Modifiye Transplantasyon Semptom Oluşma ve Rahatsızlık Durumu Ölçeği

Özet

Modifiye Transplantasyon Semptom Oluşma ve Rahatsızlık Durumu Ölçeği (MTSOSD-59), organ transplantasyonu geçirmiş hastalarda yaygın olarak deneyimlenen fiziksel ve psikososyal semptomların sıklığını (oluşumunu) ve bu semptomların neden olduğu rahatsızlık düzeyini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. Bu ölçek, orijinal İngilizce versiyonunun Türkiye popülasyonuna uyarlanması ve geçerlik/güvenirlik çalışmalarının yapılması sonucunda ortaya çıkmıştır. Ölçek, nakil sonrası dönemde hastaların yaşam kalitesini ve semptom yükünü kapsamlı bir şekilde değerlendirmeyi hedefler. Türkçeye uyarlaması, Ordin-Sarıgöl, Karayurt ve Çilengiroğlu (2013) tarafından gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Transplantasyon, semptom oluşumu, semptom rahatsızlığı, organ nakli, yaşam kalitesi, uyarlama, psikometrik.

Yazarlar

Ordin-Sarıgöl, Y., Karayurt, Ö., Çilengiroğlu, Ö. V.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, organ nakli alıcılarının deneyimlediği semptomların hem sıklığını hem de bu semptomların neden olduğu kişisel rahatsızlık düzeyini nicel olarak ölçmektir. Bu çift boyutlu ölçüm sayesinde klinisyenler ve araştırmacılar, hastaların en çok hangi semptomlardan etkilendiğini ve bu etkilenmenin derecesini belirleyebilirler. Bu bilgi, bireyselleştirilmiş bakım planlarının geliştirilmesi ve transplantasyon sonrası bakımın kalitesinin artırılması için kritik öneme sahiptir.

Uyarlama çalışmasının özel amacı ise, uluslararası alanda kabul görmüş olan bu 59 maddelik ölçeğin (MTSOSD-59R) Türk kültürüne ve diline uygunluğunu sağlayarak, Türkiye’deki transplantasyon hastaları üzerinde geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı sunmaktır.

Yapı

Modifiye Transplantasyon Semptom Oluşma ve Rahatsızlık Durumu Ölçeği, bir dizi semptomun oluşumu (sıklığı) ve neden olduğu rahatsızlık (distress) olmak üzere iki ana boyutu ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Ölçek, genellikle hem fiziksel (örn: ağrı, yorgunluk, iştah kaybı) hem de psikososyal (örn: depresyon, anksiyete, uyku bozuklukları) belirtileri kapsayan 59 maddeden oluşmaktadır.

Ölçeğin ölçtüğü temel psikometrik yapı, organ nakli sonrası hastanın genel semptom yükünü ve bu yükün yaşam kalitesi üzerindeki olumsuz etkisini yansıtan “Semptom Rahatsızlığı” kavramıdır. Her bir semptom maddesi için hastadan önce oluşum sıklığını, ardından da bu semptomun neden olduğu rahatsızlık düzeyini derecelendirmesi istenir.

Geçerlik

Türkçe uyarlama çalışmasında (Ordin-Sarıgöl ve ark., 2013), ölçeğin yapı geçerliğini tespit etmek amacıyla çeşitli analizler kullanılmıştır. Yapılan faktör analizi sonuçları, ölçeğin orijinal yapısına benzer çok boyutlu bir yapıyı desteklediğini göstermiştir.

Uyum geçerliği kapsamında, ölçek skorlarının ilgili diğer sağlık sonuçları (örn: yaşam kalitesi ölçekleri) ile anlamlı korelasyonlar gösterdiği saptanmıştır. Bu, ölçeğin gerçekten de transplantasyon hastalarının semptom yükünü ölçtüğünü doğrulamaktadır. Çalışma, ölçeğin Türk popülasyonunda transplantasyon sonrası semptomları ölçmek için geçerli bir araç olduğunu kanıtlamıştır.

Güvenirlik

Modifiye Transplantasyon Semptom Oluşma ve Rahatsızlık Durumu Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, iç tutarlılığın yüksek olduğunu ortaya koymuştur. Uyarlama çalışmasında, ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) oldukça yüksek bulunmuştur, bu da ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Alt boyutlar için hesaplanan Cronbach Alfa değerleri de kabul edilebilir düzeylerin üzerinde olup, ölçeğin farklı semptom gruplarını güvenilir bir şekilde ayırt edebildiğini göstermiştir. Yüksek güvenilirlik değerleri, ölçeğin tekrarlanan ölçümlerde tutarlı sonuçlar vereceği anlamına gelmektedir.

Faktör Analizi

Ordin-Sarıgöl ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilen faktör analizi, ölçeğin 59 maddelik yapısının Türk kültüründe de geçerli olup olmadığını incelemiştir. Orijinal ölçekte olduğu gibi, uyarlanan ölçek de birden fazla faktör altında toplanan semptom gruplarını ortaya koymuştur.

Analizler, semptomların fiziksel ve psikolojik alt kategorilerde kümelendiğini ve bu faktörlerin, transplantasyon sonrası hasta deneyimini bilimsel olarak anlamlandırmada yardımcı olduğunu göstermiştir. Bu faktör yapısı, ölçeğin klinik ve araştırma ortamlarında kullanılabilirliğini artırmaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Sıklık ve Rahatsızlık olarak iki ayrı derecelendirme boyutu)

Language Available: Türkçe (Uyarlanan dil), İngilizce (Orijinal dil)

Population Group: Organ transplantasyonu (nakli) alıcıları

Age Group: Yetişkin

Population Details: Çeşitli organ nakli türlerini (örn. böbrek, karaciğer) içeren yetişkin hastalar.

Test Methodology: Hastaların son 7 gün içinde deneyimledikleri 59 semptomu, önce ne sıklıkla yaşadıklarını (Oluşum), ardından bu semptomların ne kadar rahatsızlık verdiğini (Rahatsızlık) derecelendirmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

MTSOSD-59, semptom yönetimi, transplantasyon hemşireliği, organ nakli, psikososyal semptomlar, faktör analizi, Yaprak Sarıgöl Ordin.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiş

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Correspondence Address: Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir, Türkiye (Uyarlama çalışmasının yapıldığı kurum)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe versiyonunun kullanımı için genellikle sorumlu yazar (Yaprak Sarıgöl Ordin) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik ve klinik araştırmalarda kullanım koşulları yazarın inisiyatifindedir. Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2013 yılında yayımlanmıştır. Kullanım ücreti bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Sorumlu yazarın iletişim e-postası: [email protected]

Kaynaklar

1. Ordin-Sarıgöl, Y., Karayurt, Ö., & Çilengiroğlu, Ö. V. (2013). Validation and adaptation of the Modified Transplant Symptom Occurrence and Symptom Distress Scale-59 items revised into Turkish. Progress in Transplantation, 23(4), 392-400. doi: http://dx.doi.org/10.7182/pit2013743

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: modified-transplant-symptom-occurrence-and-symptom-distress-scale-59-toad.pdf

Modifiye Transplantasyon Semptom Oluşma ve Rahatsızlık Durumu Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Kaynak içerikte ölçek maddeleri bulunmamaktadır. Ölçek 59 maddeden oluşmaktadır.