Okul Öncesi Kaynaştırma Sınıfı Öğretmenlerinin Öz Yeterlik (Algı) Ölçeği

Özet

Okul Öncesi Kaynaştırma Sınıfı Öğretmenlerinin Öz Yeterlik (Algı) Ölçeği, Keleş, Dikici-Sığırtmaç ve Dikici (2019) tarafından okul öncesi öğretmenlerinin kaynaştırma sınıflarındaki görevlerini yerine getirirken sahip oldukları yeterlik algılarını ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek, öğretmenlerin özel gereksinimli öğrencilerin eğitimi, davranış yönetimi ve ailelerle işbirliği konularındaki inanç düzeylerini belirlemeyi hedeflemektedir. Bu araç, öğretmenlerin mesleki gelişim ihtiyaçlarını tespit etmede ve kaynaştırma eğitimi uygulamalarının etkinliğini değerlendirmede önemli bir rol oynamaktadır. Ölçeğin geliştirme çalışması, sağlam psikometrik özelliklere sahip bir ölçüm aracı sunmayı amaçlamıştır.

Ölçek, özellikle okul öncesi dönemdeki kaynaştırma uygulamalarının başarısında kritik bir faktör olan öğretmen yeterliğini nicel olarak ölçme ihtiyacına cevap vermektedir. Elde edilen veriler, öğretmenlerin hangi alanlarda daha fazla desteğe ihtiyaç duyduğunu ortaya koyarak, hizmet içi eğitim programlarının planlanmasına bilimsel dayanak sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Okul Öncesi, Kaynaştırma Eğitimi, Öz Yeterlik, Öğretmen Algısı, Erken Çocukluk Eğitimi, Özel Gereksinimli Öğrenci.

Yazarlar

Oğuz KELEŞ, Ayşe Dikici-Sığırtmaç, Ali Dikici.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, Türkiye’deki okul öncesi kurumlarında görev yapan öğretmenlerin, kaynaştırma sınıflarındaki pedagojik ve yönetimsel görevleri başarıyla yerine getirme konusundaki algılanan yeterlik düzeylerini belirlemektir. Bu öz yeterlik algısının ölçülmesi, öğretmenlerin motivasyon, çaba ve dayanıklılık düzeylerini anlamak için hayati öneme sahiptir.

Özel gereksinimli çocukların dahil edildiği sınıflarda görev yapan öğretmenlerin kendilerini ne kadar yetkin hissettiklerini ortaya koymak, eğitim sisteminin kalitesini artırmak için atılacak adımların ilk basamağını oluşturur. Ölçek, özellikle öğretmenlerin farklı öğrenme stillerine uyum sağlama, bireyselleştirilmiş eğitim programları (BEP) hazırlama ve uygulama becerileri gibi kritik alanlardaki yeterlik inançlarını derinlemesine incelemek üzere tasarlanmıştır.

Yapı

Ölçek, Albert Bandura’nın Sosyal Bilişsel Kuramı’nda merkezi bir rol oynayan temel psikolojik yapı olan öz yeterlik (Self-Efficacy) üzerine kurulmuştur. Öz yeterlik, bireyin belirli bir görevi başarıyla yerine getirme yeteneğine olan inancıdır. Bu ölçek bağlamında, yapı, okul öncesi öğretmenlerinin kaynaştırma ortamında başarılı olma kapasitelerine dair yargılarını temsil eder.

Yapının genellikle çok boyutlu olduğu varsayılır ve kaynaştırma öğretmenliği özelinde, genellikle üç ana boyut altında incelendiği literatürde görülmektedir: 1) Özel Eğitim Öğretimi Yeterliği (öğretim stratejileri ve müfredat adaptasyonu), 2) Davranış Yönetimi Yeterliği (sınıf içi disiplin ve problem davranışlarla başa çıkma), ve 3) İşbirliği Yeterliği (aileler, diğer uzmanlar ve idare ile etkili iletişim ve koordinasyon). Keleş ve arkadaşlarının çalışması, bu boyutların Türk eğitim sistemi ve kültürü bağlamında nasıl yapılandığını incelemeyi amaçlamıştır.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışması (Keleş, Dikici-Sığırtmaç ve Dikici, 2019), psikometrik özelliklerin belirlenmesi amacıyla detaylı bir geçerlik çalışması içermektedir. Geçerlik, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı (bu durumda, öz yeterlik algısını) ne derece doğru ölçtüğünü gösterir.

Yayınlanan makalenin başlığı, geçerlik çalışmasının gerçekleştirildiğini açıkça belirtse de, kaynak metinde sayısal sonuçlar yer almamaktadır. Tipik olarak bu tür çalışmalarda, yapı geçerliğini belirlemek için Faktör Analizi (Açımlayıcı ve Doğrulayıcı) kullanılmıştır. Ayrıca, ölçeğin ilgili diğer yapılarla (örneğin, öğretmen tutumları veya mesleki deneyim) olan ilişkisini incelemek için ölçüt bağımlı geçerlik yöntemleri de kullanılmış olabilir. Öğretmenlerin öz yeterlik algılarının teorik yapıyla tutarlı olduğunu göstermek amacıyla uzman görüşleri (kapsam geçerliği) de alınmıştır.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçeğin tutarlılık ve kararlılık derecesini ifade eder; yani aynı koşullar altında tekrar uygulandığında benzer sonuçlar verme yeteneğidir. Keleş ve arkadaşlarının çalışması, ölçeğin güvenirlik özelliklerini de araştırmıştır.

Güvenirlik analizlerinde genellikle iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) hesaplanmıştır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda ne kadar uyumlu olduğunu gösterir. Ayrıca, ölçeğin zaman içinde kararlılığını test etmek için test-tekrar test güvenirlik yöntemlerinin de kullanılmış olması beklenmektedir. Bu psikometrik çalışmalar, ölçeğin bilimsel araştırmalarda ve uygulamada kullanılabilecek düzeyde güvenilir olduğunu kanıtlamayı amaçlamıştır.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını ortaya koymak ve kuramsal olarak beklenen boyutları doğrulamak için Faktör Analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, öğretmenlerin kaynaştırma öz yeterlik algısının tek bir genel faktörden mi yoksa birden fazla ilişkili alt boyuttan mı oluştuğunu belirlemiştir.

Ölçeğin geliştirme aşamasında, verilerin faktör yapısına uygunluğunu incelemek üzere Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmış, ardından elde edilen yapının farklı bir örneklem grubu üzerinde Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilerek yapısal geçerliği güçlendirilmiştir. Bu süreç, ölçeğin kuramsal temellere uygun, sağlam ve yorumlanabilir alt boyutlara sahip olduğunu göstermeyi amaçlamıştır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: Dereceleme Ölçeği (Derecelendirme formatı orijinal kaynakta belirtilmemiştir, ancak öz yeterlik ölçekleri genellikle Likert tipi dereceleme kullanır.)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Okul Öncesi Öğretmenleri

Yaş Grubu: Yetişkin (Meslek sahibi öğretmenler)

Popülasyon Detayları: Türkiye’de okul öncesi kaynaştırma sınıflarında aktif olarak görev yapan öğretmenler.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-Report) temelli bir psikometrik araçtır. Öğretmenler, kaynaştırma uygulamalarına dair farklı senaryolar veya yeterlik alanları hakkındaki inançlarını belirtilen dereceleme aralığında puanlarlar.

Anahtar Kelimeler

Okul Öncesi Öğretmenliği, Öğretmen Yeterliği, Öz Yeterlik Algısı, Erken Çocukluk Özel Eğitimi, Psikometrik Özellikler, Faktör Analizi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut değil (Kaynakta belirtilmemiştir.)

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Oğuz KELEŞ: [email protected]

Yazışma Adresi: Makalenin yayınlandığı dönemde yazarların bağlı bulunduğu akademik kurumlar (Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi referans alınarak).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Keleş, Dikici-Sığırtmaç ve Dikici tarafından 2019 yılında yayımlanan akademik bir makale kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin ticari kullanımı veya telif durumu hakkında kesin bilgi için sorumlu yazar Oğuz Keleş ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar genellikle izin alınarak ücretsiz olabilir.

Sorumlu Yazar: Oğuz KELEŞ

Kaynaklar

Keleş, O., Dikici-Sığırtmaç, A. ve Dikici, A. (2019). Okul öncesi kaynaştırma sınıfı öğretmenlerinin öz yeterlik (algı) ölçeği geçerlik güvenirlik çalışması. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 39(1), 193-210.

Makalenin orijinal PDF dosyası şu adresten indirilebilir: okul-oncesi-kaynastirma-sinifi-ogretmenlerinin-oz-yeterlik-algi-olcegi-toad.pdf

Makalenin dergi bağlantısı: gefad.gazi.edu.tr

Okul Öncesi Kaynaştırma Sınıfı Öğretmenlerinin Öz Yeterlik (Algı) Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Bu akademik ölçek girişine ait kaynak içerikte (Source Content) ölçeğin maddeleri (soru listesi) sunulmamıştır. Maddelerin tam listesi için lütfen Keleş, Dikici-Sığırtmaç ve Dikici (2019) tarafından yayımlanan orijinal makaleye başvurunuz.