Öğretmen Adaylarına Yönelik Konuşma Öz Yeterlik Ölçeği

Özet

Öğretmen Adaylarına Yönelik Konuşma Öz Yeterlik Ölçeği (ÖA-KYÖ), öğretmen adaylarının konuşma becerilerine dair sahip oldukları öz yeterlik algılarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, Katrancı ve Melanlıoğlu (2013) tarafından yapı geçerliliği ve güvenilirliği kanıtlanarak alanyazına kazandırılmıştır. Ölçek geliştirme çalışması, özellikle pedagojik formasyon sürecindeki bireylerin kendilerini sözlü iletişim bağlamında ne kadar yeterli gördüklerini belirlemeyi hedeflemektedir.

Ölçeğin geliştirme aşamasında, verilerin faktör analizine uygunluğunu sınamak için Kaiser–Meyer-Olkin (KMO) ve Bartlett testleri kullanılmış, ardından yapı geçerliliğini sağlamak amacıyla açımlayıcı faktör analizi (AFA) uygulanmıştır. Güvenilirlik analizlerinde ise iç tutarlılık (Cronbach Alfa) ve zamana karşı kararlılık (test-tekrar test) yöntemlerinden faydalanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Öğretmen Adayları, Konuşma Becerisi, Öz Yeterlik, Ölçek Geliştirme, Geçerlik, Güvenilirlik, Faktör Analizi

Yazarlar

Mevlüt Katrancı, Dilek Melanlıoğlu

Amaç

Öğretmen Adaylarına Yönelik Konuşma Öz Yeterlik Ölçeği’nin temel amacı, öğretmenlik mesleğine hazırlanan bireylerin, sınıf içi ve sınıf dışı ortamlarda etkili konuşma ve sözlü iletişim becerilerine dair inanç düzeylerini ve yeterlik algılarını nicel olarak saptamaktır. Bu öz yeterlik algısının ölçülmesi, eğitim programlarının ve pedagojik formasyon derslerinin bu alandaki eksiklikleri gidermeye yönelik yeniden düzenlenmesine olanak tanır.

Ölçek, öğretmen adaylarının mesleki yaşamlarında karşılaşacakları konuşma gerektiren durumlar karşısındaki kaygılarını veya güvenlerini anlamlandırmak için kritik bir araçtır. Elde edilen veriler, adayların hangi konuşma boyutlarında (örneğin, sunum yapma, tartışma yönetme, açıklama yapma) kendilerini daha güçlü ya da zayıf gördüklerini ortaya koyar.

Yapı

Ölçek, Bandura’nın sosyal bilişsel teorisine dayanan öz yeterlik kavramını temel almaktadır. Konuşma öz yeterliği, bireyin belirli bir konuşma görevini başarıyla yerine getirebileceğine dair inancıdır. Bu yapı, bilişsel, duyuşsal ve davranışsal bileşenleri içerir; yani öğretmen adayının konuşma görevini yerine getirme yeteneği hakkındaki yargısını, bu göreve ilişkin duygusal tepkilerini ve nihayetinde sergilediği performansı etkiler.

Ölçek, öğretmen adaylarının konuşma eyleminin farklı yönlerine (planlama, uygulama, geribildirim alma vb.) ilişkin yeterliklerini ölçerek, genel bir konuşma öz yeterliği puanı elde etmeyi amaçlamaktadır. Ölçekteki maddeler, öğretmenlik mesleği bağlamında konuşma becerisinin önemini yansıtacak şekilde yapılandırılmıştır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliliğini belirlemek amacıyla öğretmen adaylarından toplanan veriler üzerinde açımlayıcı faktör analizi (AFA) gerçekleştirilmiştir. Analiz öncesinde, verilerin faktör analizine uygunluğunu değerlendirmek için yapılan testlerde, Kaiser–Meyer-Olkin (KMO) değeri 0.956 olarak bulunmuştur. Bu değer, örneklem büyüklüğünün ve değişkenler arasındaki korelasyonun faktör analizi için mükemmel düzeyde uygun olduğunu göstermektedir. Bartlett testi sonucu ise p= 0.000 (anlamlı) bulunarak, verilerin çok değişkenli normal dağılım varsayımını karşıladığı ve faktörleştirmeye elverişli olduğu doğrulanmıştır.

AFA sürecinde, maddelerin ortak faktör varyans değerleri, özdeğer çizgi grafiği ve temel bileşenler analizi sonuçları kullanılmıştır. Faktörlerin daha net bir şekilde yorumlanabilmesi için “varimax” döndürme tekniği tercih edilmiştir. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamıştır. Tüm istatistiksel işlemler SPSS 18 paket programı kullanılarak yürütülmüştür.

Güvenilirlik

Ölçeğin güvenilirliği üç temel yöntemle analiz edilmiştir: madde-toplam test puanı korelasyonu, Cronbach Alfa güvenilirlik katsayısı ve test-tekrar test tekniği.

Cronbach Alfa güvenilirlik katsayısı, ölçeğin iç tutarlılığının bir ölçüsüdür. Akademik standartlara göre, 0.70 ve üzeri değerler ölçeğin güvenilirliği için yeterli kabul edilmektedir (Büyüköztürk, 2007; Şencan, 2005). Bu katsayının yüksek çıkması, ölçekteki maddelerin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Madde-toplam test puanı korelasyonu ise her bir maddenin ölçeğin genel puanıyla olan ilişkisini açıklar. Bu korelasyonun yüksek ve pozitif olması, maddelerin iç tutarlılığa katkı sağladığını ve ölçekten çıkarılması gerekmediğini belirtir.

Test-tekrar test analizi, ölçme aracının ölçmek istediği özelliği farklı zamanlarda tutarlı bir şekilde ölçüp ölçmediğinin bir göstergesidir. İki farklı zamanda yapılan ölçümler arasındaki korelasyonun yüksek çıkması, hem ölçekten elde edilen puanların zaman içinde kararlılığını hem de ölçülen nitelik üzerinde aradaki zamanın etkisinin düşük olduğunu işaret eder.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısı, öğretmen adaylarından elde edilen veriler kullanılarak açımlayıcı faktör analizi (AFA) ile incelenmiştir. Bu analiz, araştırmacılarca belirlenen maddeler arasından aynı yapıyı veya niteliği ölçen maddelerin gruplandırılmasını ve ölçmenin az sayıdaki anlamlı üst yapılarla açıklanmasını amaçlayan bir tekniktir (Büyüköztürk, 2007).

Analiz sürecinde öncelikle KMO değeri (0.956) ve Bartlett testi (p=0.000) sonuçları ile veri setinin faktör analizi için uygunluğu kesinleştirilmiştir. Yapısal geçerliliği sağlamak için temel bileşenler analizi kullanılmış ve faktör yüklerinin dağılımını optimize etmek amacıyla Varimax döndürme tekniği uygulanmıştır. Bu işlemler, ölçeğin kaç boyuttan oluştuğunu ve her bir maddenin hangi boyutu temsil ettiğini belirlemede kritik rol oynamıştır.

Enstrüman

Test Türü: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: Derecelendirme formatı kaynakta belirtilmemiştir, ancak öz yeterlik ölçeklerinin çoğunlukla Likert tipi ölçekler kullandığı varsayılabilir.

Mevcut Dil: Türkçe

Hedef Kitle: Öğretmen Adayları

Yaş Grubu: Üniversite öğrencisi/Yükseköğretim düzeyi (Genellikle 18-25 yaş aralığı)

Hedef Kitle Detayları: Pedagojik formasyon eğitimi alan veya öğretmenlik programlarında öğrenim gören lisans öğrencileri.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Konuşma Öz Yeterlik, Öğretmenlik Mesleği, Pedagojik Formasyon, İç Tutarlılık, Yapısal Geçerlik, Varimax Döndürme, SPSS

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiş

Kurum E-posta Adresleri: Belirtilmemiş

Yazışma Adresi: Makalenin yayımlandığı tarihte ilgili yazarların bağlı bulunduğu kurumlar.

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Ölçek, akademik bir makale kapsamında 2013 yılında geliştirilmiş ve yayımlanmıştır. Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için genellikle yazarlardan izin alınması tavsiye edilir. Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

Orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: konusma-oz-yeterlik-olcegi-toad.pdf

Referanslar

1. Katrancı, M. ve Melanlıoğlu, D. (2013). Öğretmen Adaylarına Yönelik Konuşma Öz Yeterlik Ölçeği: Geçerlik ve güvenilirlik çalışması. The Journal of Academic Social Science Studies, 6(6), 651-665. DOI: http://dx.doi.org/10.9761/JASSS1407
2. Büyüköztürk, Ş. (2007). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı: İstatistik, araştırma deseni, SPSS uygulamaları ve yorum (8. Baskı). Ankara: Pegem A Yayıncılık.
3. Şencan, H. (2005). Sosyal ve davranışsal ölçmelerde güvenilirlik ve geçerlilik. Ankara: Seçkin Yayıncılık.

Öğretmen Adaylarına Yönelik Konuşma Öz Yeterlik Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way. (Scale items were not provided in the source content, hence this section must state that the items are missing/unavailable in the source.)

Ölçeğin maddeleri kaynak metinde doğrudan sunulmamıştır. Maddelere ulaşmak için lütfen referans olarak belirtilen makaleye (Katrancı & Melanlıoğlu, 2013) veya yukarıda belirtilen PDF belgesine başvurunuz.