Mini Osteoporoz Yaşam Kalitesi Anketi

Özet

Mini Osteoporoz Yaşam Kalitesi Anketi (Mini-OQOL), osteoporoz hastalarının yaşam kaliteleri üzerindeki hastalığın etkilerini değerlendirmek amacıyla tasarlanmış kısa bir ölçektir. Bu ölçeğin Türkçe adaptasyonu, Yılmaz, Şahin, Doğu, Özmaden ve Kuran (2012) tarafından gerçekleştirilmiştir. Ölçek, özellikle osteoporoza bağlı ağrı, fiziksel işlev kısıtlılıkları ve duygusal etkilenme gibi alanlarda hastaların yaşam kalitesi algılarını ölçmeyi hedefler. Türk popülasyonunda yapılan geçerlilik ve güvenilirlik çalışmaları, ölçeğin yeterli psikometrik özelliklere sahip olduğunu göstermiştir.

Uyarlama çalışması, ölçeğin klinik ve araştırma ortamlarında osteoporozun sübjektif etkilerini hızlı ve güvenilir bir şekilde değerlendirmek için kullanılabileceğini ortaya koymuştur. Ölçek, 5 faktörlü bir yapı sergilemekte ve yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Mini Osteoporoz Yaşam Kalitesi Anketi, Mini-OQOL, Osteoporoz, Yaşam Kalitesi, Uyarlama, Güvenilirlik, Geçerlilik, Faktör Analizi, Türkiye.

Yazarlar

Figen Yilmaz, Fevziye Sahin, Burcu Dogu, Aslı Ozmaden, Belgin Kuran.

Amaç

Mini Osteoporoz Yaşam Kalitesi Anketinin temel amacı, osteoporoz tanısı almış bireylerin sağlıkla ilişkili yaşam kalitelerini hızlı ve pratik bir şekilde ölçmektir. Ölçek, hastalığın günlük aktiviteler, duygusal durum ve genel refah üzerindeki etkilerini nicel olarak belirlemeye yardımcı olur.

Türkçe versiyonunun uyarlanması (Yılmaz ve ark., 2012), ölçeğin kültürlerarası geçerliliğini sağlamak ve Türk klinik popülasyonunda güvenilir bir değerlendirme aracı olarak kullanılabilmesini temin etmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu adaptasyon, özellikle rehabilitasyon ve kas-iskelet sistemi hastalıkları alanında çalışan klinisyenler için önemli bir katkı sağlamaktadır.

Yapı

Ölçek, kronik bir hastalık olan osteoporozun multidimensiyonel etkilerini ölçen bir yapıyı temsil eder. Ölçülen psikolojik yapı, bireylerin osteoporoza bağlı fiziksel semptomlar (özellikle ağrı) ve bunun sonucunda ortaya çıkan işlevsel kısıtlılıklar ile başa çıkma düzeylerini ve bu durumun duygusal refahlarına yansımasını içerir.

Ölçeğin yapısal bütünlüğü, Türk örnekleminde yapılan analizler sonucunda 5 faktörlü bir modelle desteklenmiştir. Bu faktörler genellikle fiziksel işlev, ağrı şiddeti, sosyal kısıtlılıklar ve duygusal tepkiler gibi yaşam kalitesinin temel boyutlarını kapsamaktadır.

Geçerlilik

Türkçe versiyonunun geçerlilik çalışmaları, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğüne dair kanıt sağlamıştır. Geçerlilik analizleri kapsamında öncelikle Yapı Geçerliliği incelenmiştir.

Yapı geçerliliğine dair kanıtlar elde etmek için Faktör analizi kullanılmıştır. Bu analiz sonucunda, ölçeğin Türk kültürüne uyarlanmış halinin, orijinal ölçeğin yapısal modeline benzer şekilde 5 faktörden oluştuğu tespit edilmiştir. Bu bulgu, ölçeğin teorik yapısının Türk popülasyonunda da geçerli olduğunu göstermektedir.

Güvenilirlik

Ölçeğin güvenilirliği, sonuçların tutarlılığı ve tekrarlanabilirliği açısından değerlendirilmiştir. Güvenilirlik çalışmaları iki ana yöntemle gerçekleştirilmiştir: İç Tutarlılık Katsayısı ve Test-Tekrar Test yöntemi.

İç Tutarlılık Katsayısı hesaplamasında Cronbach Alfa (α) değeri kullanılmıştır. Ölçeğin genel güvenirlik katsayısı α = 0.89 olarak bulunmuştur. Bu değer, psikometrik standartlara göre ölçeğin yüksek ve yeterli güvenilirlik katsayısına sahip olduğunu göstermektedir. Ayrıca, ölçeğin zaman içinde kararlılığını ölçmek amacıyla iki hafta aralıkla test-tekrar test yöntemi uygulanmıştır, bu da ölçeğin zamana karşı dayanıklılığını kanıtlamıştır.

Faktör Analizi

Ölçeğin psikometrik yapısını anlamak amacıyla kullanılan Faktör analizi, temel olarak ölçek maddelerinin hangi temel boyutları veya faktörleri temsil ettiğini belirlemeye odaklanmıştır. Bu analiz, ölçek maddelerinin beş ayrı faktör altında toplandığını göstermiştir.

Bu beş faktörlü yapı, ölçeğin osteoporozun yaşam kalitesi üzerindeki etkilerini çok boyutlu bir şekilde değerlendirme yeteneğini desteklemektedir. Faktörlerin ayrışması, klinisyenlerin ve araştırmacıların hastaların yaşam kalitesindeki belirli alanlardaki düşüşleri daha hassas bir şekilde tespit etmesine olanak tanır.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Mini Osteoporoz Yaşam Kalitesi Anketi

Kullanılabilir Dil: Türkçe

Puanlama: 5’li Likert Tipi derecelendirme sistemi kullanılmaktadır.

Derecelendirme Detayları:

• 1 – Acı yok
• 2 – Hafif
• 3 – Ilımlı
• 4 – Şiddetli
• 5 – Dayanılmaz

Popülasyon Grubu: Yetişkinler, özellikle osteoporoz tanısı almış hastalar.

Yaş Grubu: Belirtilmemiş, ancak osteoporoz prevalansı göz önüne alındığında genellikle orta yaş ve üzeri yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki osteoporoz hastaları üzerinde standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim anketi.

Anahtar Kelimeler

Yaşam Kalitesi Ölçümü, Mini OQOL, Cronbach Alfa, 5’li Likert, Rehabilitasyon, Kemik Sağlığı, Psikometri.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Figen Yilmaz

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değil.

Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Makalede belirtilen akademik kurum adresleri geçerlidir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Testin Adaptasyon Yılı: 2012

Kullanım İzinleri ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için genellikle sorumlu yazar (Figen Yilmaz) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım ücreti bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Ölçeğin orijinal makalesine erişim linki aşağıdadır: proxy2.marmara-elibrary.com

Referanslar

Yilmaz, F., Sahin, F., Dogu, B., Ozmaden, A., & Kuran, B. (2012). Reliability and validity of the Turkish version of the Mini Osteoporosis Quality of Life Questionnaire. Journal of Back and Musculoskeletal Rehabilitation, 25(2), 89-94.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: mini-osteoporosis-quality-of-life-questionnaire-toad.pdf

Mini Osteoporoz Yaşam Kalitesi Anketinin Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, orijinal kaynak içeriğinde sağlanmamıştır. Kullanıcılar, ölçek maddelerinin tam listesi için yukarıda belirtilen referans makaleye veya sorumlu yazara başvurmalıdır.

Anket, osteoporoza bağlı olarak bireylerin yaşadığı ağrı, hareket kısıtlılığı ve duygusal zorluklar gibi çeşitli yaşam kalitesi boyutlarını ölçen maddelerden oluşmaktadır. Her madde, 5’li Likert tipi bir yanıt formatı kullanılarak değerlendirilir.