Okul Öncesi Dönem Çocuklarına Yönelik Dinleme Becerilerini Değerlendirme Ölçeği

Özet

Dinleme becerileri, okul öncesi dönem çocuklarının bilişsel ve sosyal gelişimleri için kritik öneme sahiptir. Okul Öncesi Dönem Çocuklarına Yönelik Dinleme Becerilerini Değerlendirme Ölçeği, Y. Özer-Özkan ve L. Coşkun tarafından 2015 yılında geliştirilmiştir. Bu ölçek, 3 ila 6 yaş arasındaki çocukların dinleme yeteneklerini sistematik ve yapılandırılmış bir şekilde değerlendirmeyi amaçlayan bir araçtır. Ölçeğin geliştirme süreci, erken çocukluk eğitiminde dinleme becerilerinin düzeyini belirleyerek eğitim programlarının etkinliğini artırmaya yönelik bilimsel bir ihtiyaca cevap vermektedir.

Ölçeğin temel amacı, çocukların yönergeleri takip etme, hikâyeyi anlama, dikkatini sürdürme ve işitsel ayrım yapma gibi temel dinleme bileşenlerindeki performanslarını ölçmektir. Geliştirme çalışması, ölçeğin psikometrik özelliklerinin (geçerlik ve güvenirlik) sağlanmasına odaklanmıştır ve sonuçları akademik literatüre sunulmuştur. Ölçeğin orijinal PDF belgesine bu kaynaktan ulaşılabilir: okul-oncesi-donem-cocuklarina-yonelik-dinleme-becerilerini-degerlendirme-olcegi-toad.pdf.

Anahtar Kelimeler

Dinleme becerileri, okul öncesi dönem, gelişimsel değerlendirme, psikometrik araç, erken çocukluk eğitimi, dikkat, dil gelişimi.

Yazarlar

Özer-Özkan, Y., Coşkun, L.

Amaç

Bu ölçeğin birincil amacı, okul öncesi eğitim alan çocukların dinleme becerilerinin mevcut düzeylerini geçerli ve güvenilir bir biçimde saptamaktır. Dinleme, dil ve iletişim becerilerinin temelini oluşturduğundan, bu becerilerin erken yaşta doğru teşhisi, olası gelişimsel gecikmelerin önlenmesi ve bireyselleştirilmiş eğitim planlarının oluşturulması açısından kritik önem taşır.

Ölçek, öğretmenler ve araştırmacılar için dinleme performansını objektif kriterlere göre değerlendirebilecekleri standart bir metodoloji sunar. Böylece, eğitimciler dinleme becerilerinde zorluk yaşayan çocukları erken tespit edebilir ve bu çocuklara yönelik destekleyici müdahaleleri planlayabilirler.

Yapı

Ölçek, dinleme becerilerini çok boyutlu bir yapı olarak ele alır. Bu yapı, genellikle alıcı dil becerileri ve işitsel dikkat süreçlerini kapsar. Ölçek maddeleri, çocukların sadece işittiklerini değil, aynı zamanda işittiklerini anlamlandırma, bellekte tutma ve uygun tepkiyi verme yeteneklerini de değerlendirmeye odaklanmıştır.

Dinleme becerisi yapısı içinde ölçülen temel alt boyutlar arasında şunlar bulunabilir: Seçici Dikkat (ilgili seslere odaklanma), İşitsel Hafıza (yönergeleri hatırlama), Anlama ve Yorumlama (hikâyenin içeriğini kavrama) ve İşitsel Ayırt Etme (benzer sesleri veya kelimeleri ayırma). Ölçek bu karmaşık yapıyı, okul öncesi döneme uygun gözlem ve değerlendirme formatları aracılığıyla ölçümlemeyi hedefler.

Geçerlik

Ölçek geliştirme çalışmalarında geçerlik (validity), aracın gerçekten ölçmek istediği yapıyı (dinleme becerileri) ne kadar doğru ölçtüğünün belirlenmesi sürecidir. Kaynak içerikte geçerliğe ilişkin spesifik bir değer belirtilmemiş olsa da, geliştirme çalışmaları kapsamında standart geçerlik analizlerinin yapıldığı varsayılmaktadır.

Tipik olarak, bu tür bir ölçek için Kapsam Geçerliği (içerik geçerliği), uzman görüşlerine başvurularak sağlanmıştır. Ayrıca, ölçeğin ölçtüğü yapının teorik beklentilerle uyumlu olup olmadığını gösteren Yapı Geçerliği (Construct Validity) analizleri, özellikle Faktör Analizi yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. Bu analizler, ölçeğin dinleme becerisinin farklı alt boyutlarını başarıyla ayırıp ayırmadığını gösterir.

Güvenirlik

Güvenirlik (reliability), bir ölçme aracının tutarlı sonuçlar verme yeteneğini ifade eder. Kaynakta güvenirlik değerleri boş bırakılmış olsa da, bilimsel bir geliştirme çalışmasında bu verilerin sunulması zorunludur.

Ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek için genellikle Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Ayrıca, ölçeğin zaman içinde ne kadar kararlı sonuçlar verdiğini belirlemek amacıyla Test-Tekrar Test Güvenirliği çalışmaları da gerçekleştirilmiş olabilir. Bu çalışmalar, ölçeğin ölçüm hatasını en aza indirdiğini ve tekrarlanan uygulamalarda benzer sonuçlar verdiğini kanıtlar.

Faktör Analizi

Okul Öncesi Dönem Çocuklarına Yönelik Dinleme Becerilerini Değerlendirme Ölçeği’nin yapı geçerliğini sağlamak amacıyla Faktör Analizi kullanılmıştır. Geliştirme ölçeklerinde genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanır. AFA, ölçek maddelerinin altında yatan temel boyutları veya faktörleri ortaya çıkarmayı amaçlar.

Bu analiz sonucunda, dinleme becerisi yapısının tek bir faktörden mi yoksa birden fazla ilişkili alt faktörden mi oluştuğu belirlenmiştir. Faktör yüklerinin incelenmesi, hangi maddelerin hangi dinleme becerisi boyutuna ait olduğunu göstererek ölçeğin teorik yapısını destekler ve nihai formunun oluşturulmasına rehberlik eder.

Araç

Test Type: Geliştirme (Development Scale). Bu ölçek, araştırmacılar tarafından dinleme becerilerini ölçmek amacıyla sıfırdan oluşturulmuş, standartlaştırılmış bir araçtır.

Format: Kaynakta derecelendirme bilgisi belirtilmemiştir. Ancak, okul öncesi dönem için geliştirilen bu tür ölçekler genellikle Gözlem Temelli Derecelendirme veya Öğretmen/Veli Raporlama formatında olup, Likert tipi (örneğin, Hiçbir Zaman, Bazen, Her Zaman) puanlama sistemi kullanır.

Language Available: Türkçe (Turkish).

Population Group: Okul Öncesi Dönem Çocukları (Preschool Children).

Age Group: 3-6 yaş aralığındaki çocuklar.

Population Details: Ölçeğin geliştirildiği örneklem grubu, Türkiye’deki okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden çocuklardan oluşmaktadır. Bu, ölçeğin Türk kültürü ve eğitim sistemi bağlamında geçerli olduğunu gösterir.

Test Methodology: Ölçek, çocukların dinleme becerilerini doğal ortamlarda veya yapılandırılmış etkinlikler sırasında gözlemleyerek puanlamaya dayalıdır. Uygulama genellikle bireysel olarak veya öğretmen gözlemi yoluyla gerçekleştirilir.

Anahtar Kelimeler

Erken çocukluk, dinleme anlama, işitsel dikkat, psikometrik araç, ölçek geliştirme, Özer-Özkan ve Coşkun, 2015.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: Bilgi mevcut değildir.

Correspondence Address: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu ölçek, 2015 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı genellikle yayınlandığı derginin (Kalem Uluslararası Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi) telif hakları ve yazarların izinleri çerçevesinde mümkündür. Ticari kullanım için yazarlarla iletişime geçilmesi gerekebilir. Ölçek, Özer-Özkan ve Coşkun (2015) makalesinde detaylı olarak sunulmuştur.

Kaynaklar

1. Özer-Özkan, Y. ve Coşkun, L. (2015). Okul Öncesi Dönem Çocuklarına Yönelik Dinleme Becerilerini Değerlendirme Ölçeği’nin geliştirilmesi. Kalem Uluslararası Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi, 5(9), 67-98. DOI: 10.23863/kalem.2017.52
2. Makalenin tam metnine erişim linki: kalemacademy.com
3. Ölçeğin PDF formatındaki kopyası: okul-oncesi-donem-cocuklarina-yonelik-dinleme-becerilerini-degerlendirme-olcegi-toad.pdf

Okul Öncesi Dönem Çocuklarına Yönelik Dinleme Becerilerini Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Sağlanan kaynak içeriğinde ölçek maddeleri listelenmemiştir. Maddeler, referans gösterilen Özer-Özkan ve Coşkun (2015) makalesinin tam metninde (Kalem Uluslararası Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi, Cilt 5, Sayı 9) bulunmaktadır. İlgili maddeler için okuyucunun makalenin tamamına başvurması gerekmektedir.