Okul Çocuklarına Yönelik Yaralanma Tutum Ölçeği

Özet

Okul Çocuklarına Yönelik Yaralanma Tutum Ölçeği (OÇYYTÖ), okul çağındaki çocukların yaralanmalara yönelik tutumlarını, algılarını ve inançlarını ölçmek amacıyla uyarlanmış psikometrik bir araçtır. Ölçeğin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması Koca ve Uysal-Toraman (2019) tarafından yapılmıştır. Orijinal olarak İngilizce olan ölçek, titiz bir çeviri-geri çeviri sürecinden geçirilerek dilsel eşdeğerliği sağlanmıştır.

Ölçek, yapı geçerliğini belirlemek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak analiz edilmiştir. Nihai hali 15 maddeden ve 6’lı Likert tipi derecelendirmeden oluşmaktadır. Yapılan faktör analizi sonucunda ölçek; Kırılganlık/Ciddiyet, Kader ve Önlenebilirlik olmak üzere üç alt boyutta toplanmıştır. Güvenirlik analizleri, alt boyutların yüksek iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Okul çocukları, yaralanma tutumu, psikometri, geçerlik, güvenirlik, faktör analizi, Açımlayıcı Faktör Analizi, adaptasyon, okul kazaları.

Yazarlar

Bennur KOCA, Aysun Uysal-Toraman.

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, 8-12 yaş grubu ilköğretim çağındaki çocukların yaralanma, kaza ve risklere karşı geliştirdikleri bilişsel ve duygusal tutumları güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Çocukların yaralanma algılarını belirlemek, riskli davranışları anlamak ve bu davranışları önlemeye yönelik eğitim stratejileri geliştirmek için hayati önem taşımaktadır.

Türkçe uyarlama çalışması, özgün ölçeğin kültürel bağlama uygunluğunu ve psikometrik özelliklerini test ederek, Türkiye’deki okul popülasyonunda yaralanma önleme çalışmalarına bilimsel bir katkı sağlamayı hedeflemiştir.

Yapı

Okul Çocuklarına Yönelik Yaralanma Tutum Ölçeği, çocukların yaralanmaların nedenleri ve sonuçları hakkındaki inançlarını yansıtan üç temel alt boyuttan oluşan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu boyutlar, çocukların kaza ve yaralanmalar üzerindeki kontrol algılarını ve sonuçların ciddiyetini değerlendirir.

Ölçeğin alt boyutları şunlardır:

• Kırılganlık/Ciddiyet: Çocukların yaralanma olasılığını (kırılganlık) ve bu yaralanmaların potansiyel sonuçlarının ağırlığını (ciddiyet) nasıl algıladığını ölçer. Yapılan faktör analizi sonucunda bu iki kavram tek bir alt boyutta birleşmiştir.
• Kader: Yaralanmaların kaçınılmaz, dışsal güçler veya şans eseri meydana gelen, kişisel kontrolün ötesindeki olaylar olduğu inancını değerlendirir.
• Önlenebilirlik: Çocukların yaralanmaların kişisel önlemler ve güvenli davranışlar yoluyla engellenebileceği yönündeki inanç düzeylerini ölçer.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, dil geçerliği, kapsam geçerliği ve yapı geçerliği olmak üzere kapsamlı bir şekilde incelenmiştir.

• Dil Geçerliği: Geçerlik süreci, çeviri-geri çeviri yönteminden yararlanılarak titizlikle yürütülmüştür. Ölçek, hem İngilizce ve Türkçe bilen uzmanlar hem de dil bilimciler tarafından bağımsız olarak çevrilmiş ve özgün formu ile karşılaştırılmıştır. Maddelerin anlaşılırlığını test etmek amacıyla 8-12 yaş grubundaki 30 öğrenci ile pilot uygulama yapılmış ve dilsel eşdeğerlik sağlanmıştır.
• Kapsam Geçerliği: Kapsam geçerliği, Halk Sağlığı, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı öğretim üyeleri, ilköğretim öğretmenleri ve psikologlar dahil olmak üzere, çocukluk döneminde kaza ve yaralanma konusunda çalışan sekiz uzmanın görüşleri alınarak sağlanmıştır. Madde bazında Kapsam Geçerlik İndeksi (KGI) başlangıçta .625 – 1.00 aralığında hesaplanmıştır. Uzman görüşleri doğrultusunda revize edilen maddeler sonrası, tüm maddeler için KGI değeri 1.00 olarak belirlenerek kapsam geçerliği mükemmel düzeyde sağlanmıştır.
• Yapı Geçerliği: Yapı geçerliğini belirlemek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA uyum indeksleri, modelin veriye yüksek düzeyde uyum sağladığını göstermiştir: $chi^2/df = 1.98$; RMSEA = .051; AGFI= .94; GFI = .94; CFI = .98 ve SRMR = .050. Bu değerler, üç faktörlü yapının kabul edilebilir düzeyde olduğunu teyit etmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri madde-toplam puan korelasyonları ve Cronbach Alfa katsayıları ile değerlendirilmiştir. Analizlerin başlangıcında, bazı maddeler (2, 16, 19 ve 13. maddeler) alt boyut toplam puanları ile negatif veya düşük pozitif korelasyon gösterdiği için testten çıkarılmıştır.

Maddelerin çıkarılması sonrasında alt boyutlar için güvenirlik analizleri yeniden yapılmış ve iç tutarlılık katsayılarında önemli iyileşmeler gözlenmiştir. Yeniden hesaplanan Cronbach Alfa ($alpha$) değerleri, ölçeğin alt boyutlarının güvenilir olduğunu kanıtlamaktadır:

• Kader Alt Boyutu: $alpha = .92$
• Ciddiyet Alt Boyutu: $alpha = .71$
• Kırılganlık Alt Boyutu: $alpha = .80$

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliliğini incelemek amacıyla yapılan faktör analizlerinde, örneklem yeterliliği için Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) değeri .90 ve Barlett testi sonucu ($chi^2 = 2199.918, p = .001$) yüksek düzeyde anlamlı bulunmuştur. AFA, özdeğeri 1’in üzerinde olan üç faktörlü bir yapıyı ortaya çıkarmıştır.

Faktör analizi sonuçlarına göre ölçek, orijinal yapısından farklı olarak yeniden gruplanmıştır. Özellikle “ciddiyet” alt boyutuna ait 3, 11 ve 14. maddeler “kırılganlık” boyutu altında toplanmış ve bu yeni alt boyut “Kırılganlık/Ciddiyet” olarak adlandırılmıştır. Bu yeniden düzenleme sonucunda ölçek, 15 maddeden oluşan son halini almıştır.

Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilen nihai 15 maddelik yapının faktör yükleri kabul edilebilir düzeydedir. Kırılganlık/Ciddiyet alt boyutuna ait maddelerin faktör yükleri .76 ile .82 arasında, Kader alt boyutuna ait maddelerin faktör yükleri .54 ile .70 arasında, Önlenebilirlik alt boyutuna ait maddelerin faktör yükleri ise .51 ile .66 arasında değişmektedir. Maddelere ait $R^2$ değerleri .26 ile .67 aralığında saptanmıştır.

Araç

Test Tipi: Uyarlama

Format: Ölçek 15 maddeden oluşmaktadır ve 6’lı derecelendirme (Likert tipi) kullanılarak yanıtlanmaktadır. Maddeler üç alt boyutta toplanmıştır.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Okul Çocukları

Yaş Grubu: 8-12 yaş grubu

Popülasyon Detayları: İlköğretim çağındaki öğrenciler.

Test Metodolojisi: 6’lı derecelendirme (Örneğin: Kesinlikle Katılmıyorum’dan Kesinlikle Katılıyorum’a kadar uzanan Likert tipi ölçek).

Anahtar Kelimeler

Yaralanma, tutum, kırılganlık, ciddiyet, kader inancı, önlenebilirlik, psikometrik özellikler, okul güvenliği, uyarlama çalışması.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Bennur KOCA

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri Yok

Bağlantılı Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Veri Yok

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması 2019 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve izinleri hakkında sorumlu yazar Bennur KOCA ile e-posta aracılığıyla iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF formu aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

The original PDF can be downloaded here: okul-cocuklarina-yonelik-yaralanma-tutum-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Koca, B., ve Uysal-Toraman A. (2019). Okul Çocuklarına Yönelik Yaralanma Tutum Ölçeği’nin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirliği. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisİ, 12(1), 57-66. (Makale Linki: deuhyoedergi.org)

[quads id=5]

Okul Çocuklarına Yönelik Yaralanma Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kaynak içerikte ölçeğin 15 maddelik son hali açıkça listelenmemiştir. Ancak geçerlik ve güvenirlik çalışmaları sonucunda ölçekte kalan madde sayısı 15 olarak belirtilmiştir.

Geçerlik ve güvenirlik analizleri sırasında çıkarılan maddeler ve nihai alt boyut dağılımları şöyledir:

• Çıkarılan Maddeler (Güvenirlik analizi sonucu): Madde 2, Madde 16, Madde 19, Madde 13.
• Nihai Kırılganlık/Ciddiyet Alt Boyutu Maddeleri: 3, 5, 11, 12, 14, 18.
• Nihai Kader Alt Boyutu Maddeleri: 1, 4, 6, 7, 10.
• Nihai Önlenebilirlik Alt Boyutu Maddeleri: 8, 9, 15, 17.