Okul Öncesi Sosyal Davranış Ölçeği

Özet

Okul Öncesi Sosyal Davranış Ölçeği, okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden çocukların sosyal davranışlarını değerlendirmek amacıyla uyarlanmış psikometrik bir araçtır. Ölçek, çocukların hem olumlu sosyal yeterliliklerini hem de olası sosyal uyum problemlerini (içselleştirilmiş ve dışsallaştırılmış davranışlar) öğretmen görüşleri üzerinden ölçmeyi amaçlar. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, 2008 yılında A. Karakuş tarafından yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilmiş olup, özellikle öğretmen formunun geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmıştır. Bu adaptasyon çalışması, ölçeğin Türk kültürüne uygunluğunu ve okul ortamında kullanılabilirliğini tespit etmeyi hedeflemiştir.

Anahtar Kelimeler

Okul öncesi, sosyal davranış, sosyal yeterlilik, uyarlama, öğretmen formu, psikometrik özellikler, çocuk gelişimi.

Yazarlar

Karakuş, A. (Uyarlayan)

Amaç

Okul Öncesi Sosyal Davranış Ölçeği’nin temel amacı, 3 ila 6 yaş arasındaki çocukların sosyal etkileşim ve davranış örüntülerini sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Bu ölçek, öğretmenlerin gözlem ve deneyimlerine dayanarak çocukların akranlarıyla ve yetişkinlerle olan ilişkilerinde sergiledikleri prososyal davranışların ve sosyal problemlerin sıklığını ve şiddetini belirlemeye yardımcı olur.

Ölçek, erken çocukluk döneminde sosyal ve duygusal gelişimi desteklemek için risk altındaki çocukların erken teşhis edilmesinde kritik bir rol oynar. Elde edilen veriler, eğitimcilerin ve ruh sağlığı profesyonellerinin bireyselleştirilmiş eğitim planları (BEP) veya sosyal beceri müdahale programları geliştirmelerine olanak tanır.

Yapı

Ölçek, genellikle iki ana boyut altında toplanan kapsamlı bir sosyal davranış yapısını ölçmektedir: Sosyal Yeterlilik (Prosocial davranışlar, işbirliği, iletişim becerileri) ve Sosyal Uyum Problemleri (Saldırganlık, içe kapanıklık, kaygı gibi dışsallaştırılmış ve içselleştirilmiş sorunlar).

Ölçeğin dayandığı temel psikolojik yapı, çocukların okul ortamındaki sosyal işlevselliğidir. Bu, sadece olumlu becerilerin varlığını değil, aynı zamanda sosyal ortama adaptasyonu engelleyen davranışların yokluğunu veya düşüklüğünü de içerir. Adaptasyon çalışmasında, bu yapıların Türk kültürü bağlamında tutarlılığının incelenmesi hedeflenmiştir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe adaptasyonu olan Karakuş (2008) çalışmasında, orijinal ölçeğin ölçtüğü yapıyı doğru bir şekilde ölçüp ölçmediğini belirlemek amacıyla çeşitli geçerlik analizleri yapılmıştır. Spesifik geçerlik katsayıları bu kaynakta sunulmamış olsa da, bir uyarlama çalışmasının temel adımları arasında içerik geçerliği (uzman görüşleri) ve yapı geçerliği (faktör analizi) bulunmaktadır.

Yapı geçerliğinin incelenmesi, ölçeğin alt boyutlarının teorik beklentilerle uyumlu olup olmadığını ortaya koyar. Genellikle bu tür ölçeklerde, eş zamanlı geçerlik (benzer yapıları ölçen diğer ölçeklerle korelasyon) yöntemleri de kullanılarak ölçeğin geçerliği desteklenmektedir.

Güvenirlik

Karakuş (2008) tarafından yürütülen adaptasyon çalışmasında, Okul Öncesi Sosyal Davranış Ölçeği’nin öğretmen formunun iç tutarlılığını ve zamana karşı kararlılığını incelemek için güvenirlik çalışmaları gerçekleştirilmiştir.

Güvenirlik analizleri genellikle Cronbach Alfa (iç tutarlılık katsayısı) ve test-tekrar test yöntemlerini içerir. Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir; test-tekrar test güvenilirliği ise ölçümün farklı zamanlarda stabil kaldığını kanıtlar.

Faktör Analizi

Okul Öncesi Sosyal Davranış Ölçeği’nin uyarlama sürecinde faktör analizi (Açıklayıcı veya Doğrulayıcı) kullanılarak ölçeğin orijinal yapısının Türkçe örneklemde de korunup korunmadığı incelenmiştir. Bu analiz, ölçeğin hangi davranış boyutlarını (örneğin, Saldırganlık, İçe Kapanıklık, İşbirliği) ölçtüğünü ve bu boyutların birbirinden ayrışma derecesini belirler.

Faktör analizi sonuçları, öğretmen formunun çok boyutlu yapısını destekleyerek, sosyal davranışın tek bir genel puan yerine, belirli alt bileşenler üzerinden değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Bu durum, ölçeğin klinik ve eğitimsel uygulamalarda daha spesifik müdahalelere rehberlik etmesini sağlar.

Araç

Test Tipi: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Öğretmen Formu (Gözlem Temelli Derecelendirme Ölçeği)

Language Available: Türkçe (Uyarlama), Orijinal dil (Bilinmiyor, muhtemelen İngilizce)

Population Group: Okul Öncesi Çocuklar

Age Group: 3-6 yaş aralığı (Okul öncesi dönemi)

Population Details: Türkiye’deki resmi ve özel okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden çocuklar.

Test Methodology: Ölçek, öğretmenin belirli bir süre boyunca gözlemlediği çocuğun davranışlarını, frekans veya şiddet üzerinden derecelendirmesi esasına dayanır.

Anahtar Kelimeler

Erken çocukluk, sosyal beceri, davranış problemleri, öğretmen değerlendirmesi, psikometrik özellikler, Marmara Üniversitesi, yüksek lisans tezi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Sağlanmadı

Affiliation Email addresses: Sağlanmadı

Correspondence Address: Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul (Adaptasyon çalışmasının yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin adaptasyon çalışması 2008 yılında tamamlanmıştır. Ölçek, bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirildiği için akademik ve araştırma amaçlı kullanımlarda genellikle tez sahibinden izin alınması gerekmektedir. Ticari kullanım veya lisans ücretleri hakkında bilgi bu kaynakta mevcut değildir.

Bu çalışmanın tam metnine Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr. Ayrıca, ölçeğin PDF dosyası da mevcuttur. Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: okul-oncesi-sosyal-davranis-olcegi-toad.pdf.

Kaynaklar

• Karakuş, A. (2008). Okul Öncesi Sosyal Davranış Ölçeği öğretmen formunun güvenirlik ve geçerlik çalışması (Yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

• Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (2008). Teze Erişim Adresi: tez.yok.gov.tr

• Okul Öncesi Sosyal Davranış Ölçeği PDF Dosyası: okul-oncesi-sosyal-davranis-olcegi-toad.pdf

Okul Öncesi Sosyal Davranış Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, sağlanan kaynak içerikte mevcut değildir. Bu nedenle maddeler buraya eklenememiştir.