İyi Oluşun Maneviyat Endeksi Ölçeği

Özet

Bu giriş, İyi Oluşun Maneviyat Endeksi Ölçeği‘nin (Spiritual Well-Being Index Scale) Türkçe’ye uyarlanma çalışmasını sunmaktadır. Ölçek, bireylerin manevi boyutlardaki iyi oluş düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş öz bildirimli bir araçtır. Orijinal ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu değerlendirmek üzere 2019 yılında Keskinoğlu, Ekşi ve Ekşi tarafından gerçekleştirilen bu adaptasyon çalışması, psikolojik iyi oluşun önemli bir bileşeni olan maneviyatın araştırılmasına bilimsel katkıda bulunmaktadır.

Uyarlama çalışması, ölçeğin psikometrik özelliklerinin (geçerlik ve güvenirlik) Türk popülasyonunda da korunduğunu göstermeyi amaçlamış ve böylece din bilimleri ve psikoloji alanlarında maneviyatın rolünü inceleyen araştırmacılar için güvenilir bir ölçüm aracı sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler

İyi oluş, maneviyat, adaptasyon, psikolojik ölçüm, ölçek, Türk kültürü, sağlık psikolojisi.

Yazarlar

Muhammet Şerif Keskinoğlu, Fatih Ekşi, Halil Ekşi.

---

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin manevi yaşam kalitesini ve iyi oluş düzeylerini Türk popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçebilecek bir araç sağlamaktır. Orijinal ölçeğin kültürel eşdeğerliğini sağlamak, psikoloji ve din bilimleri alanlarındaki araştırmacılara maneviyatın psikolojik etkilerini inceleme fırsatı sunmaktadır.

Bu adaptasyon, manevi iyi oluşun farklı kültürel bağlamlarda nasıl tezahür ettiğini anlamak için kritik öneme sahiptir. Ölçek, özellikle klinik ve akademik çalışmalarda bireylerin manevi kaynaklarını ve ruh sağlığı üzerindeki etkilerini değerlendirmek üzere tasarlanmıştır.

Yapı

Ölçek, temel olarak iyi oluşun manevi boyutunu ölçmektedir. Bu yapı genellikle bireyin yaşamda anlam bulma, kendini aşan bir güce veya evrene bağlılık hissi ve içsel huzur gibi bileşenleri içerir. Manevi iyi oluş, geleneksel psikolojik yapılar olan mutluluk veya yaşam doyumu ile yakından ilişkilidir ancak dinsel inançlar, değerler ve yaşam amacı gibi daha derin felsefi temaları kapsar.

Bireyin maneviyatının genel psikolojik sağlığa katkısını değerlendiren bu ölçek, bütüncül bir iyi oluş perspektifi sunar. Yapının doğru ölçülmesi, psikoterapi ve danışmanlık süreçlerinde manevi kaynakların kullanımını anlamak açısından hayati öneme sahiptir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlaması sırasında, yapısal geçerliğini test etmek amacıyla kapsamlı analizler yapılmıştır. Uyarlama çalışmaları genellikle yapı geçerliği (construct validity) ve ölçüt bağıntılı geçerlik (criterion-related validity) analizlerini içerir. Keskinoğlu ve arkadaşları (2019) tarafından gerçekleştirilen çalışmada, ölçeğin orijinal faktör yapısının Türk örnekleminde de tutarlı olup olmadığını belirlemek üzere Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır.

Ayrıca, ölçek maddelerinin kültürel ve dilsel eşdeğerliliği sağlanmıştır. Yakınsak ve ıraksak geçerlik kanıtları, ölçeğin manevi iyi oluş ile teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer yapılarla (örneğin, yaşam doyumu) pozitif korelasyonlar gösterdiğini, ilişkili olmaması beklenen yapılarla ise düşük korelasyonlar sergilediğini ortaya koymuştur.

Güvenirlik

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılığı (internal consistency) katsayısı olan Cronbach Alfa değeri hesaplanmıştır. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı manevi yapıyı ölçtüğünü gösterir. Güvenirlik analizleri, ölçeğin Türk popülasyonunda güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu doğrulamak için kritik öneme sahiptir.

Ek olarak, ölçeğin zamana karşı tutarlılığını belirlemek amacıyla test-tekrar test güvenirlik çalışması da yapılmış olabilir. Bu analizler, ölçeğin stabil ve tutarlı sonuçlar ürettiğini kanıtlayarak, gelecekteki araştırmalarda güvenle kullanılabilmesine olanak tanımıştır.

Faktör Analizi

Adaptasyon sürecinin temel aşamalarından biri olarak faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Keşfedici Faktör Analizi (KFA) ile ölçeğin faktör yapısı incelenmiş ve ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile orijinal ölçekteki faktör sayısının ve madde yüklerinin Türkçe formda da kabul edilebilir uyum indeksleri verdiğini kanıtlanmıştır.

Bu analizler, İyi Oluşun Maneviyat Endeksi Ölçeği‘nin tek boyutlu mu yoksa manevi iyi oluşun farklı alt boyutlarını mı (örneğin, varoluşsal iyi oluş ve dinsel iyi oluş) temsil ettiğini netleştirmeye yardımcı olmuştur. Çalışmanın sonuçları, ölçeğin yapısal modelinin Türk kültürü bağlamında da geçerli olduğunu doğrulamıştır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Likert tipi derecelendirme (Genellikle 5’li veya 6’lı seçeneklerle sunulur.)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), Orijinal dil (Uyarlandığı dil).

Popülasyon Grubu: Yetişkin Popülasyonu.

Yaş Grubu: 18 yaş ve üstü.

Popülasyon Detayları: Adaptasyon çalışması, Türkiye’deki üniversite öğrencileri ve/veya genel halktan elde edilen verilerle gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Cronbach Alfa, faktör analizi, yaşam kalitesi, yapı geçerliği, kültürel adaptasyon.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Muhammet Şerif KESKİNOĞLU

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Sağlanmamıştır.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Yazışma adresi kaynakta açıkça belirtilmemiştir; ancak sorumlu yazarın e-posta adresi mevcuttur.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe formunun kullanımı ve akademik amaçlı çoğaltılması için izinlerin, sorumlu yazar Muhammet Şerif Keskinoğlu ile e-posta yoluyla iletişime geçilerek alınması tavsiye edilmektedir.

Türkçe uyarlama çalışması 2019 yılında yayımlanmıştır.

Kaynaklar

Keskinoğlu, M.Ş., Ekşi, F. ve Ekşi, H. (2019). “İyi Oluşun Maneviyat Endeksi Ölçeği”nı̇n uyarlanması. Journal of Turkish Studies, 14(3), 723-737. doi: 10.29228/TurkishStudies.22717

Makalenin orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: iyi-olusun-maneviyat-endeksi-olcegi-toad.pdf

Makalenin DOCX dosyasına buradan ulaşılabilir: iyi-olusun-maneviyat-endeksi-olcegi-toad.docx

İyi Oluşun Maneviyat Endeksi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler ve derecelendirme formatı hakkında detaylı bilgi için lütfen Keskinoğlu, Ekşi ve Ekşi (2019) tarafından yayımlanan adaptasyon makalesine başvurunuz.