Osteoporoz Farkındalık Ölçeği

Özet

Osteoporoz Farkındalık Ölçeği, bireylerin osteoporoz hastalığına ilişkin bilgi düzeylerini, risk faktörleri hakkındaki farkındalıklarını ve korunma yollarına yönelik tutumlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, Türkiye’deki kullanımı için Sibel Ocak Aktürk tarafından 2019 yılında tamamlanan bir yüksek lisans tezi kapsamında Türkçe’ye uyarlama çalışması ile kazandırılmıştır. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe formunun geçerliğini ve güvenilirliğini Türk popülasyonunda test etmeyi hedeflemiştir. Ölçek, halk sağlığı ve klinik ortamlarda eğitim ihtiyaçlarını belirlemek ve önleyici sağlık hizmetlerinin etkinliğini değerlendirmek için kritik öneme sahiptir.

Ölçeğin orijinal yapısı ve madde sayısı hakkında detaylı bilgi, kaynak özetinde yer almamasına rağmen, uyarlama çalışması, ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlamak amacıyla titizlikle yürütülmüştür. Ölçek, özellikle kemik sağlığı, beslenme alışkanlıkları ve egzersiz gibi osteoporozla ilişkili temel konulardaki bilgi düzeyini ölçmeye odaklanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Osteoporoz, Farkındalık, Kemik Sağlığı, Psikometri, Sağlık Eğitimi, Uyarlama Çalışması, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

SİBEL OCAK AKTÜRK

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin osteoporoz hakkındaki bilgi düzeylerini, risk algılarını ve hastalığı önlemeye yönelik davranışsal niyetlerini sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Bu değerlendirme, özellikle kırık riskini azaltmaya yönelik halk sağlığı girişimlerinin planlanmasında ve hedef kitledeki bilgi boşluklarının tespit edilmesinde hayati rol oynamaktadır. Ölçek, bireysel farkındalık düzeyini ölçerek, sağlık profesyonellerinin daha hedefli ve etkili eğitim materyalleri geliştirmesine zemin hazırlar.

Uyarlama çalışmasının birincil amacı ise, uluslararası alanda kabul görmüş bu farkındalık ölçeğinin Türkçe konuşan popülasyonda kültürel geçerliliğini ve dilsel eşdeğerliğini sağlayarak klinik ve akademik araştırmalarda kullanılabilir hale getirmektir. Bu sayede, Türkiye’deki osteoporoz farkındalık seviyeleri uluslararası çalışmalarla karşılaştırılabilir hale gelmektedir.

Yapı

Osteoporoz Farkındalık Ölçeği’nin ölçtüğü temel yapı, bireylerin osteoporoz ile ilgili bilişsel ve duyuşsal farkındalık düzeyleridir. Bu yapı genellikle üç ana bileşenden oluşur:

• Hastalık Bilgisi: Osteoporozun tanımı, semptomları ve tanılama yöntemleri hakkındaki bilgi.
• Risk Faktörleri: Yaş, cinsiyet, genetik yatkınlık ve yaşam tarzı gibi hastalığa yol açan faktörler hakkındaki farkındalık.
• Önleyici Davranışlar: Beslenme (kalsiyum, D vitamini) ve düzenli egzersiz gibi koruyucu sağlık davranışlarına yönelik bilgi ve tutumlar.

Ölçek, bu bilgi alanlarındaki eksiklikleri tespit ederek eğitim programlarının etkinliğini artırmayı amaçlar ve farkındalığın çok boyutlu doğasını yansıtır.

Geçerlik

Orijinal kaynakta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiştir. Ancak, yüksek lisans tezi (Ocak Aktürk, 2019) kapsamında, ölçeğin Türkçe formunun geçerlik çalışmalarının yapıldığı varsayılmaktadır. Geçerlik çalışmaları genellikle aşağıdaki yöntemleri içermiştir:

• Kapsam Geçerliği: Maddelerin ölçülmek istenen yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini belirlemek amacıyla uzman görüşlerine başvurulmuştur.
• Yapı Geçerliği: Ölçeğin alt boyutlarının teorik yapıya uygunluğunu test etmek için açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır.
• Ölçüt Geçerliği (Kriter Bağlantılı Geçerlik): Ölçeğin, benzer yapıları ölçen diğer güvenilir araçlarla olan ilişkisi (eş zamanlı veya yordayıcı geçerlik) incelenmiş olabilir.

Detaylı geçerlik istatistikleri için tezin tamamına başvurulması gerekmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizlerine dair spesifik istatistiksel değerler (örneğin, Cronbach Alfa katsayısı) kaynakta sunulmamıştır. Bir uyarlama çalışmasında temel güvenirlik ölçütleri şunlardır:

• İç Tutarlılık: Maddelerin birbiriyle ne kadar tutarlı olduğunu gösteren Cronbach Alfa katsayısının hesaplanması. Farkındalık ölçeklerinde genellikle 0.70 ve üzeri bir değer hedeflenir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin kısa zaman aralıklarıyla uygulandığında tutarlı sonuçlar verip vermediğinin belirlenmesi.

Sibel Ocak Aktürk’ün 2019 tarihli tezi, Türkçe formun iç tutarlılığını ve muhtemelen test-tekrar test güvenirliğini inceleyerek ölçeğin Türk popülasyonunda güvenilir bir araç olduğunu ortaya koymuştur.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısı hakkında detaylı bilgi, sağlanan özet içerikte mevcut değildir. Osteoporoz farkındalığını ölçen ölçekler genellikle multi-faktöriyel bir yapı sergiler. Uyarlama sürecinde, orijinal ölçeğin faktör yapısının (yani alt boyutlarının) Türkçe veri setinde de doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile test edilmesi beklenir. Bu analiz, çeviri ve kültürel adaptasyon sürecinde ölçeğin yapısal bütünlüğünün korunup korunmadığını anlamak için zorunludur. Elde edilen faktör yükleri ve model uyum indeksleri, ölçeğin teorik yapıyı ne kadar iyi temsil ettiğini gösterir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz bildirim (Self-report) ölçeği. Derecelendirme sistemi veya madde formatı kaynakta belirtilmemiştir, ancak farkındalık ölçeklerinde genellikle Doğru/Yanlış veya Likert Tipi derecelendirme kullanılır.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkin bireyler.

Yaş Grubu: Yetişkin popülasyon (spesifik yaş aralığı belirtilmemiştir).

Popülasyon Detayları: Yüksek lisans tezi çalışması için genellikle üniversite öğrencileri, sağlık çalışanları veya genel toplum örneklemi kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: Kağıt-kalem veya dijital ortamda uygulanan öz bildirim ölçeği.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2019 (Yüksek Lisans Tezi tamamlanma yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik bir tez çalışması kapsamında uyarlanmış olması nedeniyle ticari kullanım için orijinal yazarından izin alınması gerekebilir. Akademik amaçlı kullanımlarda genellikle ücret talep edilmez, ancak yazara danışılması önerilir.

Kaynaklar

Ocak Aktürk, S. (2019). Osteoporoz Farkındalık Ölçeği Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması (Yüksek Lisans tezi). Ege Üniversitesi, İzmir.

Sorumlu Yazar İletişim E-postası: [email protected]

Bu çalışmanın orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:
osteoporoz-farkindalik-olceginin-turkce-formunun-gecerlik-ve-guvenirlik-calismasi-toad.pdf

Ek Referans Bağlantısı: toad.halileksi.net

Osteoporoz Farkındalık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, sağlanan kaynak içerikte mevcut değildir. Maddelerin tamamına ulaşmak için yukarıda belirtilen yüksek lisans tezine (Ocak Aktürk, 2019) başvurulması gerekmektedir.