Öğretmen Öz-Yeterlik Algısı Ölçeği

Özet

Öğretmen Öz-Yeterlik Algısı Ölçeği, eğitim alanında çalışan öğretmenlerin mesleki yeterliklerine dair inanç düzeylerini ölçmek amacıyla uyarlanmış psikometrik bir araçtır. Ölçeğin uyarlama ve yapı geçerliği çalışmaları, İ. A. Köse tarafından 2007 yılında tamamlanan bir yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma, ölçeğin orijinal yapısının Türk öğretmen popülasyonunda ne ölçüde geçerli ve güvenilir olduğunu sınamayı hedeflemiştir. Öz-yeterlik, öğretmenlerin mesleki görevleri (sınıf yönetimi, öğretim yöntemleri ve öğrenci motivasyonu) üzerindeki kontrol algılarını ve başarı beklentilerini yansıtan kritik bir psikolojik yapıdır.

Ölçek, öğretmenlerin kendi yeteneklerine olan bu inançlarını sistematik olarak değerlendirerek, eğitim araştırmalarına ve öğretmen yetiştirme programlarının etkinliğinin artırılmasına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Ölçek çeşidi bir uyarlama olup, geçerlik çalışmalarında özellikle yapı geçerliği üzerinde durulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Öğretmen öz-yeterlik, öz-yeterlik, yapı geçerliği, adaptasyon, psikometri, eğitim psikolojisi, öğretmen yeterlikleri, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Köse, İ. A. (Uyarlayan)

Amaç

Öğretmen Öz-Yeterlik Algısı Ölçeği’nin temel amacı, öğretmenlerin mesleki rollerini yerine getirme becerilerine dair sahip oldukları öznel inançları ve yargıları bilimsel yöntemlerle ölçmektir. Bu inançlar, öğretmenlerin sınıf içindeki davranışlarını, çaba düzeylerini ve zorluklar karşısındaki direncini doğrudan etkilediği için, ölçek eğitim psikolojisi araştırmaları için hayati önem taşımaktadır. Ölçek, özellikle öğretmenlerin öğretim stratejileri, öğrenci katılımını sağlama ve sınıf yönetimi gibi temel yeterlik alanlarındaki algılanan yeterliklerini belirlemek üzere tasarlanmıştır.

Yapı

Ölçek, kuramsal temelini Albert Bandura‘nın Sosyal Bilişsel Kuramı’ndan alan Öz-Yeterlik (Self-Efficacy) yapısını ölçmektedir. Öz-yeterlik, bireyin belirli bir eylemi veya görevi başarıyla yerine getirme yeteneğine olan kişisel inancını ifade eder. Öğretmen öz-yeterliği, öğretmenlerin zorlu öğrencilerle başa çıkma, yeni öğretim materyallerini uygulama ve öğrencilerin akademik başarısını artırma kapasitelerine olan güvenlerini kapsar.

Ölçeğin orijinal formu genellikle çok boyutludur ve adaptasyon çalışmasında bu çok boyutlu yapının (örneğin, Öğretim Etkinliği ve Kişisel Yeterlik gibi alt boyutlar) Türk örnekleminde doğrulanıp doğrulanmadığı incelenmiştir.

Geçerlik

Kaynak referansta geçerlik bilgisi doğrudan belirtilmemiştir. Ancak, Köse (2007) tarafından yürütülen uyarlama çalışmasının ana hedefi, ölçeğin yapı geçerliğini sınamaktır. Yapı geçerliği, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen psikolojik yapıyı ne ölçüde ölçtüğünü gösterir.

Bu bağlamda, uyarlama çalışmasında büyük olasılıkla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) teknikleri kullanılarak ölçeğin faktör yapısının teorik beklentilere uygunluğu test edilmiştir. Bu analizler, ölçek maddelerinin beklenen alt boyutlar altında gruplanıp gruplanmadığını ortaya koyar.

Güvenirlik

Kaynak referansta güvenirlik bilgisi “Mevcut Değil” olarak belirtilmiştir. Standart psikometrik adaptasyon süreçleri göz önüne alındığında, Köse’nin (2007) tezinde ölçeğin iç tutarlılığının ölçülmüş olması kuvvetle muhtemeldir. İç tutarlılık, genellikle Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak hesaplanır ve ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar homojen bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin birbirleriyle güçlü bir şekilde ilişkili olduğunu ve dolayısıyla güvenilir bir ölçüm sağladığını işaret eder. Güvenirlik çalışmalarında ayrıca test-tekrar test güvenirliği gibi farklı yöntemler de kullanılmış olabilir.

Faktör Analizi

Öğretmen Öz-Yeterlik Algısı Ölçeği’nin uyarlama sürecindeki en önemli aşamalardan biri faktör analizidir. Köse (2007) bu çalışmasında, ölçeğin orijinal formundaki faktör yapısının Türk öğretmen örnekleminde geçerliliğini araştırmıştır. Öz-yeterlik ölçekleri tipik olarak birden fazla faktörden oluşur; bu faktörler genellikle şunlardır:

• Öğretim Stratejileri Yeterliği
• Öğrenci Katılımı Yeterliği
• Sınıf Yönetimi Yeterliği

Yapılan faktör analizi, ölçeğin bu teorik alt boyutları ne ölçüde ayırabildiğini ve her bir maddenin hangi faktöre yüklendiğini belirleyerek, ölçeğin yapısal uygunluğunu ortaya koymuştur.

Araç

Test Type: Uyarlama

Format: Derecelendirme formatı orijinal kaynakta belirtilmemiştir. Ancak, öğretmen öz-yeterlik ölçekleri yaygın olarak 5’li veya 6’lı Likert Ölçeği kullanır (Örn: 1=Hiç Katılmıyorum, 6=Tamamen Katılıyorum).

Language Available: Türkçe

Population Group: Öğretmenler

Age Group: Yetişkin (Mesleki yaşamdaki öğretmenler)

Population Details: Ölçeğin yapı geçerliği sınaması, farklı kademelerde ve bölgelerde görev yapan öğretmen grupları üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Bireylerin kendi algılarını raporladığı (Self-Report) tipte bir psikometrik ölçektir.

Anahtar Kelimeler

Öğretmen yeterliği, yapısal eşitlik modellemesi, Cronbach Alfa, mesleki gelişim, eğitim araştırmaları, öz-yeterlik, psikometrik özellikler.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Uyarlama yazarı için mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: Mevcut Değil

Correspondence Address: Mevcut Değil (Referans olarak Ankara Üniversitesi’ndeki yüksek lisans tezi gösterilmiştir.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin uyarlama ve geçerlik çalışması 2007 yılında tamamlanmıştır. Ölçek, akademik bir yüksek lisans tezi kapsamında kullanıma sunulmuştur.

Kullanım izinleri ve ücret bilgileri için uyarlamayı yapan yazar (Köse, İ. A.) veya ilgili akademik kurum (Ankara Üniversitesi) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Tezin tamamına YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: ogretmen-oz-yeterlik-algisi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Köse, İ. A. (2007). Öğretmen Öz-Yeterlik Algısı Ölçeğinin farklı gruplarda yapı geçerliğinin sınanması (Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi, Ankara). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp adresinden edinilmiştir.

Öğretmen Öz-Yeterlik Algısı Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri orijinal kaynakta belirtilmemiştir. Ölçeğin tam içeriği ve maddeleri için, Köse (2007) tarafından hazırlanan yüksek lisans tezine başvurulması gerekmektedir. Bu tez, YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir durumdadır.