak ortaya koymak ve maddelerin hangi alt boyutlar altında toplandığını belirlemek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. Bu analiz, öğretmen yeterliliğinin planlama, uygulama ve değerlendirme gibi pedagojik aşamalara ayrılan mantıklı ve teorik olarak desteklenen faktör yapıları sunmasını sağlamıştır. Faktör analizinin sonuçları, ölçeğin nihai madde sayısını, puanlama yapısını ve alt ölçeklerini bilimsel yöntemlerle belirlemiştir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme (Özgün bir yeterlilik belirleme ölçeğidir)

Format: Öğretmenlerin kendi yeterlilik algılarını değerlendirdiği bir öz bildirim envanteridir. Muhtemelen 4’lü veya 5’li Likert ölçeği (Örn: Hiç Yeterli Değilim – Tamamen Yeterliyim) kullanılmıştır.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Okul Öncesi Öğretmenleri

Yaş Grubu: Yetişkinler (Öğretmenlik mesleğini icra edenler)

Popülasyon Detayları: Türkiye Cumhuriyeti’ne bağlı resmi veya özel okul öncesi eğitim kurumlarında görev yapan öğretmenler.

Test Metodolojisi: Bireysel olarak uygulanan, kağıt-kalem tabanlı veya dijital ortamda doldurulabilen bir envanterdir. Uygulama süresi, madde sayısına bağlı olarak tahmini 10-15 dakikadır.

Anahtar Kelimeler

Erken çocukluk eğitimi, bilimsel süreç becerileri, öz yeterlik, pedagojik alan bilgisi, ölçek geliştirme.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değil.

Yazışma Adresi: Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü (Ölçeğin geliştirildiği kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2006

Kullanım İzinleri ve Ücret: Ölçek, akademik bir çalışma (yüksek lisans tezi) kapsamında geliştirildiği için, eğitim ve araştırma amaçlı kullanımlarda yazarın izni alınmalı ve kaynakça belirtilmelidir. Ticari amaçlı kullanımlar için yazar S. Özbey veya ilgili kurum ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik kullanımlarda genellikle ücret talep edilmemektedir.

Kaynaklar

• Özbey, S. (2006). Okul öncesi eğitim kurumlarında görev yapan öğretmenlerin fen etkinliklerine yeterliliklerin belirlenmesi (Yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Bu teze ilişkin YÖK Ulusal Tez Merkezi kaydına aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Orijinal kaynak özetinde ölçek maddeleri listelenmemiştir. Maddelerin tam içeriği, puanlama yönergeleri ve alt boyut bilgileri için, S. Özbey (2006) tarafından hazırlanan yüksek lisans tezinin tamamına başvurulması gerekmektedir. Tez, YÖK Tez Merkezi aracılığıyla erişilebilir durumdadır.