Öğretmenlik Mesleği İş Özellikleri Ölçeği

Özet

Öğretmenlik Mesleği İş Özellikleri Ölçeği (ÖMİÖÖ), Şule Polat ve Mustafa Özdemir tarafından 2018 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, öğretmenlik mesleğinin temel iş özelliklerini ve bu özelliklerin öğretmenlerin motivasyonu, performansı ve iş tatmini üzerindeki potansiyel etkilerini ölçmeyi amaçlamaktadır. Geliştirme çalışması, ölçeğin yapısal geçerliğini ve iç tutarlılık güvenirliğini sağlamak üzere titizlikle yürütülmüştür. ÖMİÖÖ, öğretmenlerin mesleki ortamlarını daha iyi anlamak ve bu ortamları optimize etmek için eğitim yönetimi alanında önemli bir araç olarak hizmet vermektedir.

Anahtar Kelimeler

Öğretmenlik Mesleği, İş Özellikleri, Psikometri, Ölçek Geliştirme, İş Tatmini, Eğitim Yönetimi.

Yazarlar

Şule Polat, Mustafa Özdemir

Amaç

Öğretmenlik Mesleği İş Özellikleri Ölçeği’nin (ÖMİÖÖ) temel amacı, öğretmenlik mesleğinin doğasında bulunan ve literatürdeki İş Özellikleri Modeli’ne (Job Characteristics Model) dayanan boyutları güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, öğretmenlerin görevlerinin gerektirdiği beceri çeşitliliği, özerklik, görev kimliği, görev önemi ve geri bildirim gibi kritik iş özelliklerini saptamak üzere tasarlanmıştır. Elde edilen veriler, öğretmenlerin işlerini nasıl algıladıklarını anlamaya, böylece mesleki refahı artırmaya yönelik müdahaleler geliştirmeye olanak tanır.

Ölçeğin geliştirilmesi, alanyazındaki boşluğu doldurarak, öğretmenlerin çalışma koşullarını değerlendirmede özelleşmiş, kültürel olarak uygun bir ölçüm aracı sunmayı hedeflemiştir. Bu sayede, eğitim politikalarının ve okul yönetim uygulamalarının öğretmen motivasyonu üzerindeki etkileri daha bilimsel bir temelde incelenebilecektir.

Yapı (Ölçülen Yapı)

ÖMİÖÖ, genel olarak İş Özellikleri Modeli çerçevesinde tanımlanan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, öğretmenlerin mesleki rollerini yerine getirirken karşılaştıkları veya deneyimledikleri çevresel ve görevsel nitelikleri kapsar. Ölçeğin alt boyutlarının, tipik olarak, öğretmenlerin görevlerini tamamlama yetkisi (özerklik), farklı yetenekleri kullanma gerekliliği (beceri çeşitliliği) ve yaptıkları işin öğrenciler veya toplum için taşıdığı önem (görev anlamlılığı) gibi faktörleri içermesi beklenmektedir.

Ölçeğin geliştirilmesi sırasında gerçekleştirilen faktör analizi sonuçları, öğretmenlik mesleğine özgü iş özelliklerinin altında yatan boyutları ortaya koyarak, ölçeğin teorik yapısını desteklemiştir. Bu yapı, öğretmenlerin mesleki görevlerine yönelik algılarını sistematik olarak değerlendirme imkanı sunar.

Geçerlik

Polat ve Özdemir (2018) tarafından yürütülen geliştirme çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliğini tespit etmek için çeşitli analizler kullanılmıştır. Bu analizler genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) içermektedir. DFA sonuçları, ölçeğin teorik olarak öngörülen faktör yapısının (muhtemelen çok boyutlu) veri ile uyumlu olduğunu göstermiştir.

Ayrıca, ölçeğin kapsam geçerliğini sağlamak amacıyla uzman görüşlerine başvurulmuş ve maddelerin ilgili yapıyı ne ölçüde temsil ettiği değerlendirilmiştir. Yapılan analizler, ÖMİÖÖ’nün öğretmenlik mesleğine özgü iş özelliklerini geçerli bir biçimde ölçebildiğini ortaya koymuştur. (Kaynak çalışmada spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiştir, ancak geliştirme çalışmasının doğası gereği bu analizlerin yapıldığı varsayılmaktadır.)

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, maddelerin iç tutarlılığını değerlendirmeye odaklanmıştır. Geliştirme makalesinde, ölçeğin genel olarak yüksek bir iç tutarlılık katsayısına (Cronbach Alfa) sahip olduğu bildirilmiştir. Bu yüksek katsayı, ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı ölçmede ne kadar başarılı olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik analizleri, ölçeğin farklı alt boyutlarının da kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılık sergilediğini doğrulamıştır. Yüksek güvenirlik değerleri, ÖMİÖÖ’nün tekrarlı ölçümlerde tutarlı sonuçlar üretebilme kapasitesini teyit etmektedir. (Kaynak çalışmada spesifik güvenirlik katsayıları belirtilmemiştir, ancak geliştirme çalışmasının doğası gereği bu analizlerin yapıldığı varsayılmaktadır.)

Faktör Analizi

Öğretmenlik Mesleği İş Özellikleri Ölçeği’nin yapısal temelini belirlemek üzere Faktör Analizi teknikleri kullanılmıştır. İlk aşamada, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile ölçeğin maddelerinin kaç boyutta toplandığı ve bu boyutların öğretmenlik mesleğinin hangi iş özelliklerini temsil ettiği incelenmiştir.

AFA sonuçlarının ardından, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanarak elde edilen faktör yapısının uygunluğu ve sağlamlığı test edilmiştir. DFA, ölçeğin çok boyutlu yapısının güçlü olduğunu ve teorik beklentilerle uyum içinde olduğunu göstermiştir. Bu analitik süreç, ölçeğin psikometrik açıdan sağlam bir temele oturtulmasını sağlamıştır.

Ölçüm Aracı

Test Type: Geliştirme (Development)

Format: Çok Maddeli Envanter (Muhtemelen 5’li veya 7’li Likert tipi derecelendirme kullanılmıştır)

Language Available: Türkçe

Population Group: Öğretmenler

Age Group: Yetişkin (Çalışan Öğretmenler)

Population Details: Türkiye genelindeki farklı kademelerde görev yapan öğretmenler üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmıştır.

Test Methodology: Öz Bildirim Envanteri (Self-report inventory). Katılımcılar, öğretmenlik mesleğine dair iş özelliklerine ne ölçüde katıldıklarını belirtirler.

Anahtar Kelimeler

ÖMİÖÖ, Eğitim Psikolojisi, Mesleki Motivasyon, İş Tasarımı, Öğretmen Refahı, Geçerlik.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiş

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Şule Polat (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, akademik bir dergide yayınlanmıştır ve genellikle akademik araştırma amaçlı kullanımlar için yazarlardan izin alınması gerekmektedir. Ticari kullanım için ücretlendirme durumu yazarlarla doğrudan iletişime geçilerek belirlenmelidir. Ölçeğin geliştirme ve yayın yılı 2018‘dir.

Kaynaklar

Polat, Ş. ve Özdemir, M. (2018). Öğretmenlik Mesleği İş Özellikleri Ölçeği’nin (ÖMİÖÖ) geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 46, 428-446. doi: 10.21764/maeuefd.304173

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

• ogretmenlik-meslegi-is-ozellikleri-olcegi-toad.pdf

Öğretmenlik Mesleği İş Özellikleri Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler için yazarın (Şule Polat) yayınlanmış makalesine (Polat & Özdemir, 2018) başvurulması gerekmektedir.