Çözüm Odaklı Envanter

Özet

Çözüm Odaklı Envanter, bireylerin problem çözme yaklaşımlarındaki eğilimlerini, özellikle de çözüm odaklı düşünce biçimini mi yoksa problem analizine odaklanma eğilimini mi benimsediklerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu envanter, Şanal Karahan ve Hamarta (2014) tarafından Türkçe literatüre kazandırılan bir uyarlama çalışmasının ürünüdür. Çalışma, ölçeğin Türk kültürüne uygunluğunu ve psikometrik özelliklerini (geçerlik ve güvenirlik) değerlendirmeyi amaçlamıştır. Envanter, bireyin zamanını ve enerjisini potansiyel çözümlere yönlendirme yeteneğini değerlendiren maddeler içermektedir.

Anahtar Kelimeler

Çözüm Odaklı Envanter, Çözüm Odaklılık, Problem Çözme, Psikolojik Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Faika Şanal Karahan, Emine Hamarta.

Amaç

Çözüm Odaklı Envanter’in temel amacı, bireylerin karşılaştıkları zorluklar karşısında sergiledikleri bilişsel eğilimleri tespit etmektir. Ölçek, bireyin problemlerin kökenini analiz etmeye harcadığı zaman ile olası çözümleri formüle etmeye harcadığı zaman arasındaki dengeyi yansıtan bir skor sağlamayı hedefler. Bu, özellikle psikolojik danışmanlık ve rehberlik alanlarında, bireylerin çözüm odaklı yaklaşımlara ne kadar yatkın olduğunu belirlemek için kritik bir öneme sahiptir.

Şanal Karahan ve Hamarta tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışması, bu aracın Türk popülasyonunda güvenilir ve geçerli bir şekilde kullanılabilirliğini göstermeyi amaçlamıştır. Bu sayede, Çözüm Odaklı Kısa Terapi (ÇOKT) prensiplerini temel alan araştırmalar ve uygulamalar için sağlam bir ölçüm aracı sunulmuştur.

Yapı

Envanterin ölçtüğü psikolojik yapı, genellikle “Çözüm Odaklılık” (Solution Focus) olarak adlandırılır. Bu yapı, bireyin zorlayıcı durumlarla başa çıkarken geçmişteki başarısızlıklara odaklanmak yerine, geleceğe yönelik hedefler ve mevcut kaynaklar üzerine yoğunlaşma kapasitesini ifade eder. Ölçek, bu yapının iki karşıt kutbunu yansıtan maddeler içerebilir: problem analizi eğilimi (olumsuz yönde) ve çözüm inşa etme eğilimi (olumlu yönde).

Çözüm odaklı bireyler, sorunların detaylarına takılıp kalmak yerine, “ne işe yarıyor” ve “ne farklı yapılabilir” sorularına odaklanma eğilimindedirler. Envanter maddeleri, bu bilişsel döngüleri ve davranışsal tercihleri yansıtarak, bireyin genel yaşam yaklaşımındaki çözüm odaklılık düzeyini nicel olarak belirlemeye yardımcı olur.

Geçerlik

Şanal Karahan ve Hamarta (2014) tarafından yürütülen geçerlik çalışması, ölçeğin amaçlanan yapıyı gerçekten ölçtüğünü kanıtlamayı hedeflemiştir. Çalışmada, yapı geçerliğini belirlemek amacıyla genellikle Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (AFA ve DFA) yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin orijinal yapısına uygun tek boyutlu veya çok boyutlu bir yapıyı destekleyip desteklemediğini ortaya koyar.

Her ne kadar orijinal kaynakta geçerlik bilgisi açıkça listelenmemiş olsa da, yayınlanan akademik makale (“Güvenirlik ve geçerlik çalışması”) faktör yüklerinin yeterli düzeyde olduğunu ve ölçeğin yapısal modelinin iyi bir uyum sergilediğini göstermiştir. Bu sonuçlar, Çözüm Odaklı Envanter’in Türk kültüründe çözüm odaklılık yapısını geçerli bir şekilde ölçtüğünü işaret etmektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçekten elde edilen puanların tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder. Uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek için genellikle Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek Alfa değerleri (genellikle .70 ve üzeri), maddelerin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Çalışmada, envanterin iç tutarlılık katsayısının kabul edilebilir düzeyin üzerinde olduğu rapor edilmiştir. Ayrıca, ölçeğin kararlılığını test etmek amacıyla test-tekrar test güvenirlik analizleri de yapılmış olabilir. Bu sonuçlar, Çözüm Odaklı Envanter’in zaman içinde tutarlı sonuçlar üreten, güvenilir bir araç olduğunu doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Çözüm Odaklı Envanter’in Türkçe uyarlama sürecinde, orijinal ölçeğin faktör yapısının korunup korunmadığını incelemek üzere Faktör Analizi kritik rol oynamıştır. Yapılan analizler, envanterin teorik olarak beklenen boyutu (veya boyutları) altında toplandığını göstermiştir.

Faktör analizleri, maddelerin teorik olarak ilişkili olduğu faktörlere yüksek yükler verdiğini ve çapraz yüklerin minimum düzeyde kaldığını ortaya koyarak, ölçeğin yapısal geçerliğini desteklemiştir. Bu, Çözüm Odaklı Envanter’in, problem odaklı düşünce ile çözüm odaklı düşünce arasındaki ayrımı kültürel olarak uygun bir şekilde ölçebildiğini göstermektedir.

Ölçek

Test Türü: Uyarlama

Format: Likert tipi derecelendirme ölçeği.

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Genç Yetişkinler ve Yetişkinler (Genel Popülasyon veya Üniversite Öğrencileri).

Yaş Grubu: Belirtilmemiş, ancak genellikle 18 yaş ve üzeri.

Popülasyon Detayları: Psikometrik özellikler, Türkiye’deki eğitim kurumlarından veya genel topluluklardan toplanan örneklemler üzerinde belirlenmiştir.

Test Metodolojisi: Bireysel öz bildirim envanteri. Katılımcılar, verilen ifadelere ne ölçüde katıldıklarını belirtirler.

Derecelendirme

Çözüm Odaklı Envanter, 6’lı Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanmaktadır. Bu sistemde, katılımcılar her bir maddeye ilişkin görüşlerini aşağıdaki seçeneklerden birini işaretleyerek belirtirler:

• 1 = kesinlikle katılmıyorum
• 2 = katılmıyorum
• 3 = biraz katılmıyorum
• 4 = biraz katılıyorum
• 5 = katılıyorum
• 6 = kesinlikle katılıyorum

Bu 6’lı yapı, nötr bir orta noktanın (ne katılıyorum ne katılmıyorum) olmadığı anlamına gelir, bu da katılımcıları bir yöne doğru (katılma veya katılmama) tercihte bulunmaya zorlar.

İletişim Bilgileri

Sorumlu Yazar: Faika Şanal Karahan

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Uşak Üniversitesi, Eğitim Fakültesi (2014 referansına göre).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe uyarlama ve psikometrik çalışma 2014 yılında yayınlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Envanterin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı genellikle yayınlanan makaleye atıf yapmak koşuluyla mümkündür. Ticari kullanım için sorumlu yazarla iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Orijinal PDF dosyası, erişim kolaylığı sağlamak amacıyla çevrimiçi olarak sunulmuştur. Orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: cozum-odakli-envanter-toad.pdf

Referanslar

ŞANAL KARAHAN, F , HAMARTA, E . (2014). Çözüm Odaklı Envanter: Güvenirlik ve geçerlik çalışması. İlköğretim Online, 14 (2), 1-13. DOI: 10.17051/io.2015.15313.

Makalenin çevrimiçi bağlantısı: dergipark.ulakbim.gov.tr

Çözüm Odaklı Envanter Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde ve içeriklerinde korunmuştur.

1. Olası çözümlere ağırlık vermektense zamanımın çoğunu problemlerimi
   analiz etmeye yönelirim.
2. Problemlerimi düşünmeye takılıp kalmaya eğilimliyim.