Medya Okuryazarlığı Becerileri Ölçeği

Özet

Medya Okuryazarlığı Becerileri Ölçeği, Bahadır Erişti ve Cemal Erdem tarafından 2017 yılında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, bireylerin modern medya ortamlarında gezinme, eleştirel analiz yapma ve içerik üretme gibi temel medya okuryazarlığı becerilerini kapsamlı bir şekilde değerlendirmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirilme süreci, yapı geçerliğini ve iç tutarlığını sağlamak üzere detaylı istatistiksel analizleri içermektedir. Amacı, eğitim ve iletişim bilimleri alanlarında bireylerin medya yeterlilik düzeylerini objektif olarak saptayabilmek ve bu alandaki gelişim ihtiyaçlarını belirlemektir.

Ölçek geliştirme çalışması, Contemporary Educational Technology dergisinde yayımlanmıştır ve alana özgün, güvenilir bir araç kazandırmayı hedeflemiştir. Bu araç, özellikle eğitim teknolojileri ve iletişim çalışmalarında medya eğitiminin etkinliğini ölçmek için kritik bir öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Medya Okuryazarlığı, Medya Becerileri, Ölçek Geliştirme, Eğitim Teknolojisi, İletişim Becerileri, Eleştirel Düşünme.

Yazarlar

Bahadır Erişti, Cemal Erdem.

Amaç

Medya Okuryazarlığı Becerileri Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin medya içeriklerini eleştirel bir gözle değerlendirme, bu içerikleri anlama, erişme, analiz etme ve üretme yeterliliklerini nicel olarak ölçmektir. Geliştiriciler, hızla değişen dijital ve medya ortamlarında bireylerin sadece tüketici değil, aynı zamanda bilinçli katılımcılar olmasını sağlayacak becerileri tespit etmeyi amaçlamıştır.

Bu araç, eğitimcilerin ve araştırmacıların, farklı demografik gruplardaki medya okuryazarlığı düzeylerini karşılaştırmasına ve medya eğitimi müfredatlarının etkinliğini değerlendirmesine olanak tanır. Ölçek, özellikle Türkiye bağlamında, medya kullanım pratiklerine özgü beceri setlerini ölçmek üzere titizlikle hazırlanmıştır.

Yapı

Ölçek, çok boyutlu bir yapı olan Medya Okuryazarlığı Becerileri yapısını ölçmektedir. Bu yapı genellikle dört ana beceri alanını kapsar:

• Erişim ve Kullanım Becerileri: Medya araçlarına ve teknolojilerine ulaşma ve bunları etkin kullanma yeteneği.
• Analiz ve Eleştirel Değerlendirme Becerileri: Medya mesajlarının amaçlarını, ideolojik eğilimlerini ve potansiyel etkilerini anlama.
• İçerik Üretimi Becerileri: Çeşitli medya formatlarını kullanarak kendi mesajlarını oluşturma ve iletme yeteneği.
• Sosyal Etkileşim Becerileri: Medya aracılığıyla toplumsal konulara katılma ve etik sorumlulukları anlama.

Ölçeğin nihai yapısı, gerçekleştirilen faktör analizi sonuçlarına göre belirlenmiş olup, bu beceri alanlarının her birini temsil eden maddelerden oluşmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, 2017 tarihli geliştirme makalesinde kapsamlı bir şekilde sunulmuştur. Yapı geçerliğini test etmek amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır.

• Yapı Geçerliği: AFA, ölçeğin teorik olarak öngörülen boyutlara ayrılıp ayrılmadığını incelemiş, DFA ise elde edilen faktör yapısının veriyle ne kadar uyumlu olduğunu güçlü istatistiksel modellerle doğrulamıştır.
• Kapsam Geçerliği: Maddelerin, ölçülmek istenen medya okuryazarlığı yapısını yeterince temsil edip etmediği uzman görüşleri alınarak değerlendirilmiştir.

Geliştirme çalışması, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiğini ve istatistiksel olarak kabul edilebilir uyum indekslerine sahip olduğunu göstermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik (iç tutarlılık) analizleri, Cronbach Alfa katsayısı hesaplanarak gerçekleştirilmiştir. Geliştirme çalışmasında (Erişti & Erdem, 2017), ölçeğin genel olarak yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu raporlanmıştır.

Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü ve dolayısıyla ölçeğin tekrarlanan uygulamalarda istikrarlı sonuçlar vereceğini işaret etmektedir. Bu bulgular, Medya Okuryazarlığı Becerileri Ölçeği’nin bilimsel çalışmalarda güvenle kullanılabileceğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını belirlemek için öncelikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. AFA sonuçları, ölçeğin çok boyutlu yapısını ortaya çıkarmış ve ilgili maddelerin hangi alt beceri gruplarına yüklendiğini göstermiştir. Ardından, elde edilen faktör yapısının bağımsız bir örneklem üzerinde geçerliğini test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır.

DFA sonuçları, ölçeğin çok boyutlu yapısının teorik beklentilerle uyumlu olduğunu ve kabul edilebilir uyum indekslerine (örneğin, CFI, TLI, RMSEA) sahip olduğunu doğrulamıştır. Bu analizler, ölçeğin sadece tek bir genel medya okuryazarlığı düzeyi yerine, farklı ve ayırt edilebilir beceri bileşenlerini ölçtüğünü kanıtlamıştır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Özgün bir ölçek geliştirme çalışmasıdır).

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Derecelendirme bilgisi orijinal kaynakta belirtilmemiştir, ancak geliştirme ölçeklerinin büyük çoğunluğu bu formatı kullanır. Genellikle 5’li veya 7’li Likert tipindedir).

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri veya genel yetişkin popülasyonu (Orijinal çalışma genellikle lisans veya yüksek lisans öğrencileri üzerinde yapılmıştır).

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri.

Popülasyon Detayları: Ölçek, akademik çalışmalarda medya okuryazarlığı becerilerini ölçmek isteyen araştırmacılar için uygundur.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) yöntemiyle uygulanan bir anket formatındadır.

Anahtar Kelimeler

Güvenirlik, Geçerlik, Ölçek, İletişim, Dijital Beceriler, Medya Eğitimi.

İzinler, Ücretler ve Test Yılı

Ölçek, 2017 yılında geliştirilmiş ve yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için genellikle sorumlu yazarlar olan Bahadır Erişti ve Cemal Erdem’den izin alınması önerilir. Ticari olmayan akademik kullanımlarda izin prosedürleri yazarın tercihine göre değişebilir.

Sorumlu Yazar İletişim: [email protected] (Bahadır Erişti).

Referanslar

Erişti, B. ve Erdem, C. (2017). Development of a Media Literacy Skills Scale. Contemporary Educational Technology, 8(3), 249-267.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: medya-okuryazarligi-olcegi-toad.pdf

Ölçeğin Word (DOCX) formatındaki dosyası burada indirilebilir: medya-okuryazarligi-becerileri-olcegi-toad.docx

Medya Okuryazarlığı Becerileri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, orijinal kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler için yazarın orijinal makalesine (Erişti & Erdem, 2017) veya yukarıda belirtilen PDF/DOCX dosyalarına başvurulması gerekmektedir.