Öğretmen Adaylarının Çevre Sorumluluğuna Bağlı Tüketim Bilinci Ölçeği

Öz

Öğretmen Adaylarının Çevre Sorumluluğuna Bağlı Tüketim Bilinci Ölçeği (ÖAÇSBTBÖ), öğretmen adaylarının çevreye yönelik sorumluluk duygularının, onların tüketim ve satın alma davranışları ile tasarruf eğilimleri üzerindeki etkilerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, 24 maddeden ve üç alt faktörden oluşmaktadır. Ölçek, özellikle eğitim fakültesi öğrencilerinin çevresel sorumluluk bilinci ile tüketim bilinci arasındaki ilişkiyi yapısal olarak ortaya koymaktadır.

Ölçeğin geliştirme süreci, madde analizi, açıklayıcı faktör analizi (AFA) ve doğrulayıcı faktör analizi (DFA) gibi sağlam istatistiksel yöntemlerle desteklenmiştir. Elde edilen yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçeğin güvenilir ve geçerli bir ölçüm aracı olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Çevre Sorumluluğu, Tüketim Bilinci, Öğretmen Adayı, Likert Ölçeği, Ölçek Geliştirme, Ekolojik Bilinç, Sürdürülebilirlik.

Yazarlar

Özay-Köse, E., Gül, Ş.

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, öğretmen adaylarının sahip olduğu çevreye karşı sorumluluk bilincinin, günlük yaşamlarındaki tüketim ve satın alma alışkanlıkları ile tasarruf etme davranışlarına ne ölçüde yansıdığını belirlemektir. Bu araç, geleceğin eğitimcilerinin çevreye duyarlı tüketim davranışlarını ölçerek, çevre eğitim programlarının etkinliğini değerlendirmek ve geliştirmek için kritik veriler sağlamaktadır.

Ölçek, öğretmen adaylarının çevresel sorumluluklarını sadece teorik düzeyde değil, aynı zamanda pratik ve davranışsal düzeyde de incelemeye olanak tanır. Böylece, öğretmen adaylarının sürdürülebilir yaşam biçimlerini ne kadar benimsediği konusunda derinlemesine bir anlayış sunar.

Yapı

Ölçek, çevresel sorumlulukla ilişkili tüketim bilincini ölçen çok boyutlu bir yapıya sahiptir. Bu yapı, 24 madde ve üç temel alt faktör etrafında şekillenmiştir. Bu faktörler, bireyin çevreye karşı tutumunu ve bu tutumun somut davranışlara dönüşümünü temsil etmektedir.

Ölçeğin alt faktörleri ve madde sayıları şunlardır:

• Çevreye Karşı Sorumluluk ve Bilinç (11 Madde): Bireyin genel çevresel farkındalığını, kaynak kullanımında dikkatli olmasını ve çevresel sorunlara duyarlılığını ölçer.
• Tüketim ve Satın Alma (8 Madde): Çevreye zarar veren ürünlerden kaçınma, geri dönüştürülebilir veya çevre dostu ürünleri tercih etme gibi somut satın alma davranışlarını değerlendirir.
• Tasarruf (5 Madde): Elektrik, su, yakıt gibi doğal ve enerji kaynaklarını koruma ve israf etmeme eğilimlerini ölçer.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliliğini test etmek amacıyla kapsamlı istatistiksel analizler yapılmıştır. Başlangıçta madde analizi gerçekleştirilmiş, ardından ölçeğin faktör yapısını ortaya çıkarmak için açıklayıcı faktör analizi (AFA) kullanılmıştır.

AFA sonuçları, ölçeğin kavramsal yapıyı destekleyen üç faktörlü bir yapıya sahip olduğunu göstermiştir. Bu üç faktörlü yapının model uyumunu doğrulamak için ise doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA sonuçları, 24 maddelik ve üç faktörlü nihai yapının kabul edilebilir düzeyde iyi bir uyuma sahip olduğunu teyit etmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı, Cronbach Alpha iç tutarlık katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. Genel ölçek için hesaplanan Cronbach Alpha katsayısı 0.89 olarak bulunmuştur, bu değer ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.

Alt faktörler bazında hesaplanan iç tutarlılık katsayıları ise şöyledir:

• Çevreye karşı sorumluluk bilinci faktörü: 0.812
• Tüketim ve satın alma faktörü: 0.746
• Tasarruf faktörü: 0.793

Tüm alt faktörlerin katsayıları kabul edilebilir güvenilirlik standartlarının üzerindedir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinde, veri yapısını ve faktör yüklerini belirlemek amacıyla Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. AFA, ölçeğin altında yatan üç temel boyutu netleştirmiştir: Çevreye karşı sorumluluk ve bilinç, Tüketim ve satın alma, ve Tasarruf.

AFA’nın ardından, belirlenen bu üç faktörlü yapının kuramsal modelle ne kadar uyumlu olduğunu test etmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, modelin veriye uygunluğunu kanıtlayarak ölçeğin nihai 24 maddelik yapısını doğrulamıştır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Ölçek geliştirme çalışması)

Format: Öz Bildirim Ölçeği

Dil: Türkçe

Derecelendirme: 5’li Likert Tipi Ölçek (1= Hiç katılmıyorum – 5= Tamamen katılıyorum)

Madde Sayısı: 24 madde

Alt Faktör Sayısı: 3 alt faktör

Popülasyon Grubu: Öğretmen Adayları (Eğitim Fakültesi Öğrencileri)

Yaş Grubu: Üniversite öğrencileri (Genellikle 18-25 yaş aralığı)

Test Metodolojisi: Yapı geçerliliği için Açıklayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizi; Güvenilirlik için Cronbach Alpha iç tutarlılık katsayısı.

Anahtar Kelimeler

Çevresel Davranış, Sürdürülebilir Tüketim, Eğitim Bilimleri, Psikometri, Faktör Analizi, İç Tutarlılık, Öğretmen Eğitimi.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Esra Özay Köse

Kurum E-posta Adresi: [email protected]

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2014

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için sorumlu yazar (Esra Özay Köse) ile iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

Özay-Köse, E. ve Gül, Ş. (2014). Öğretmen Adaylarının Çevre Sorumluluğuna Bağlı Tüketim Bilinci Ölçeğinin geliştirilmesi. Eğitim Bilimleri ve Uygulama, 13 (26), 257-277.

Makalenin orijinal PDF dosyasına şu bağlantıdan ulaşılabilir: ogretmen-adaylarinin-cevre-sorumluluguna-bagli-tuketim-bilinci-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Öğretmen Adaylarının Çevre Sorumluluğuna Bağlı Tüketim Bilinci Ölçeği Maddeleri

Ölçek 24 madde ve üç alt faktörden oluşmaktadır. Her bir faktöre ait örnek maddeler aşağıda sunulmuştur:

• Çevreye karşı sorumluluk ve bilinç (11 madde): Yazı yazarken kâğıtların boş kısımlarını ve arka taraflarını da kullanmaktayım.
• Tüketim ve satın alma (8 madde): Çevreye olumsuz etki edecek ürünleri en düşük fiyatlı olsalar dahi satın almaktan sakınırım.
• Tasarruf (5 madde): Elektrik, su ve yakıt tüketimimi en aza indirmeye çalışırım.