Öğretmen Adaylarının Dijital Okuryazarlık Öz-yeterliliği Ölçeği (ÖADOÖÖ)

Özet

Öğretmen Adaylarının Dijital Okuryazarlık Öz-yeterliliği Ölçeği (ÖADOÖÖ), öğretmen adaylarının dijital teknolojileri kullanma, anlama ve değerlendirme becerilerine yönelik algılanan yeterlilik düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. 2018 yılında Gürbüz Ocak ve Güler Karakuş tarafından geliştirilen bu ölçek, öğretmenlik mesleğinin gerektirdiği dijital yetkinlik alanlarında bireylerin kendilerine duydukları öz-yeterlilik inancını sistematik bir şekilde değerlendirmeyi hedeflemektedir. Ölçek, yüksek düzeyde güvenilirlik ve geçerlilik kanıtları sunarak eğitim araştırmalarında kullanıma uygunluğunu göstermiştir.

ÖADOÖÖ, toplam 35 maddeden oluşmakta olup, 5’li Likert tipi derecelendirme sistemi kullanılarak yanıtlanmaktadır. Bu ölçek, özellikle eğitim fakültelerindeki öğretmen adaylarının dijital çağın gereklerine ne ölçüde hazır olduklarını belirlemek için kritik bir öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Dijital Okuryazarlık, Öz-yeterlilik, Öğretmen Adayları, Eğitim Teknolojileri, Ölçek Geliştirme, Güvenilirlik, Geçerlilik.

Yazarlar

Gürbüz Ocak, Güler Karakuş

Amaç

ÖADOÖÖ’nün temel amacı, öğretmen adaylarının dijital okuryazarlık alanındaki yeterlilik inançlarını ölçmek için geçerli ve güvenilir bir psikometrik araç sağlamaktır. Modern eğitim ortamlarında teknolojinin entegrasyonu zorunlu hale geldiğinden, öğretmen adaylarının bu araçları etkin ve etik bir şekilde kullanma kapasitelerini değerlendirmek büyük önem taşımaktadır.

Bu ölçek, öğretmen yetiştirme programlarının dijital yetkinlik eğitimlerinin etkililiğini değerlendirmede ve adayların hangi dijital beceri alanlarında ek desteğe ihtiyaç duyduklarını tespit etmede araştırmacılara ve eğitimcilere yardımcı olmak üzere tasarlanmıştır. Ölçek, adayların kendilerini bilgiye erişim, iletişim, içerik oluşturma ve güvenlik gibi temel dijital yeterlilikler açısından ne kadar yeterli gördüklerini ortaya koyar.

Yapı

Ölçek, Albert Bandura’nın Öz-yeterlilik teorisine dayanmaktadır ve öğretmen adaylarının dijital teknolojileri eğitimsel amaçlarla kullanma yeteneklerine dair kişisel inançlarını ölçmektedir. ÖADOÖÖ’nün ölçtüğü temel yapı, bir bireyin dijital ortamda başarılı performans sergileyeceğine dair sahip olduğu yargıdır. Bu yapı, bilişsel, teknik ve etik boyutları kapsayan çok boyutlu bir Dijital Okuryazarlık çerçevesinde ele alınmıştır.

Ölçek geliştirme sürecinde, dijital okuryazarlığın sadece teknik becerilerden ibaret olmadığı, aynı zamanda eleştirel düşünme, bilgi yönetimi ve dijital vatandaşlık gibi unsurları da içerdiği varsayılmıştır. Bu nedenle ölçek maddeleri, adayların bu geniş yelpazedeki dijital görevleri yerine getirme konusundaki algılarını yansıtacak şekilde yapılandırılmıştır.

Geçerlik

ÖADOÖÖ’nün yapı geçerliliğini incelemek amacıyla faktör analizi çalışmaları yürütülmüştür. Bu çalışmalar sonucunda, ölçeğin kuramsal yapıyı desteklediği görülmüştür. Ölçeğin 35 maddesinin faktör yükleri geniş bir aralıkta dağılmış olup, en düşük yük 0.44 ve en yüksek yük 0.92 olarak rapor edilmiştir.

Genel olarak, faktör yüklerinin 0.40’ın üzerinde olması, maddelerin ilgili faktörlere güçlü bir şekilde katkıda bulunduğunu ve ölçeğin ölçmek istediği yapıyı temsil etme yeteneğinin yüksek olduğunu göstermektedir. Bu bulgular, ölçeğin öğretmen adaylarının Dijital Okuryazarlık öz-yeterliliğini geçerli bir biçimde ölçtüğüne dair önemli bir kanıt sunmaktadır.

Güvenirlik

ÖADOÖÖ’nün iç tutarlılığını değerlendirmek amacıyla yapılan güvenilirlik analizinde, ölçeğin bütünü için hesaplanan Cronbach’s Alpha katsayısı değeri 0.96 olarak bulunmuştur. Bu değer, sosyal bilimler alanında kabul gören standartların (genellikle .70 veya üzeri) çok üzerinde olup, verilerin iç tutarlılığının ve dolayısıyla ölçeğin güvenilirliğinin son derece yüksek olduğunu göstermektedir.

Yüksek Cronbach’s Alpha değeri, ölçekteki 35 maddenin birbirleriyle tutarlı bir şekilde aynı temel yapıyı ölçtüğünü ve tesadüfi hata oranının düşük olduğunu işaret etmektedir. Bu sonuç, ölçeğin tekrarlanan ölçümlerde benzer sonuçlar üretme kapasitesinin güçlü olduğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme çalışması kapsamında yapılan Faktör Analizi, ÖADOÖÖ’nün alt boyutlarının belirlenmesinde kritik rol oynamıştır. Madde faktör yüklerinin 0.44 ile 0.92 arasında değişmesi, ölçeğin faktör yapısının sağlamlığını ve maddelerin ilgili faktörlere yüksek düzeyde doygunluk sağladığını kanıtlamaktadır.

Bu analizler, ölçeğin çok boyutlu yapısını ortaya koyarak, öğretmen adaylarının dijital öz-yeterliliklerinin farklı yönlerini (örneğin, teknik kullanım, pedagojik entegrasyon, bilgi yönetimi) ayrı ayrı değerlendirme imkanı sunmaktadır. Faktör yapısının netliği, ölçeğin yapısal geçerliliğine dair güçlü destek sağlamaktadır.

Araç

Test Türü: Ölçek Geliştirme (Developmental Scale)

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme. Yanıt seçenekleri şunlardır:

• her zaman
• sıklıkla
• ara sıra
• nadiren
• asla

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğretmen Adayları (Preservice Teachers)

Yaş Grubu: Genellikle 18-25 yaş aralığındaki üniversite öğrencileri (Eğitim Fakültesi öğrencileri).

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çeşitli üniversitelerin Eğitim Fakültelerinde öğrenim gören lisans öğrencileri.

Test Metodolojisi: Öz-bildirim (Self-report) yöntemi kullanılmıştır. Toplam 35 madde bulunmaktadır. Ölçek, katılımcıların dijital becerilere ilişkin kendilerine dair inançlarını ifade etmelerini gerektirir.

Anahtar Kelimeler

Eğitim Teknolojisi, Pedagojik Yeterlilik, Lisans Öğrencileri, Psikometri, Öz-Bildirim, Ölçek Geliştirme Çalışması.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Gürbüz Ocak

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Afyon Kocatepe Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Afyonkarahisar, Türkiye.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018

İzinler ve Kullanım Ücreti: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için sorumlu yazar (Gürbüz Ocak) ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir. Ticari kullanım koşulları yazar tarafından belirlenir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesine buradan ulaşılabilir: ogretmen-adaylarinin-dijital-okuryazarlik-oz-yeterliligi-olcegi-oadooo-toad.pdf

Kaynaklar

Ocak, G., ve Karakuş, G. (2018). Öğretmen Adaylarının Dijital Okur-Yazarlık Öz-Yeterliliği Ölçek geliştirme çalışması. Kastamonu Education Journal. 26(5), 1427-1436.

Öğretmen Adaylarının Dijital Okuryazarlık Öz-yeterliliği Ölçeği (ÖADOÖÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. (Orijinal kaynakta ölçek maddeleri listelenmemiştir, bu nedenle bu kısım boş bırakılmıştır.)

Ölçek maddeleri, kaynak makalenin ekinde veya yazarın izniyle elde edilebilir. Toplam madde sayısı 35’dir.