Nöropsikiyatrik Envanter- Klinisyen Formu (NPI-C)

Özet

Nöropsikiyatrik Envanter- Klinisyen Formu (NPI-C), başta demans olmak üzere nörolojik bozuklukları olan bireylerde yaygın olarak gözlemlenen davranışsal ve psikolojik semptomları (BPSD) sistematik olarak değerlendirmek amacıyla tasarlanmış, yapılandırılmış bir klinik araçtır. Orijinal olarak Jeffrey L. Cummings ve arkadaşları tarafından geliştirilen NPI’ın bu klinisyen formu, hasta yakınlarından veya bakıcılardan alınan bilgilere dayanarak klinisyenler tarafından uygulanır ve 12 temel davranış alanını inceler.

Türkiye’deki adaptasyon çalışması, 2015 yılında Şahin-Cankurtaran, Danişman, Tutar ve Ulusoy Kaymak tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma, ölçeğin Türkçe versiyonunun geçerliğini ve güvenirliğini inceleyerek, yerel klinik ve araştırma ortamlarında nöropsikiyatrik semptomların güvenilir bir şekilde ölçülmesine olanak sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Nöropsikiyatrik Envanter, NPI-C, demans, davranışsal ve psikolojik semptomlar, BPSD, nöropsikiyatri, uyarlama, geriatri.

Yazarlar

Eylem ŞAHİN CANKURTARAN, Mustafa DANİŞMAN, Hakan TUTAR, Selda ULUSOY KAYMAK (Türkçe Uyarlama); Jeffrey L. Cummings, M.D. (Orijinal Geliştirici).

Amaç

NPI-C’nin temel amacı, nörolojik bozuklukları olan bireylerde ortaya çıkan davranışsal değişiklikleri ve psikolojik rahatsızlıkları standardize edilmiş bir şekilde ölçmektir. Ölçek, özellikle Alzheimer hastalığı ve diğer demans türleri ile ilişkili olan davranışsal ve psikolojik semptomların (BPSD) hem sıklığını hem de şiddetini belirlemeyi hedefler.

Bu araç, klinisyenlere, hastanın semptom yükünü objektif olarak değerlendirme ve tedaviye yanıtı izleme imkanı sunar. Türkçe uyarlamasının birincil amacı ise, bu klinik açıdan kritik envanteri Türkiye’deki nöropsikiyatri ve geriatri uzmanlarının kullanımına sunmak, böylece semptom yönetimi ve ilaç müdahalelerinin etkinliğinin bilimsel olarak değerlendirilmesini sağlamaktır.

Yapı

NPI-C, nöropsikiyatrik bozuklukların 12 ana alanını kapsayan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, nörolojik hastalıkların yol açtığı davranışsal ve psikolojik semptomların (BPSD) spektrumunu temsil eder. Ölçek, bakım verenin bildirimlerine dayanan yapılandırılmış bir görüşme formatını takip eder.

Her bir semptom alanı için sıklık (1’den 4’e kadar) ve şiddet (1’den 3’e kadar) derecelendirmesi yapılır. Bu iki puanın çarpımı, semptomun genel etkisini gösteren bir rahatsızlık puanı oluşturur. Ölçülen 12 ana semptom alanı şunlardır:

• Sanrılar (Delusions)
• Halüsinasyonlar (Hallucinations)
• Ajitasyon/Saldırganlık (Agitation/Aggression)
• Depresyon/Disfori (Depression/Dysphoria)
• Anksiyete (Anxiety)
• Öfori/Yükselme (Euphoria/Elation)
• Apati/İlgisizlik (Apathy/Indifference)
• Dizinhibisyon (Disinhibition)
• İrritabilite/Duygusal Değişkenlik (Irritability/Lability)
• Anormal Motor Davranış (Aberrant Motor Behavior)
• Gece Davranış Bozuklukları (Nighttime Behavior Disturbances)
• İştah ve Yeme Bozuklukları (Appetite and Eating Changes)

Geçerlik

NPI-C Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları, Şahin-Cankurtaran ve arkadaşları (2015) tarafından detaylıca incelenmiştir. Çalışmada, ölçeğin yapı geçerliğini destekleyen korelasyon analizleri yapılmıştır. NPI-C’nin toplam skorunun ve alt ölçeklerinin, klinik tanılarla ve benzer yapıyı ölçen diğer geçerli araçlarla beklenen düzeyde uyum gösterdiği (uyum geçerliği) rapor edilmiştir.

Elde edilen bulgular, NPI-C’nin Türk popülasyonunda demans hastalarının davranışsal yükünü doğru ve anlamlı bir şekilde yansıttığını göstermektedir. Spesifik geçerlik katsayıları ve detaylı istatistiksel sonuçlar için orijinal akademik makalenin incelenmesi gerekmektedir: https://doi.org/10.3906/sag-1405-111

Güvenirlik

Türkçe NPI-C formunun güvenirlik analizleri, ölçeğin iç tutarlılığının yüksek olduğunu göstermiştir. Şahin-Cankurtaran ve arkadaşları tarafından yapılan çalışmada, ölçeğin genel puanı için güçlü Cronbach Alfa katsayıları elde edilmiştir. Bu sonuç, 12 semptom alanının demansla ilişkili nöropsikiyatrik bozukluklar ana yapısını tutarlı bir şekilde ölçtüğünü doğrulamaktadır.

Ayrıca, bu tür klinisyen formlarında kritik olan klinisyenler arası güvenirlik (inter-rater reliability) çalışmalarının da yapıldığı ve farklı klinisyenler tarafından uygulandığında dahi sonuçların istikrarını koruduğu belirtilmiştir. Bu yüksek güvenilirlik düzeyi, NPI-C’nin klinik değerlendirmelerde istikrarlı sonuçlar verdiğini ortaya koymaktadır.

Faktör Analizi

Nöropsikiyatrik Envanter’in (NPI) orijinal yapısı, 12 semptomun dört veya beş ana faktör altında toplandığını göstermektedir (örneğin, Psikoz, Duygulanım, Apati, Ajitasyon). Türkçe uyarlama çalışmasında gerçekleştirilen faktör analizi, ölçeğin orijinal çok boyutlu yapısını büyük ölçüde koruduğunu teyit etmiştir.

Bu faktör yapısının korunması, NPI-C’nin Türk kültüründe de nöropsikiyatrik semptomların uluslararası kabul görmüş boyutlarını ölçtüğünü ve ölçeğin yapısal bütünlüğünün korunduğunu göstermektedir. Faktör analizinin detayları, ölçeğin kültürel adaptasyon sürecinin başarılı olduğunu kanıtlamaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Klinisyen tarafından uygulanan, yapılandırılmış görüşme formu. Her semptom için sıklık (F) ve şiddet (S) puanları ayrı ayrı toplanır (F x S = Etki Puanı).

Mevcut Diller: Türkçe, İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Nörodejeneratif bozuklukları olan hastaların bakım verenleri (Bilgi kaynağı olarak kullanılır).

Yaş Grubu: Yetişkin ve geriatrik popülasyon (özellikle demans hastaları).

Popülasyon Detayları: Demans veya diğer nörolojik bozukluklar nedeniyle davranışsal ve psikolojik semptomlar gösteren hastaların bakım verenleri.

Test Metodolojisi: Klinisyen, bakım verene son bir ayda gözlemlenen 12 semptom alanını sorar. Semptomun varlığı tespit edilirse, sıklığı ve şiddeti Likert tipi bir ölçekte derecelendirilir.

Anahtar Kelimeler

NPI-C, BPSD, klinik psikoloji, nörodejenerasyon, geriatri, davranışsal bozukluklar, nörolojik değerlendirme.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Eylem ŞAHİN CANKURTARAN

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut değil (Kaynakta belirtilmemiştir).

İletişim E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Makalede belirtilen kurumsal adres (Detaylı bilgi için referansa bakınız).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Uyarlama Yılı: 2015

Orijinal Geliştirme Yılı: 1994 (NPI)

İzinler ve Kullanım Ücreti: Ölçeğin akademik ve klinik amaçlı kullanımı, orijinal geliştiriciler (J.L. Cummings) ve Türkçe uyarlama ekibinin (E. Şahin Cankurtaran et al.) iznine tabi olabilir. Ticari kullanım için ek ücretler gerekebilir. Kullanım koşulları için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Referanslar

Sahin-Cankurtaran, E., Danişman, M., Tutar, H., & Ulusoy Kaymak, S. (2015). The reliability and validity of the Turkish version of the Neuropsychiatric Inventory-Clinician. Turkish journal of medical sciences, 45(5), 1087–1093. https://doi.org/10.3906/sag-1405-111

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: noropsikiyatrik-envanter-klinisyen-formu-npi-c-toad.pdf

Ölçeğin DOCX formatındaki dosyası buradan indirilebilir: noropsikiyatrik-envanter-klinisyen-formu-npi-c-toad.docx

Nöropsikiyatrik Envanter- Klinisyen Formu (NPI-C) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kaynak içerikte ölçeğin maddeleri metin olarak sağlanmamıştır. Ölçek maddeleri, yukarıda referanslar bölümünde belirtilen indirme linklerinde (PDF ve DOCX) mevcuttur.