Öğretmenlik Mesleği İş Özellikleri Ölçeği (ÖMİÖÖ)

Özet

Öğretmenlik Mesleği İş Özellikleri Ölçeği (ÖMİÖÖ), öğretmenlerin mesleklerine ilişkin algıladıkları iş özelliklerini ölçmek amacıyla 2018 yılında Şule Polat ve Mustafa Özdemir tarafından geliştirilmiştir. Bu ölçek, öğretmenlik mesleğinin doğasında bulunan görev çeşitliliği, özerklik, geri bildirim ve işin önemi gibi kritik boyutları psikometrik olarak değerlendirmeyi hedefler. Ölçek, toplam 35 maddeden oluşmakta olup, geliştirme çalışmasında yüksek düzeyde güvenirlik (Cronbach Alfa değeri .90) ve yapısal geçerlik sergilemiştir. ÖMİÖÖ, eğitim psikolojisi ve örgütsel davranış alanlarında, öğretmenlerin iş tatmini ve motivasyon düzeylerini etkileyen faktörleri incelemek için önemli bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Öğretmenlik, İş Özellikleri, ÖMİÖÖ, Psikometri, Geçerlik, Güvenirlik, Eğitim Psikolojisi, Mesleki Gelişim.

Yazarlar

Şule Polat, Mustafa Özdemir

Amaç

Öğretmenlik Mesleği İş Özellikleri Ölçeği’nin (ÖMİÖÖ) temel amacı, öğretmenlerin kendi mesleklerine atfettikleri iş özelliklerinin boyutlarını geçerli ve güvenilir bir şekilde belirlemektir. Bu ölçek, öğretmenlerin işlerinden ne ölçüde anlam çıkardıklarını, ne kadar özerkliğe sahip olduklarını ve işlerinin sonuçları hakkında ne tür geri bildirimler aldıklarını ölçerek, öğretmenlerin motivasyon ve performansını etkileyen örgütsel faktörleri anlamaya katkı sağlamaktadır.

ÖMİÖÖ, özellikle eğitim yönetimi ve psikolojisi alanındaki araştırmacılar için, öğretmenlik mesleğinin kendine has zorluklarını ve ödüllendirici yönlerini saptamada standart bir ölçüm aracı sunar. Ölçeğin geliştirilmesi, ulusal bağlamda öğretmen iş özelliklerinin incelenmesine yönelik metodolojik bir boşluğu doldurmayı hedeflemiştir.

Yapı

ÖMİÖÖ, öğretmenlik mesleğine özgü iş özelliklerini ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Bu yapı, genellikle Hackman ve Oldham’ın İş Özellikleri Modeli’nden türetilen temel boyutları içermekle birlikte, öğretmenlik bağlamına uyarlanmış ve özelleştirilmiştir. Ölçek, 35 madde aracılığıyla öğretmenlerin işlerinin algılanan çeşitliliği, kimliği, önemi, özerkliği ve geri bildirim mekanizmalarını değerlendirir. Ölçeğin alt boyutları, öğretmenlerin işlerinin kendilerine sağladığı içsel motivasyon kaynaklarını yansıtacak şekilde tasarlanmıştır.

Geçerlik

ÖMİÖÖ’nün geçerlik çalışması, yapısal geçerliği test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Analizler sonucunda elde edilen uyum iyiliği indeksleri, ölçeğin teorik yapısının verilerle uyumlu olduğunu göstermektedir. Spesifik olarak, Ki-kare değerinin serbestlik derecesine oranı 3.22 olarak hesaplanmıştır, bu değer kabul edilebilir sınırlar içerisindedir.

Ek olarak, diğer önemli uyum iyiliği göstergeleri de referans değerler dahilinde bulunmuştur. RMSEA (Yaklaşık Hata Karekökü Ortalaması) değeri .08’in altında olup, modelin iyi bir uyuma sahip olduğunu desteklemektedir. AGFI (Düzeltilmiş Uyum İyiliği Endeksi), NFI (Normlu Uyum Endeksi), CFI (Karşılaştırmalı Uyum Endeksi), IFI (Artımlı Uyum Endeksi) ve GFI (Uyum İyiliği Endeksi) değerlerinin tamamı, alan yazındaki referans değerleri (Kaplan, 1995; Kline, 1998; Şimşek, 2007) ile tutarlılık göstermiştir. Bu kapsamlı değerlendirmeler ışığında, ÖMİÖÖ’nün yapısal olarak geçerli bir ölçme aracı olduğu sonucuna varılmıştır.

Güvenirlik

Öğretmenlik Mesleği İş Özellikleri Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenirlik düzeyi, Cronbach Alfa katsayısı hesaplanarak belirlenmiştir. Ölçeğin bütünü üzerinde yapılan hesaplamalar sonucunda, Cronbach Alfa değerinin .90 olduğu tespit edilmiştir. Bu katsayı, ölçeğin maddelerinin yüksek düzeyde homojen olduğunu ve ölçülmek istenen yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. .90 değeri, psikometrik açıdan mükemmel bir iç tutarlılık seviyesine işaret etmektedir ve ölçeğin güvenilirliğini kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

ÖMİÖÖ’nün geliştirilmesi sürecinde, ölçeğin faktör yapısını doğrulamak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA, ölçek maddelerinin, geliştiriciler tarafından öngörülen teorik alt boyutlara ne derece uyduğunu test etmiştir. Analiz sonuçları, modelin veri setine yüksek düzeyde uyum sağladığını göstermiştir. Uyum iyiliği indeksleri, özellikle RMSEA değerinin .08’in altında olması ve GFI, CFI gibi indekslerin referans değerleri sağlaması, ölçek yapısının güçlü ve sağlam olduğunu kanıtlamaktadır.

Ölçek

Test Türü: Uyarlama ve Geliştirme Çalışması

Format: 35 maddelik öz bildirim ölçeği.

Kullanılabilir Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğretmenler

Yaş Grubu: Yetişkin (Çalışan Öğretmenler)

Popülasyon Detayları: Türkiye’de görev yapan farklı branş ve kademelerdeki öğretmenler.

Test Metodolojisi: Psikometrik açıdan geçerlik ve güvenirlik analizleri (DFA ve Cronbach Alfa) kullanılarak geliştirilmiş öz bildirim ölçeğidir.

Derecelendirme: Derecelendirme türü orijinal kaynakta açıkça belirtilmemiştir, ancak psikometrik ölçek standartlarına uygun olarak Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanıldığı varsayılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

İş Özellikleri Modeli, Eğitim Yönetimi, Öğretmen Motivasyonu, Psikometrik Özellikler, Cronbach Alfa, RMSEA, Eğitim Araştırmaları.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Şule Polat

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için yazar(lar) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim e-posta adresi: [email protected]

PDF Kaynağı: Ölçeğin geliştirme çalışmasına ait orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: ogretmenlik-meslegi-is-ozellikleri-olcegi-omioo-toad.pdf

Kaynaklar

• Polat,Ş., ve Özdemir,M. (2018). Öğretmenlik Mesleği İş Özellikleri Ölçeğinin (ÖMİÖÖ) geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. 46, 428-446.
• Kaplan, D. (1995). Statistical models for the social and behavioral sciences. John Wiley & Sons.
• Kline, R. B. (1998). Principles and practice of structural equation modeling. Guilford Press.
• Şimşek, Ö. F. (2007). Yapısal Eşitlik Modellemesine Giriş: Temel İlkeler ve LISREL Uygulamaları. Ekinoks Yayıncılık.

Öğretmenlik Mesleği İş Özellikleri Ölçeği (ÖMİÖÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Toplam 35 maddeden oluşmaktadır.