Nottingham Sağlık Profili

Özet

Nottingham Sağlık Profili (NHP), bireyin algılanan sağlık durumunu ve hastalığın günlük yaşam üzerindeki etkisini ölçmek amacıyla geliştirilmiş, yaygın olarak kullanılan bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle kronik hastalıkları olan bireylerde yaşam kalitesindeki değişimleri değerlendirmek için tasarlanmıştır. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, 1998 yılında Aysel Durademir Badır tarafından gerçekleştirilmiş olup, özellikle kronik kalp yetmezliği hastalarının sağlık algılarını ve öz-bakım davranışlarını incelemek amacıyla kullanılmıştır. NHP, altı temel boyutta bireyin sağlıkla ilgili yaşadığı sıkıntıları ve kısıtlamaları belirlemeyi hedefler.

Türkçe versiyon, orijinal ölçekle aynı madde sayısına ve yapısal düzene sahiptir. Ölçek, yanıt formatı olarak basit bir Evet-Hayır derecelendirmesi kullanır, bu da uygulamasını hızlı ve anlaşılır kılar. Yapılan güvenilirlik çalışmaları, test-tekrar test yöntemiyle yüksek korelasyon katsayıları elde edildiğini göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Nottingham Sağlık Profili, Yaşam Kalitesi, Sağlık Durumu, Kronik Kalp Yetmezliği, Uyarlama, Sağlık Algısı.

Yazarlar

Orijinal Ölçek Geliştiricileri: S. M. Hunt, J. McEwen, P. McKenna.
Türkçe Uyarlama Sorumlu Yazarı: Aysel Durademir Badır.

Amaç

Nottingham Sağlık Profili‘nin temel amacı, hastalığın veya sağlık sorunlarının bireyin günlük yaşamını ne ölçüde etkilediğini ve kısıtladığını subjektif olarak değerlendirmektir. Bu ölçek, bireyin sağlık durumunu altı farklı boyutta analiz ederek, hastalık yükünün kapsamlı bir resmini sunar. Bu boyutlar genellikle fiziksel hareketlilikten duygusal reaksiyonlara kadar geniş bir yelpazeyi kapsar.

Türkçe uyarlamasının birincil amacı, Kronik Kalp Yetmezliği gibi uzun süreli sağlık sorunları olan hastaların yaşam kaliteleri ile öz-bakım davranışları arasındaki ilişkiyi geçerli ve güvenilir bir araçla ölçebilmektir. Bu, klinisyenlere ve araştırmacılara hastaların ihtiyaçlarına yönelik daha hedeflenmiş müdahaleler geliştirmekte yardımcı olur.

Yapı

NHP, bireyin algılanan sağlık durumunun iki ana bileşenini ölçen çok boyutlu bir yapıdır: Fiziksel Sağlık ve Psikososyal Sağlık. Orijinal ölçek genellikle altı temel alt boyuttan oluşur:

• Ağrı (Pain)
• Fiziksel Hareketlilik (Physical Mobility)
• Uyku (Sleep)
• Enerji Düzeyi (Energy Level)
• Duygusal Reaksiyonlar (Emotional Reactions)
• Sosyal İzolasyon (Social Isolation)

Ölçekteki her madde, bir sağlık sorununun varlığını veya yol açtığı kısıtlamayı ifade eder. Birey, bu kısıtlamayı deneyimleyip deneyimlemediğini basitçe Evet veya Hayır şeklinde yanıtlayarak sağlık durumuna ilişkin subjektif bir skorlama sağlar. Yüksek skorlar, daha düşük algılanan sağlık kalitesini ve daha fazla kısıtlanmışlığı işaret eder.

Geçerlik

Türkçe uyarlama çalışmasında (Durademir-Badır, 1998), ölçeğin içerik geçerliği ve yapısal uygunluğu öncelikli olarak ele alınmıştır.

• Yapısal Eşdeğerlik: Türkçe ölçek, orijinal Nottingham Sağlık Profili ile aynı madde sayısına ve düzenine sahip olacak şekilde çevrilmiş ve adapte edilmiştir. Bu, maddelerin kültürel olarak uygunluğunu sağlamak adına geri çeviri yöntemlerinin kullanıldığını düşündürmektedir.
• Uygulama Alanı: Ölçeğin geçerlik çalışması, Kronik Kalp Yetmezliği tanısı almış bir hasta grubu üzerinde gerçekleştirilmiştir. Bu bağlamda, ölçeğin kronik hastalıkların yaşam kalitesi üzerindeki etkilerini ölçme yeteneği test edilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliğini değerlendirmek amacıyla Test-Tekrar Test yöntemi kullanılmıştır. Bu yöntem, ölçeğin zamana karşı tutarlılığını ve kararlılığını göstermek için kritik öneme sahiptir. Elde edilen korelasyon katsayıları, Türkçe versiyonun yüksek düzeyde güvenilirliğe sahip olduğunu ortaya koymaktadır:

• Enerji ve Fiziksel Hareket Boyutu: .86
• Ağrı ve Uyku Boyutu: .92
• Emosyonel Reaksiyonlar Boyutu: .96
• Sosyal İzolasyon Boyutu: .87

Bu katsayılar, özellikle emosyonel reaksiyonlar boyutunda çok yüksek bir kararlılık olduğunu, diğer boyutlarda da kabul edilebilir düzeyin oldukça üzerinde bir güvenirlik düzeyi bulunduğunu göstermektedir. Bu bulgular, ölçeğin Kronik Kalp Yetmezliği hastalarında tutarlı ölçümler yapabildiğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Kaynak referansta, Türkçe uyarlama çalışmasına ait spesifik faktör analizi sonuçları (örneğin, Açıklayıcı veya Doğrulayıcı Faktör Analizi) açıkça belirtilmemiştir. Ancak, ölçeğin orijinali ile aynı madde sayısı ve düzenine sahip olduğu bilgisi, uyarlamanın orijinal altı faktörlü yapıyı (Ağrı, Fiziksel Hareket, Uyku, Enerji, Emosyonel Reaksiyonlar, Sosyal İzolasyon) koruma amacı güttüğünü işaret etmektedir. Bu yapı, genel olarak Nottingham Sağlık Profili‘nin uluslararası kullanımında kabul gören yapıdır.

Araç

Test Türü: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale), Yaşam Kalitesi ve Sağlık Durumu Ölçümü

Format: İki seçenekli (Dichotomous) yanıt formatı: Evet-Hayır

Mevcut Diller: İngilizce (Orijinal), Türkçe (Uyarlama)

Popülasyon Grubu: Genel olarak kronik hastalığı olan yetişkinler. Türkçe uyarlaması özelinde Kronik Kalp Yetmezliği hastaları.

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Durademir-Badır (1998) çalışması, İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü’nde Kronik Kalp Yetmezliği tanısı almış hastalar üzerinde yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Bireylere sağlık durumlarına ilişkin ifadeler sunulur ve bu durumları deneyimleyip deneyimlemedikleri sorulur. Yanıtlar, her bir alt boyut için skorlanarak genel sağlık algısı ve kısıtlanma düzeyi belirlenir.

Anahtar Kelimeler

Sağlık Ölçümü, Psikometri, Test-Tekrar Test Güvenirliği, Kalp Hastalıkları, NHP, Öz-Bakım Davranışları.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi Kaynakta Mevcut Değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Bilgi Kaynakta Mevcut Değildir.

Yazışma Adresi: Aysel Durademir Badır, İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü (1998 itibarıyla).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 1998 yılında tamamlanmıştır. Bu çalışma, doktora tezi kapsamında yapılmış olup, akademik ve klinik amaçlı kullanımlarda izin gereklilikleri için sorumlu yazar Aysel Durademir Badır ile iletişime geçilmesi önerilir. Orijinal NHP‘nin ticari kullanım hakları farklı olabilir.

Orijinal PDF dokümanına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: nottingham-saglik-profili-toad.pdf

Referanslar

• Durademir- Badır, A. (1998). Kronik kalp yetmezlikli hastaların yaşam kaliteleri ve öz-bakım davranışları (Doktora tezi). İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
• Bu teze ilişkin detaylı bilgiye YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden ulaşılabilir: tez.yok.gov.tr
• Hunt, S. M., McEwen, J., & McKenna, S. P. (1986). Measuring health status: A new tool for clinicians and epidemiologists. Journal of the Royal College of General Practitioners, 36(285), 185–188. (Orijinal NHP kaynağı).

Nottingham Sağlık Profili Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, kaynak içerikte sağlanmadığı için buraya eklenememiştir. Ölçek, toplamda 38 maddeden oluşmakta olup, her maddeye Evet-Hayır şeklinde yanıt verilmektedir.