Öğretimde Özerk Motivasyon Envanteri (ÖZMOTEN)

Özet

Öğretimde Özerk Motivasyon Envanteri (ÖZMOTEN), eğitimcilerin öğretim süreçlerine yönelik motivasyonel yönelimlerini ve özerk davranışlarını ölçmek amacıyla Türkçeye uyarlanmış veya Türkiye bağlamında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu envanter, 2019 yılında Tamer Sarı ve Ali Tanrıöğen tarafından yayımlanan geçerlik ve güvenirlik çalışması ile bilimsel alana sunulmuştur. ÖZMOTEN, özellikle Öz Belirleme Kuramı (Self-Determination Theory – SDT) çerçevesinde, öğretmenlerin eylemlerini kendi iradeleriyle ne ölçüde gerçekleştirdiğini değerlendirerek, onların içsel ve dışsal motivasyon düzenleme biçimlerini belirlemeyi amaçlamaktadır. Ölçek, eğitim psikolojisi alanında öğretmen yeterliliği ve mesleki tatmin gibi konularla ilişkilidir.

Anahtar Kelimeler

Özerk Motivasyon, Öğretim, Motivasyon, Öz Belirleme Kuramı, Psikometri, Envanter, Öğretmen Motivasyonu.

Yazarlar

Tamer Sarı, Ali Tanrıöğen.

[quads id=5]

Amaç

ÖZMOTEN’in temel amacı, öğretmenlerin ve öğretim elemanlarının mesleki görevlerini yerine getirirken sergiledikleri motivasyon türlerini güvenilir ve geçerli bir şekilde saptamaktır. Bu envanter, motivasyonun sadece niceliğini değil, aynı zamanda niteliğini de (özerk veya kontrollü oluşunu) anlamaya odaklanır.

Ölçek, elde edilen veriler aracılığıyla eğitim yöneticilerine ve politika yapıcılara, öğretmenlerin motivasyonel ihtiyaçlarını destekleyici ortamlar yaratma konusunda bilimsel dayanak sağlamayı hedefler. Böylece, eğitimde verimlilik ve mesleki bağlılığın artırılmasına yönelik stratejiler geliştirilebilir.

Yapı

Ölçek, motivasyon alanındaki en etkili kuramlardan biri olan Öz Belirleme Kuramı (SDT) temeline dayanmaktadır. SDT, motivasyonun içsel, dışsal ve amotivasyon olmak üzere farklı düzenleme biçimlerinde ortaya çıktığını savunur. ÖZMOTEN, bu bağlamda motivasyonel düzenlemenin sürekliliğini ölçer.

Ölçeğin temel yapıları, öğretim eylemlerinin içsel olarak (ilgi ve haz duyarak) mı yoksa dışsal olarak (ödül veya ceza baskısıyla) mı gerçekleştirildiğini belirleyen alt boyutlardan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar tipik olarak içsel motivasyon, tanımlanmış düzenleme, içe yansıtılmış düzenleme ve dışsal düzenleme gibi yapıları içerir.

Geçerlik

Öğretimde Özerk Motivasyon Envanteri’nin Türkçe adaptasyon ve geçerlik çalışması Sarı ve Tanrıöğen (2019) tarafından yürütülmüştür. Çalışmada, ölçeğin teorik yapısını destekleyen yapı geçerliği kanıtları aranmıştır. Bu süreçte genellikle Faktör Analizi teknikleri kullanılarak ölçek maddelerinin kuramsal alt boyutlara uygun şekilde kümelendiği gösterilmiştir.

Yapılan analizler, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen psikolojik yapıyı (özerk motivasyon) başarılı bir şekilde temsil ettiğini ve kavramsal olarak tutarlı olduğunu ortaya koymuştur. Detaylı geçerlik katsayıları ve analiz sonuçları için orijinal makaleye başvurulması gerekmektedir.

Güvenirlik

Sarı ve Tanrıöğen (2019) çalışmasında, ÖZMOTEN’in güvenilirliği, iç tutarlılık analizleri yoluyla değerlendirilmiştir. İç tutarlılık katsayısı (genellikle Cronbach Alfa), ölçeğin farklı maddelerinin aynı yapıyı ne derece tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Çalışma sonuçlarına göre, ÖZMOTEN’in alt ölçeklerinin ve toplam puanının yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu rapor edilmiştir. Bu yüksek güvenirlik düzeyleri, ölçeğin farklı uygulamalarda istikrarlı ve güvenilir ölçümler sunduğuna işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini ve boyutluluğunu kesinleştirmek amacıyla Faktör Analizi uygulanmıştır. Türkçeye uyarlama çalışmalarında, orijinal ölçeğin faktör yapısını doğrulamak için genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) tercih edilir.

Faktör analizleri, ÖZMOTEN’in temel motivasyonel düzenleme biçimlerini ayırt edebilen, kuramsal olarak beklenen bir faktör yapısına sahip olduğunu göstermiştir. Bu yapısal doğrulama, ölçeğin Türkiye bağlamında da Öz Belirleme Kuramı’nın temel ilkelerine uygun olarak çalıştığını kanıtlamaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Çeşidi: Uyarlama ve Geliştirme (Türkçe Adaptasyon)

Format: Genellikle 5 veya 7 noktalı Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanılmıştır.

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Öğretmenler ve Öğretim Elemanları.

Yaş Grubu: Yetişkin (Profesyonel Eğitimciler).

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çeşitli eğitim kademelerinde (ilkokul, ortaokul, lise veya yükseköğretim) görev yapan eğitimciler.

Test Metodolojisi: Öz bildirim temelli envanter.

Anahtar Kelimeler

Öğretmen Motivasyonu, İçsel Motivasyon, Dışsal Motivasyon, Eğitim Psikolojisi, Psikometri.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Tamer Sarı

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected] (Tamer Sarı)

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin geliştirilme ve yayınlanma yılı 2019’dur. Ölçeğin kullanımı için, telif hakları ve izinler konusunda sorumlu yazar Tamer Sarı ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik veya araştırma amaçlı kullanımlarda, kaynak makaleye uygun atıf yapılması zorunludur.

Referanslar

• Sarı, T., ve Tanrıöğen, A. (2019). Öğretimde Özerk Motivasyon Envanteri (ÖZMOTEN) Türkçeye Uyarlanması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi ,7 (20), 272-288. https://doi.org/10.33692/avrasyad.664291

Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden ulaşılabilir: dergipark.org.tr

Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: ogretimde-ozerk-motivasyon-envanteri-ozmoten-turkceye-uyarlanmasi-gecerlik-ve-guvenirlik-calismasi.pdf

[quads id=5]

Öğretimde Özerk Motivasyon Envanteri (ÖZMOTEN) Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Ölçek maddelerine erişim için lütfen Tamer Sarı ve Ali Tanrıöğen (2019) tarafından yayımlanan referans makaleye başvurunuz.