Maneviyat ve Manevi Bakım Dereceleme Ölçeği

Özet

Maneviyat ve Manevi Bakım Dereceleme Ölçeği (MMBDÖ), bireylerin kendi maneviyat düzeylerini ve özellikle sağlık alanında manevi bakım sağlama veya algılama yeterliliklerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türkçe adaptasyonu, Ş. Ergül ve A. Bayık Temel tarafından 2007 yılında gerçekleştirilmiştir. Türkçe formun geçerlik ve güvenirliği, hemşirelik öğrencileri veya profesyonelleri üzerinde test edilerek, klinik ve akademik araştırmalarda kullanıma uygun hale getirilmiştir. Ölçek, maneviyatın çok boyutlu yapısını ele alarak, sağlık hizmetleri bağlamında manevi bakım gereksinimlerini ve uygulamalarını değerlendirmeye odaklanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Maneviyat, Manevi Bakım, Ölçek Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Hemşirelik, Psikometri

Yazarlar

Şerife Ergül, Ayten Bayık Temel (Türkçe Uyarlama)

Amaç

Maneviyat ve Manevi Bakım Dereceleme Ölçeği’nin temel amacı, orijinal formu farklı bir dilde geliştirilmiş olan bu aracın Türk kültürüne ve diline uygunluğunu saptamak ve psikometrik özelliklerini (geçerlik ve güvenirlik) belirlemektir. Bu uyarlama çalışması, özellikle sağlık profesyonellerinin ve öğrencilerinin maneviyat kavramına yaklaşımlarını, hastaların manevi ihtiyaçlarını tanıma düzeylerini ve bu ihtiyaçlara yönelik bakım sunma becerilerini ölçebilecek standart bir araç sağlamayı hedeflemektedir.

Ölçek, sağlık bakım kalitesini artırma çabalarının bir parçası olarak, manevi boyutun ihmal edilmemesi gerektiğini vurgulamakta ve bu alandaki eğitim ve araştırma eksikliklerini gidermeye yardımcı olacak veri toplama imkanı sunmaktadır. Elde edilen veriler, hemşirelik eğitim programlarının manevi bakım yeterliliklerini geliştirmeye yönelik revizyonlarında temel teşkil edebilir.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Ölçek, genellikle iki ana psikolojik yapıyı ölçmektedir: Bireyin kendi içsel maneviyat düzeyi (anlam, amaç, umut ve iç huzur bulma) ve manevi bakım yeterliliği veya algısı. Manevi bakım, hastaların hayatla ilgili anlam arayışlarını, inanç sistemlerini ve ilişkilerini desteklemeyi içeren bütüncül bakımın ayrılmaz bir parçasıdır.

Bu yapı, bilişsel, duygusal ve davranışsal boyutları içerir. Bilişsel boyut, manevi kavramların anlaşılmasını; duygusal boyut, bu kavramlara yönelik tutumları; davranışsal boyut ise manevi ihtiyaçlara yönelik somut bakım eylemlerini kapsar. Ölçek, bu çok boyutlu yapıyı dereceli yanıt formatları aracılığıyla nicel olarak değerlendirmeye olanak tanır.

Geçerlik

Maneviyat ve Manevi Bakım Dereceleme Ölçeği’nin Türkçe formunun geçerlik çalışmaları, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ölçüp ölçmediğini kanıtlamak için gerçekleştirilmiştir. Ergül ve Bayık Temel (2007) tarafından yürütülen çalışmada, öncelikle uzman görüşleri alınarak kapsam geçerliği sağlanmıştır.

Yapı geçerliğini test etmek amacıyla genellikle faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçek maddelerinin kuramsal olarak beklenen alt boyutlar altında toplandığını ve yapısal bütünlüğün korunduğunu göstermiştir. Ek olarak, bilinen gruplar geçerliği (örneğin, manevi eğilimi yüksek olduğu varsayılan gruplarla diğer grupların karşılaştırılması) ve ölçüt bağıntılı geçerlik (benzer konstrüktleri ölçen diğer geçerli ölçeklerle korelasyon) yöntemleri de kullanılarak ölçeğin geçerliği desteklenmiştir.

Güvenirlik

Türkçe formun güvenirlik çalışmaları, ölçeğin ölçümlerde tutarlılık ve istikrar sağladığını göstermiştir. İç tutarlılık güvenirliği, Cronbach Alfa katsayısı hesaplanarak belirlenmiştir. Uyarlama çalışmasında, ölçeğin toplam puanı için Cronbach Alfa değerinin kabul edilebilir düzeylerin (genellikle 0.70 ve üzeri) üzerinde olduğu rapor edilmiştir, bu da maddelerin birbiriyle yüksek düzeyde ilişkili olduğunu ve aynı yapıyı ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Ayrıca, ölçeğin zamana karşı kararlılığını değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenirliği çalışması yapılmıştır. Belirli bir zaman aralığıyla (örneğin, 2-4 hafta) aynı denek grubuna tekrar uygulanan ölçek sonuçları arasındaki yüksek korelasyon, ölçeğin ölçüm sonuçlarının zaman içinde istikrarlı olduğunu doğrulamıştır.

Faktör Analizi

Ölçeğin Türkçe uyarlamasında yapı geçerliğini incelemek için faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Çalışmada, orijinal ölçeğin boyut yapısının Türk örnekleminde de korunup korunmadığı incelenmiştir.

Genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri uygulanmıştır. AFA, ölçeğin doğal boyutlarını ortaya çıkarmış; DFA ise, orijinal ölçeğin kuramsal modelinin Türk verisi ile uyumunu test etmiştir. Bu analizler sonucunda, ölçeğin çok boyutlu yapısının doğrulandığı ve maddelerin yeterli faktör yüklerine sahip olduğu tespit edilmiştir. Bu, ölçeğin maneviyat ve manevi bakımın farklı yönlerini ayrıştırarak ölçebilme yeteneğini desteklemektedir.

Ölçme Aracı Detayları

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Dereceleme Ölçeği (Rating Scale). Genellikle Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanılır.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Sağlık Profesyonelleri, Hemşireler ve Hemşirelik Öğrencileri

Age Group: Genellikle yetişkinler (18 yaş ve üzeri)

Population Details: Uyarlama çalışması, Ege Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi’nde yayımlandığı için, ilk geçerlik ve güvenirlik örnekleminin ağırlıklı olarak üniversite düzeyindeki hemşirelik öğrencileri veya klinikte çalışan hemşirelerden oluştuğu varsayılmaktadır.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Instrument). Bireylerin kendi maneviyat ve manevi bakıma dair algılarını, tutumlarını ve yeterliliklerini değerlendirmelerine dayanır.

Anahtar Kelimeler

Manevi Bakım Yeterliliği, Psikometrik Özellikler, İç Tutarlılık, Test-Tekrar Test, Uyarlama Çalışması

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Uyarlama yazarları için spesifik ORCID bilgisi kaynakta yer almamaktadır.

Affiliation Email addresses: Yazarların kurumsal e-posta adresleri kamuya açık olarak belirtilmemiştir.

Correspondence Address: Ergül, Ş. ve Bayık Temel, A., Ege Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu (Uyarlama dönemindeki kurum bilgisi).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin orijinal geliştiricilerinden alınan kullanım ve adaptasyon izinleri gereklidir. Türkçe formun kullanımı için, Ergül ve Bayık Temel (2007) çalışmasına atıf yapılması önerilir.

Ücret: Genellikle akademik araştırma amaçlı kullanımlarda ücret talep edilmez, ancak ticari veya kurumsal kullanımlar için yazarlarla iletişime geçilmesi gerekebilir.

Test Yılı: Türkçe formun geçerlik ve güvenirlik çalışması 2007 yılında yayımlanmıştır.

Kaynaklar

Ergül, Ş. ve Bayık Temel, A. (2007). Maneviyat ve Manevi Bakım Dereceleme Ölçeği’nin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirliği. Ege Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi 23(1), 75-87.

Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden erişim sağlanabilir: dergipark.ulakbim.gov.tr

Maneviyat ve Manevi Bakım Dereceleme Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

(Not: Kaynak içerikte ölçek maddeleri yer almamaktadır. Ölçek maddelerinin tam listesi için Ergül ve Bayık Temel (2007) makalesine başvurulmalıdır.)

Tipik bir manevi bakım ölçeği maddelerine örnekler (Makaleden alınmamıştır, yalnızca örnek amaçlıdır):

• Hastaların yaşam amaçlarını sorgulamalarına yardımcı olabilirim.
• Maneviyatın, hastanın iyileşme sürecini etkilediğine inanıyorum.
• Hastaların manevi ihtiyaçlarını değerlendirmek için yeterli zaman ayırıyorum.
• Kendi manevi inançlarımın hastaya sunduğum bakımı etkilediğini düşünüyorum.
• Hastaların inançları hakkında rahatça konuşabilmeleri için uygun bir ortam sağlıyorum.