Marmara Yaratıcı Düşünme Eğilimleri Ölçeği

Özet

Marmara Yaratıcı Düşünme Eğilimleri Ölçeği (MYDEÖ), bireylerin yaratıcı düşünmeye yönelik eğilimlerini, tutumlarını ve kişilik özelliklerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, yaratıcı yeteneğin kendisinden ziyade, bireyin yaratıcı süreçlere ne kadar yatkın olduğunu ve bu süreçleri ne ölçüde benimsediğini değerlendirmeye odaklanmaktadır. Özgenel ve Çetin (2017) tarafından yapılan geliştirme çalışması, bu aracın geçerlik ve güvenirlik özelliklerini Türk kültürü bağlamında ortaya koymuştur. Bu çalışma, eğitim ve psikoloji alanlarında yaratıcılık potansiyelini değerlendirmede kullanılabilecek standardize edilmiş bir araç sunmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Yaratıcı Düşünme, Eğilimler, Psikometri, Ölçek Geliştirme, Özgenel ve Çetin, Yaratıcılık Eğilimleri

Yazarlar

Mustafa Özgenel, Metin Çetin

Amaç

Marmara Yaratıcı Düşünme Eğilimleri Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin yaratıcı düşünme süreçlerine karşı sergiledikleri kişisel yatkınlıkları ve motivasyonel faktörleri ölçmektir. Bu eğilimler genellikle merak, risk alma, hayal gücünü kullanma ve zorluklarla mücadele etme gibi davranışsal ve bilişsel tutumları içerir.

Ölçek, özellikle eğitim bilimleri ve psikoloji araştırmalarında, yaratıcılığı destekleyen çevresel faktörlerin veya eğitim programlarının etkinliğini değerlendirmede bir sonuç ölçütü olarak kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Geliştirme çalışması, ölçeğin Türk örnekleminde sağlam ve uygulanabilir bir yapıya sahip olduğunu kanıtlamayı amaçlamıştır.

Yapı

Ölçek, yaratıcı düşünme eğilimi (Creative Thinking Disposition) yapısal modelini ölçmektedir. Bu yapı, bilişsel yetenekten ziyade, bireyin yaratıcılığa yönelik motivasyonel, duyuşsal ve tutumsal bileşenlerini temsil eder.

Özgenel ve Çetin (2017) çalışmasında, yaratıcı düşünme eğilimlerinin birden çok alt boyuttan oluştuğu varsayılmıştır. Bu alt boyutlar genellikle akıcılık, esneklik, özgünlük gibi yaratıcı düşüncenin temel bileşenlerinin yanı sıra, yaratıcılığı teşvik eden kişisel özellikler (örneğin, yeniliğe açıklık, karmaşıklıktan hoşlanma) etrafında şekillenir. Ölçeğin çok boyutlu yapısının, Faktör Analizi sonuçlarıyla desteklendiği rapor edilmiştir.

Geçerlik

Marmara Yaratıcı Düşünme Eğilimleri Ölçeği’nin geliştirilmesi sürecinde kapsamlı geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. Bu çalışmalar, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen teorik yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini belirlemeye odaklanmıştır.

Geçerlik çalışmaları kapsamında genellikle yapı geçerliği incelenmiş olup, bu süreçte Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) teknikleri kullanılarak ölçeğin teorik yapısı test edilmiştir. Özgenel ve Çetin (2017) tarafından yapılan analizler, ölçeğin yaratıcı düşünme eğilimlerini ölçmek için yeterli yapısal geçerliğe sahip olduğunu göstermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizi, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Yüksek güvenirlik değerleri, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde setleriyle benzer sonuçlar üreteceği anlamına gelir.

Güvenirlik tespitinde temel olarak iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) kullanılmıştır. Geliştirme çalışması, ölçeğin genelinde ve alt boyutlarında yüksek iç tutarlılık katsayıları elde edildiğini rapor etmiştir. Bu bulgular, Marmara Yaratıcı Düşünme Eğilimleri Ölçeği’nin araştırma ve uygulama ortamlarında güvenle kullanılabileceğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini ortaya koymak amacıyla Faktör Analizi teknikleri uygulanmıştır. Bu analizler, yaratıcı düşünme eğilimi gibi karmaşık bir yapıyı oluşturan temel boyutları keşfetmeyi amaçlamıştır.

Öncelikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile madde havuzundan nihai ölçek formuna ulaşılmış ve ölçeğin çok faktörlü yapısı belirlenmiştir. Ardından, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile elde edilen faktör yapısının teorik modelle uyumu test edilmiş ve uyum indekslerinin kabul edilebilir seviyelerde olduğu tespit edilmiştir. Bu işlemler sonucunda ölçeğin yaratıcı düşünme eğilimlerini temsil eden alt boyutlardan oluştuğu kanıtlanmıştır.

Araç

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Öz Bildirim)

Format: Genellikle 5’li Likert Tipi Derecelendirme (Kesinlikle Katılıyorum’dan Kesinlikle Katılmıyorum’a kadar)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri ve genel yetişkin popülasyonu

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri

Popülasyon Detayları: Özgenel ve Çetin (2017) çalışması, genellikle üniversite öğrencileri üzerinde yürütülmüştür, ancak ölçeğin yetişkin popülasyonunda da kullanıma uygun olduğu düşünülmektedir.

Test Metodolojisi: Kağıt-kalem veya dijital ortamda uygulanan, bireylerin kendi eğilimlerini değerlendirdiği öz bildirim temelli bir metodolojiye sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Mustafa Özgenel, Metin Çetin, Faktör Analizi, İç Tutarlılık, Eğitim Psikolojisi, Likert Ölçeği, Tutum Ölçeği

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Mustafa Özgenel

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek geliştirme yılı 2017‘dir. Ölçeğin akademik çalışmalarda kullanımı için genellikle yazarlarla iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim e-posta adresi: [email protected]. Kullanım ücreti ve izin koşulları hakkında kesin bilgi için sorumlu yazar Mustafa Özgenel ile irtibat kurulmalıdır.

Kaynaklar

Özgenel, M., ve Çetin, M. (2017). Marmara yaratıcı düşünme eğilimleri ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 46(46), 113-132. doi: 10.15285/maruaebd.335087

Ölçeğin orijinal PDF versiyonu ve Word dosyası aşağıdaki bağlantılardan indirilebilir:

• marmara-yaratici-dusunme-egilimleri-olcegi-toad.pdf
• marmara-yaratici-dusunme-egilimleri-olcegi-toad.docx

Marmara Yaratıcı Düşünme Eğilimleri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri, kaynak içerikte doğrudan sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi ve derecelendirme yapısı için yukarıda belirtilen referans makaleye veya PDF/DOCX dosyalarına başvurulması gerekmektedir.