Okul Öncesi Davranış Sorunları Tarama Ölçeği

Özet

Okul Öncesi Davranış Sorunları Tarama Ölçeği (ODSTÖ), okul öncesi dönemdeki (3-6 yaş) çocuklarda görülen davranış sorunlarını erken dönemde taramak ve saptamak amacıyla geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Ölçek, özellikle Türk çocuk popülasyonu üzerinde geçerlilik ve güvenilirlik çalışmaları yapılarak psikometrik özelliklerinin belirlendiği, geliştirme türünde bir araçtır. Bu ölçek, erken müdahale gerektirebilecek çok boyutlu davranış özelliklerinin belirlenmesinde önemli bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Okul Öncesi, Davranış Sorunları, Tarama Ölçeği, Erken Çocukluk, Psikometrik Özellikler, Türkiye.

Yazarlar

Pınar Kanıkılıçer

Amaç

Okul Öncesi Davranış Sorunları Tarama Ölçeği’nin temel amacı, 3 ila 6 yaş aralığındaki çocuklarda gözlemlenen potansiyel davranışsal zorlukları ve sorunları sistematik bir biçimde taramaktır. Bu tarama, eğitimcilerin ve ruh sağlığı uzmanlarının erken müdahale stratejileri geliştirmesine zemin hazırlar.

Ölçek, davranış sorunlarının erken tespiti sayesinde, çocukların sosyal ve duygusal gelişimlerini desteklemeyi hedeflemektedir. Araştırmacılar için okul öncesi dönem davranışsal özelliklerini incelemede standart ve güvenilir bir veri toplama aracı sunmaktadır.

Yapı

Ölçek, okul öncesi dönem çocuklarında yaygın olarak karşılaşılan ve gelişimsel risk teşkil edebilecek çok boyutlu davranışsal zorluklar yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle içselleştirilmiş (kaygı, depresyon) ve dışsallaştırılmış (saldırganlık, hiperaktivite) sorun alanlarını kapsamaktadır.

Yapılan geçerlik çalışmaları, ölçülen özelliğin örneklemin seçildiği evrende çok boyutluluk özelliği taşıdığını göstermektedir. Bu, ODSTÖ’nün tek bir genel davranış sorunundan ziyade, farklı davranışsal alt boyutları tespit etme yeteneğine işaret eder.

Geçerlik

ODSTÖ’nün geçerlilik çalışması, ölçeğin 3-6 yaş aralığındaki Türk öğrencilerden toplanan veriler üzerinden nasıl bir faktör yapısı sergilediğini incelemiştir. Yapılan analizler, test maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı ne derece temsil ettiğini belirlemeye odaklanmıştır.

Yapı geçerliliğini destekleyen analizlerde, Kaiser-Meyer-Olkin (KMO Değeri) .925 olarak yüksek bulunmuştur. Ayrıca, Bartlett Küresellik Testi değeri 8953.253 olarak belirlenmiş ve bu değer istatistiksel olarak anlamlı (p < .001) bulunmuştur. Bu sonuçlar, verilerin faktör analizine uygun olduğunu ve ölçeğin güçlü bir yapısal geçerliliğe sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Güvenilirlik çalışmaları, ölçeğin iç tutarlılık (internal consistency) ve iç homojenite analizleri üzerinden yürütülmüştür. Elde edilen bulgular, ölçek maddelerinin tutarlı ve aynı yapıyı ölçme eğiliminde olduğunu göstermektedir.

Testin maksimum iç tutarlığı, yaygın olarak kullanılan Cronbach Alfa katsayısı ile (.92) olarak belirlenmiştir. Bu yüksek değer, ölçeğin mükemmel düzeyde bir iç tutarlılığa sahip olduğunu işaret eder. Ek olarak, madde-toplam korelasyonlarının hesaplanması sonucunda, tüm maddelerin toplam puan ile pozitif yönde ve p<.001 düzeyinde istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki gösterdiği tespit edilmiştir. Bu durum, maddelerin ölçeğin bütününe katkısının yüksek olduğunu destekler.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını incelemek amacıyla yapılan analizlerde, verilerin çok boyutlu yapısının belirlenmesi hedeflenmiştir. KMO değerinin .925 gibi yüksek bir seviyede çıkması, örneklem büyüklüğünün ve değişkenler arasındaki korelasyonların faktör analizi için son derece uygun olduğunu göstermektedir. Bartlett’s Küresellik Testi’nin anlamlılığı (8953.253; p<.001) da bu uygunluğu desteklemektedir.

Bu istatistiksel sonuçlar, Okul Öncesi Davranış Sorunları Tarama Ölçeği’nin tek bir yapıdan ziyade, okul öncesi davranış sorunlarının karmaşık ve çok yönlü doğasını yansıtan birden fazla faktörden oluştuğunu ortaya koymaktadır.

Araç

Test Type: Geliştirme

Format: Derecelendirme (4’lü Likert benzeri ölçekleme sistemi)

Language Available: Türkçe

Population Group: Okul Öncesi Öğrencileri

Age Group: 3-6 yaş

Population Details: Türkiye’de okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden çocuklar.

Test Methodology: Öğretmen veya ebeveyn raporlamasına dayalı tarama ölçeği.

Anahtar Kelimeler

ODSTÖ, Çocuk Psikolojisi, Davranışsal Tarama, Güvenilirlik, Geçerlilik, İç Tutarlılık.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2005 yılında Pınar Kanıkılıçer tarafından yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım izinleri ve telif hakları, ilgili akademik kurum (Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü) ve yazarın kendisi tarafından belirlenmektedir. Testin orijinal yayınına Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF versiyonu aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: okul-oncesi-davranis-sorunlari-tarama-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Kanıkılıçer, P. (2005). Okul öncesi davranış sorunları tarama ölçeği:Geçerlilik güvenilirlik çalışması (Yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

• Tez Bağlantısı: tez.yok.gov.tr

Okul Öncesi Davranış Sorunları Tarama Ölçeği Maddeleri

Ölçeğin orijinal maddeleri bu kaynakta sağlanmamıştır. Ancak, derecelendirme formatı 4 seçenekli bir Likert tipi ölçek olarak tasarlanmıştır. Bu derecelendirme seçenekleri, davranışın gözlemlenme sıklığına veya yeterliliğine dair bir yargı sunmaktadır:

• son derece yeterli
• yeterli
• çok yeterli değil
• hiç yeterli değil