Notthingham Genişletilmiş Günlük Yaşam Aktiviteleri İndeksi

Özet

Notthingham Genişletilmiş Günlük Yaşam Aktiviteleri İndeksi (NEADL), bireylerin temel günlük yaşam aktivitelerinin (BADL) ötesindeki daha karmaşık ve araçsal aktiviteleri (IADL) değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş kapsamlı bir ölçektir. Bu ölçek, özellikle yaşlı bireylerin veya nörolojik rahatsızlıkları olan hastaların fonksiyonel bağımsızlık düzeylerini ve toplumsal katılımlarını objektif olarak ölçmek için önemlidir. Sunulan bu giriş, ölçeğin Türkçe adaptasyon çalışmasına dayanmaktadır. Türkçe versiyon, 2008 yılında Sahin ve arkadaşları tarafından dilsel ve psikometrik açıdan incelenmiş ve Türkiye popülasyonunda güvenilir, geçerli bir araç olarak kullanıma sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Notthingham Genişletilmiş Günlük Yaşam Aktiviteleri İndeksi, Günlük Yaşam Aktiviteleri, Rehabilitasyon, Geriatri, Yaşlılık, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Fonksiyonel Bağımsızlık.

Yazarlar

Sahin, F., Yilmaz, F., Ozmaden, A., Kotevoglu, N., Sahin, T., Kuran, B.

Amaç

Notthingham Genişletilmiş Günlük Yaşam Aktiviteleri İndeksi’nin temel amacı, bireylerin ev ortamının dışında, topluluk içinde bağımsız olarak yerine getirebildikleri genişletilmiş aktivite düzeylerini saptamaktır. Bu, bireyin sosyal yaşamını sürdürmesi, ulaşım, alışveriş ve yemek hazırlama gibi karmaşık görevleri ne ölçüde yerine getirebildiğini belirlemeyi hedefler.

Ölçek, özellikle inme sonrası rehabilitasyon süreçlerinde ve kronik hastalıkların fonksiyonel durum üzerindeki etkilerini izlemede kritik bir role sahiptir. Türkçe adaptasyon çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik kalitesini koruyarak, Türk popülasyonunda kültürel olarak uygun ve geçerli bir ölçüm aracı sağlamayı amaçlamıştır.

Yapı

Ölçek, Genişletilmiş Günlük Yaşam Aktiviteleri (EADL) veya Araçsal Günlük Yaşam Aktiviteleri (IADL) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, temel öz bakım becerilerinin ötesinde, toplumsal yaşamı idame ettirmek için gereken daha üst düzey becerileri kapsar. Ölçek, 22 madde ve 4 ana alt boyut ile bireyin fonksiyonel kapasitesini kapsamlı bir şekilde değerlendirir.

Ölçek maddeleri, bireyin kendi kendine yetebilme kapasitesini belirleyerek, rehabilitasyon programlarının planlanmasında ve sonuçlarının değerlendirilmesinde önemli veriler sunar. Dört alt boyutlu yapı, fonksiyonel bağımsızlığın farklı yönlerini temsil etmektedir.

Geçerlik

Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları, Sahin ve arkadaşları (2008) tarafından yayınlanan makalede detaylandırılmıştır. Bu çalışma kapsamında, ölçeğin yapı geçerliği ve eş zamanlı geçerliği incelenmiştir. Yapılan analizler, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı genişletilmiş günlük yaşam aktivitesi yapısını doğru bir şekilde temsil ettiğini göstermiştir. Ölçeğin geçerli bir araç olarak kullanılması, klinik değerlendirmelerin güvenilirliğini artırmaktadır.

Güvenirlik

Notthingham Genişletilmiş Günlük Yaşam Aktiviteleri İndeksi’nin Türkçe versiyonu yüksek düzeyde güvenilirliğe sahiptir. İç tutarlılık güvenilirliği, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. Çalışmada elde edilen Alfa katsayıları, ölçeğin farklı alt boyutları için geniş bir aralıkta rapor edilmiştir.

Rapor edilen Alfa katsayısı değerleri 0.84 ile 0.93 arasında ve 0.74 ile 0.97 arasında değişmektedir. Bu yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ve ölçeğin hem klinik hem de araştırma ortamlarında güvenilir bir şekilde kullanılabileceğini teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçek, toplam 22 maddeden oluşmakta olup, bu maddeler dört ana faktör veya alt boyutta gruplandırılmıştır. Bu dört faktörlü yapı, bireyin genişletilmiş günlük yaşam aktivitelerindeki fonksiyonel alanlarını kapsamaktadır. Alt boyutlar, fonksiyonel bağımsızlığın spesifik alanlarına odaklanarak detaylı bir değerlendirme imkanı sunar:

• Hareket (6 madde): Dışarıda yürüme ve seyahat etme kapasitesi.
• Mutfak (5 madde): Yiyecek hazırlama ve yeme/içme aktivitelerini gerçekleştirme.
• Ev İşleri (5 madde): Ev yönetimi ve alışveriş gibi evle ilgili sorumlulukları yerine getirme.
• Boş Zaman Aktivitesi (6 madde): Hobi edinme ve araç kullanma gibi serbest zaman etkinliklerine katılım.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz bildirime dayalı veya yapılandırılmış görüşme formatında uygulanabilen fonksiyonel değerlendirme ölçeği.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal versiyon).

Popülasyon Grubu: Nörolojik bozuklukları olan yetişkinler (özellikle inme hastaları) ve geriatrik popülasyon.

Yaş Grubu: Yetişkinler ve yaşlılar.

Popülasyon Detayları: Türkçe adaptasyon çalışması, genellikle rehabilitasyon merkezlerinde tedavi gören veya yaşlı bireyler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, 4’lü Likert tipi derecelendirme kullanır. Derecelendirme sistemi şu şekildedir: (3=katılıyorum – 2=kısmen katılıyorum – 1=katılmıyorum – 0=fikrim yok ). Yüksek puanlar, daha yüksek fonksiyonel bağımsızlığı işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Fonksiyonel Durum, İADL, NEADL, Kronik Hastalıklar, İnme Rehabilitasyonu, Psikometri, Fonksiyonel Bağımsızlık.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Füsun Şahin (Sorumlu Yazar).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe adaptasyonu ve geçerlik/güvenirlik çalışması 2008 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler ve olası ücretlendirme bilgileri hakkında en güncel bilgiye ulaşmak için sorumlu yazar Füsun Şahin ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik veya klinik kullanımda telif haklarına riayet edilmesi önemlidir.

Kaynaklar

• Sahin, F., Yilmaz, F., Ozmaden, A., Kotevoglu, N., Sahin, T., & Kuran, B. (2008). Reliability and validity of the Turkish version of the Nottingham Extended Activities of Daily Living Scale. Aging clinical and experimental research, 20(5), 400-405.

Makalenin orijinal bağlantısı: proxy2.marmara-elibrary.com

Ölçeğin Türkçe adaptasyonuna ait orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: notthingham-genisletilmis-gunluk-yasam-aktiviteleri-indeksi-toad.pdf

Notthingham Genişletilmiş Günlük Yaşam Aktiviteleri İndeksi Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Bu ölçek 4 alt boyut ve 22 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme 4’lü Likert ölçeği ile yapılır (3=katılıyorum – 2=kısmen katılıyorum – 1=katılmıyorum – 0=fikrim yok ).

• Hareket (6 madde) : Dışarıda yürür müsünüz ?
• Mutfak (5 madde) : Yemeğinizi kendiniz mi yersiniz ?
• Ev İşleri (5 madde) : Kendi alışverişinizi yapar mısınız?
• Boş Zaman Aktivitesi (6 madde) : Araba kullanır mısınız?