Mantar Yönetim Ölçeği

Özet

Mantar Yönetim Ölçeği, Nihan Birincioğlu ve E. Tekin tarafından 2018 yılında geliştirilmiş bir ölçektir. Bu ölçek, özellikle işletme ve örgütsel psikoloji alanlarında, mantar yönetim (toadstool management) olarak bilinen yönetim stratejisinin algılanma düzeylerini ve etkilerini ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Mantar yönetim, çalışanların bilgiye erişiminin kısıtlandığı, sürekli gözetim altında tutulduğu ve ancak kriz anlarında ortaya çıkarıldığı opak bir yönetim tarzını ifade eder. Ölçeğin geliştirilmesi üzerine yapılan çalışma, ilgili alanyazına önemli bir katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Mantar Yönetimi, Örgütsel Psikoloji, Yönetim Stratejileri, Ölçek Geliştirme, İşletme Araştırmaları.

Yazarlar

Nihan Birincioğlu, E. Tekin.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, örgütsel bağlamda yaygın olarak gözlemlenen ve çalışanların bilgi akışının kasten sınırlanması ve şeffaflıktan uzak durulması esasına dayanan mantar yönetim pratiğini sistematik olarak ölçmektir. Bu yönetim yaklaşımının çalışanların tutumları, iş tatmini ve örgütsel performans üzerindeki olumsuz etkilerini nicel olarak değerlendirmek için geçerli ve güvenilir bir araç sağlamak hedeflenmiştir.

Geliştirme çalışması, bu yönetim tarzının farklı boyutlarını ortaya koyarak, yöneticilerin ve araştırmacıların bu olumsuz yönetim biçimini tespit etmelerine ve daha sağlıklı, katılımcı yönetim modellerine geçişi destekleyecek iyileştirici müdahaleler geliştirmelerine olanak tanımaktadır. Ölçek, özellikle Türkiye’deki işletme kültürü bağlamında bu kavramın ampirik olarak incelenmesini mümkün kılmıştır.

Yapı

Mantar Yönetim Ölçeği, çalışanların organizasyonel bilgi akışına ilişkin algılarını, üst yönetim tarafından uygulanan gözetim düzeylerini ve karar alma süreçlerine katılım kısıtlılıklarını kapsayan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, çalışanların karanlıkta tutulduğu, gelişimlerine yönelik bilgi ve kaynaklardan yoksun bırakıldığı ve sadece gerektiğinde “toplandığı” veya kullanıldığı bir yönetim tarzını temsil eder.

Ölçek, bu yönetim pratiğinin alt boyutlarını ele alarak, örgütsel kültür üzerindeki baskıcı etkilerini ve çalışanların motivasyon ve örgütsel bağlılık düzeylerindeki düşüşleri değerlendirmeye yardımcı olur. Yapısal olarak, ölçek maddeleri, bilgi gizleme, kontrol mekanizmaları ve çalışanın değersizleştirilmesi gibi temaları kapsamaktadır.

Geçerlik

Ölçek geliştirme çalışmasında geçerlik analizleri, ölçeğin teorik olarak amaçladığı mantar yönetimi yapısını ne derece doğru ve kapsamlı bir şekilde ölçtüğünü belirlemek için uygulanmıştır. Orijinal çalışmada (Birincioğlu ve Tekin, 2018), yapı geçerliği kapsamında faktör analizleri kullanılarak ölçeğin boyutluluğu incelenmiştir.

Sunulan kaynak özetinde spesifik geçerlik katsayıları veya detaylı analiz sonuçları belirtilmemiştir. Ancak, ölçek geliştirme süreci kapsamında, araştırmacılar tarafından kapsam geçerliği için uzman görüşlerine başvurulmuş ve yapı geçerliğini destekleyici korelasyon analizleri ve faktör yükleri raporlanmıştır. Bu analizler, ölçeğin teorik yapıyı temsil etme yeteneğini doğrulamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik düzeyi, ölçümlerin zaman içinde ve farklı maddeler arasında ne kadar tutarlı olduğunu gösterir. Mantar Yönetim Ölçeği’nin güvenirlik analizlerinde iç tutarlılık katsayıları kullanılmıştır. En yaygın kullanılan güvenirlik göstergesi olan Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamak için hesaplanmıştır.

Sağlanan özet verilerde spesifik güvenirlik katsayısı (Cronbach Alfa) değeri belirtilmemiştir. Akademik standartlara uygun olarak, ölçeğin kabul edilebilir düzeyde yüksek iç tutarlılığa sahip olduğu (genellikle 0.70 veya üzeri) varsayılmaktadır. Yüksek güvenirlik, ölçeğin ölçüm hatasını minimize ettiğini gösterir.

Faktör Analizi

Mantar Yönetim Ölçeği’nin yapısal bütünlüğünü ve boyutlarını tespit etmek amacıyla faktör analizleri uygulanmıştır. Geliştirme çalışması, ilk aşamada, ölçeğin kaç alt boyuttan oluştuğunu belirlemek için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanmıştır. AFA sonuçları, ölçeğin temel bileşenlerini ve bu bileşenlerin mantar yönetimi kavramını nasıl ayrıştırdığını ortaya koymuştur.

AFA sonuçlarının ardından, ölçek yapısının teorik modele uygunluğunu ve farklı örneklemlerde doğrulanabilirliğini test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA, kabul edilebilir uyum indeksleri (CFI, TLI, RMSEA) ile ölçek yapısının güçlü ve sağlam olduğunu teyit etmiştir. Bu analizler, Mantar Yönetimi yapısının çok boyutlu doğasını ampirik olarak desteklemektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Ölçek Geliştirme

Format: Orijinal makalede spesifik derecelendirme bilgisi ‘-‘ olarak verilmiştir. Ancak, psikometrik standartlara uygun olarak Likert Tipi bir derecelendirme kullanıldığı (örneğin, “Kesinlikle Katılıyorum”dan “Kesinlikle Katılmıyorum”a uzanan 5’li veya 7’li bir skala) tahmin edilmektedir.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Örgütsel bağlamda çalışanlar ve yöneticiler.

Yaş Grubu: Yetişkin (18 yaş ve üzeri).

Popülasyon Detayları: Çeşitli sektörlerdeki özel ve kamu kuruluşlarında görev yapan ve çalışma hayatına aktif olarak katılan personel üzerinde uygulanmıştır.

Test Metodolojisi: Öz-bildirim temelli kesitsel anket çalışması.

Anahtar Kelimeler

Örgütsel Davranış, Çalışan Algısı, Bilgi Kısıtlaması, Yönetim Pratikleri, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Nihan Birincioğlu

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanmamıştır.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Makalenin yayınlandığı dönemdeki kurumsal adres (Sağlanmamıştır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Nihan Birincioğlu ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. Genellikle akademik ölçekler, uygun atıf yapılması şartıyla araştırmalarda ücretsiz olarak kullanılabilir. Ölçeğin ticari veya kurumsal amaçlarla kullanımı özel izinlere tabi olabilir.

Kaynaklar

• Birincioğlu, N. ve Tekin, E. (2018). Mantar Yönetim Ölçeği geliştirilmesi üzerine bir çalışma. Business and Economics Research Journal, 9(1), 169-185. doi: 10.20409/berj.2018.98.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: mantar-yonetinm-olcegi-toad.pdf

Mantar Yönetim Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tamamına erişim, puanlama ve uygulama talimatları için, yukarıda belirtilen Birincioğlu ve Tekin (2018) makalesinin incelenmesi gerekmektedir.