Matematik Öz Yeterliliği Kaynakları Ölçeği

Özet

Matematik Öz Yeterliliği Kaynakları Ölçeği (MÖYKÖ), öğrencilerin matematik alanındaki yeterlilik inançlarını etkileyen temel kaynakları ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türk kültürüne uyarlaması Kontaş ve Özcan (2017) tarafından gerçekleştirilmiştir. Ölçek, Bandura’nın Sosyal Bilişsel Kuramı’na dayanarak, bireylerin matematiksel görevleri başarıyla tamamlama yeteneklerine dair inançlarını besleyen dört ana kaynağı (ustalık deneyimleri, dolaylı deneyimler, sosyal ikna ve fizyolojik durumlar) değerlendirmektedir. Bu araç, ortaokul düzeyindeki öğrencilerin matematiksel öz yeterlilik gelişim süreçlerini derinlemesine anlamak ve eğitimsel müdahaleler geliştirmek için kritik bir öneme sahiptir.

Ölçeğin uyarlama çalışması, orijinal yapının Türk örnekleminde geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanılabileceğini göstermeyi hedeflemiştir. Bu tür bir aracın varlığı, eğitim araştırmacılarının ve uygulayıcıların öğrencilerin akademik başarılarını destekleyen motivasyonel faktörleri daha isabetli bir şekilde belirlemesine olanak tanır.

Anahtar Kelimeler

Öz yeterlilik, matematik, ortaokul, algılanan yeterlilik, Kontaş, Özcan, psikometri, uyarlama, Bandura.

Yazarlar

Hakkı Kontaş, Burak Özcan.

[quads id=5]

Amaç

Matematik Öz Yeterliliği Kaynakları Ölçeği’nin temel amacı, ortaokul öğrencilerinin matematik derslerine yönelik öz yeterlilik inançlarının hangi spesifik kaynaklardan beslendiğini sistematik olarak belirlemektir. Bu, yalnızca genel bir öz yeterlilik düzeyi ölçmek yerine, Bandura’nın kuramsal çerçevesinde belirtilen dört temel kaynağın her birinin göreceli etkisini ortaya koymayı amaçlar.

Uyarlama çalışmasının özel amacı ise, orijinal İngilizce ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlayarak, Türk ortaokul öğrencileri arasında geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabilir hale getirmektir. Bu sayede, Türkiye’deki eğitim ortamlarında matematik başarısızlığına yol açabilecek motivasyonel engellerin kaynağı tespit edilebilir.

Yapı

Ölçek, sosyal bilişsel kuramın temel bileşenlerinden biri olan Matematik Öz Yeterliliği yapısını incelemektedir. Bandura’ya göre, öz yeterlilik inançları dört temel bilgi kaynağı aracılığıyla oluşur ve sürdürülür. Matematik Öz Yeterliliği Kaynakları Ölçeği bu dört alt boyutu ölçmektedir:

• Ustalık Deneyimleri: Geçmişteki başarılı matematik performansı deneyimlerinden elde edilen güçlenme.
• Dolaylı Deneyimler: Başkalarının (özellikle emsallerin) matematiksel görevleri başarıyla tamamladığını gözlemleme.
• Sosyal İkna: Öğretmenler, aileler veya akranlar tarafından matematiksel yeterliliğe dair alınan sözlü teşvik ve geri bildirimler.
• Fizyolojik ve Duygusal Durumlar: Matematik görevleriyle karşılaşıldığında yaşanan kaygı, stres veya heyecan gibi duygusal tepkiler.

Geçerlik

Ölçeğin Türk kültürüne adaptasyonu sürecinde yapı geçerliği çalışmaları yürütülmüştür. Kontaş ve Özcan (2017), ölçeğin orijinal dört faktörlü yapısının Türk örnekleminde de korunup korunmadığını incelemişlerdir. Bu inceleme, genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak gerçekleştirilmiş olup, maddelerin kuramsal olarak ait oldukları faktörleri yeterli düzeyde temsil ettiğini göstermeyi amaçlamıştır.

Geçerlik çalışmaları, maddelerin kültürel olarak uygunluğunu ve matematik öz yeterliliğinin kaynaklarını doğru bir şekilde yansıttığını teyit etmiştir. Yapılan analizler, ölçeğin kavramsal yapısının sağlamlığını ve ölçülmek istenen psikolojik yapıyı başarıyla ölçtüğünü kanıtlamıştır.

Güvenirlik

Adaptasyon çalışmasında, Matematik Öz Yeterliliği Kaynakları Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenirliği incelenmiştir. İç tutarlılık, ölçekteki maddelerin aynı yapıyı ne derece tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Kontaş ve Özcan, güvenirlik katsayılarını (genellikle Cronbach Alfa) hesaplayarak ölçeğin genel ve alt boyutlarının tutarlılığını rapor etmişlerdir.

Yüksek güvenirlik katsayıları, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı ancak benzer örneklemlerde uygulandığında benzer sonuçlar vereceği anlamına gelmektedir. Bu bulgular, ölçeğin eğitim araştırmalarında ve psikolojik değerlendirmelerde kullanılmak üzere sağlam bir araç olduğunu desteklemektedir.

Faktör Analizi

Matematik Öz Yeterliliği Kaynakları Ölçeği’nin faktör yapısının Türk örneklemi üzerindeki uygunluğunu belirlemek amacıyla Faktör Analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, orijinal ölçeğin kuramsal olarak belirlenmiş dört alt boyutlu (kaynaklı) yapısının, uyarlama çalışmasında elde edilen verilerle ne ölçüde örtüştüğünü test etmiştir.

Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, ölçeğin kuramsal temelini oluşturan ustalık deneyimi, dolaylı deneyim, sosyal ikna ve fizyolojik durumlar faktörlerinin birbirinden ayrışık ve anlamlı yapılar olarak varlığını koruduğunu göstermiştir. Bu, ölçeğin kültürel adaptasyonunun başarılı olduğunu ve her bir öz yeterlilik kaynağının bağımsız olarak ölçülebileceğini teyit etmektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Orijinal çalışmada detaylı derecelendirme bilgisi mevcut olmasa da, öz yeterlilik ölçeklerinde tipik olarak 5 veya 6 noktalı Likert formatı kullanılır.)

Mevcut Diller: Türkçe, Orijinal Dil (İngilizce).

Popülasyon Grubu: Ortaokul Öğrencileri.

Yaş Grubu: Ortaokul seviyesindeki öğrenciler (Genellikle 10-14 yaş aralığı).

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı ortaokullarda öğrenim gören öğrenciler.

Test Metodolojisi: Öz-bildirim yöntemiyle uygulanan, çok maddeli anket formudur. Öğrencilerden, matematiksel yeterlilik kaynaklarına ilişkin ifadelere ne ölçüde katıldıklarını belirtmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

Öz yeterlilik kaynakları, matematik eğitimi, psikolojik ölçüm, ölçek uyarlama, faktör yapısı, akademik motivasyon, psikometri.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Hakkı Kontaş

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri Kaynağında Belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Yazarların çalışmayı yayınladıkları tarihteki akademik kurumları üzerinden sağlanabilir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Testin Yılı: Ölçeğin Türkçe’ye uyarlanma çalışması 2017 yılında yayımlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için genellikle sorumlu yazar (Hakkı Kontaş) ile iletişime geçilmesi önerilir. Kullanım koşulları ve ücret bilgileri için sorumlu yazarın e-posta adresi kullanılabilir.

Kaynaklar

Kontaş, H. & Özcan, B. (2017). Adapting Sources of Middle School Mathematics Self-Efficacy Scale to Turkish culture. International Journal of Evaluation and Research in Education, 6(4), 288-294.

Ölçeğin orijinal PDF belgesine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir:
the-sources-of-mathematics-self-efficacy-scale-toad.pdf

[quads id=5]

Matematik Öz Yeterliliği Kaynakları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu ölçeğin orijinal maddeleri, sağlanan kaynak içerikte belirtilmemiştir. Maddelerin tamamına ulaşmak için yukarıda belirtilen referans makaleye veya sorumlu yazara başvurulması gerekmektedir.